Հինգշաբթի, 6 Հունիսի 2019 11:27

Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)

Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)

Արմինֆո. Ներկայացվող հոդվածը շարունակում է վարչապետ Փաշինյանի կողմից առաջ քաշված «տնտեսական հեղափոխության» համար առավել կարևոր հիմնախնդրի արծարծումը, այն է՝ ահնհրաժեշտ  ներդրումների հարցը: Այս առումով կրկին շետում ենք, որ ներդրումների և փողի պակաս աշխարհում չկա: Ուղղակի խնդիրը նրանում է, որ ներդրումները հոսում են որոշակի խաղի կանոններով, դրանց համար ձևավորված խողովակներով և հարթակներով, լոզունգներին ու կոչերին դրանք հակված չեն արձագանքել, իսկ արձագանքները պայմանավորված են միայն զգուշավորության մղումներով (փողը կամ ներդրումը սիրում է հանգիստ միջավայր – «деньги любят тишину» սկզբունքով):      

 

Նկատենք, որ ՀՀ-ում տնտեսական հեղափոխությունը իրականություն դարձնելու առումով բոլոր մակարդակներում՝ իշխանության՝ Ազգային ժովով և կառավարություն, փորձագետների, գիտական հանրության կողմից արդարացիորեն նշվում է տնտեսության զարգացման համար պահանջված ներդրումների ներգրավման հիմնախնդրի մասին: Նախորդ բոլոր կառավարությունները նախանձախնդիր կարևորել են և որոշակի ջանքեր են գործադրել ներդրումների և հատկապես օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) ներգրավման ուղղությամբ: Մասնավորապես՝ նախատեսում էին ներդնել ներդրողների հետ մոնիթորինգի ու գնահատման համակարգ (investor tracking system), ուղղված՝ ՕՈՒՆ նպատակների իրականացման վերահսկմանն և այդ ուղղությամբ կառավարության իրականացրած միջոցառումների ու նաև կատարած ծախսերի արդյունավետության գնահատմանը:

Ներկայումս իշխանությունները հիմնախնդրի լուծման առումով նույնպես որոշակի ջանքեր են գործադրում. մարզերում իրականացվում են ներդրումային բիզնես ծրագրի համաժողովներ, վերջինը (ս/թ մայիսի 27-ին, այդ շարքից հերթկական 5-րդը) կայացավ Սյունիքի մարզում «Իմ քայլը հանուն Սյունիքի մարզի» խորագրով: Նման համաժողովները կարևորելու առումով դրանց մասնակցում է նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

Տարբեր գնահատումներով երկրի արագընթաց և կայուն զարգացման համար տարեկան պահանջվում է 1-1,5 մլրդ դոլարի ներդրումներ, իսկ ներդրումները դեռ չկան (իշխանությունների կողմից դրանց մասին առերևույթ գնահատման մակարդակով է հնչեցվում): Մինչդեռ կան հակառակ տագնապալի միտումները. շուրջ մեկ տարի է առկախված է «Լիդիան» ընկերության Ամուլսարի խոշոր ներդրումային ծրագիրը, չի բացառվում, որ լքի Հայաստանը 2014 թ. գործող «Լյուբավա-Արմենիա» հայ-լեհական առաջին համատեղ ռազմարդյունաբերական ձեռնարկությունը (տեղեկությունը հայտնել է ՀՀ-ում Լեհաստանի նախկին դեսպան Յեժի Մարեկ Նովակովսկին https://www.aravot.am/2019/05/28/): Ինչևիցե դրանք այլ՝ առավելապես ներդրումային կոնկրետ խնդիրների և ներդրումային միջավայրի քննարկման հարցեր են:

Ինչու՞մն է խնդիրը սպասվող ներդրումների առումով, ի՞նչու ներդրումները չեն հոսում տնտեսության իրական հատված, որո՞նք են խոչընդոտները, պայմանավորված է այն Փաշինյանի կառավարության նկատմամբ վստահությամբ, հարցերի և դրա վրա ազդող գործոնների շարքը շատ երկար է: Այդ առումով ստորև անդրադարձ է կատարվում ՀՀ-ում ներդրումային ինստիտուցիոնալ խողովակների և հարթակների խնդրին: Սույն դիտարկումը պրագմատիկ նպատակ ունի, և միևնույն ժամանակ բնականաբար չի կարող զերծ լինել տեսամեթոդական անհրաժեշտ մեկնաբանություններից:

Միանգամից հարկ է շեշտել, որ ՀՀ-ում պահանջված ներդրումներ ներգրավելու առանցքային խնդիրը կայանում է նրանում, որ երկրում մինչ օրս չեն ձևավորվել տարբեր ներդրումային հոսքերի համար համապատասխան  արդյունավետ խողովակներ և պալտֆորմաներ կամ հարթակներ, իսկ եղած հարթակների արդյունավետությունը խիստ ցածր է: Հարկ ենք համարում պարզաբանել, որ սույնով մենք սևեռվում ենք ոչ թե ներդրումային միջավայրի հիմնախնդիրների վրա, որտեղ բնականաբար բազմաթիվ խնդիրներ կան (աշխարհաքաղաքական, քաղաքաքական, օրենսդրական, տնտեսական, ենթակառուցվածքների և լոգիստիկ, մասնավորապես՝ տրանսպորտային և այլն), այլ՝ ներդրումների համար պահանջվող ինստիտուցիոնալ և կառուցվածքային խողովակների և հարթակների վրա, որոնք մի դեպքում բացակայում են և կամ գործունակ չեն (արդյունավետության մասին խոսելը իմաստ չունի): Մինչդեռ այդ խողովակները և հարթակները ի սկզբանե (իրենց տնտեսական նշանակությամբ և բովանդակությամբ) կոչված են կլանել ներդրումների հոսքը և միաժամանակ համապատասխան բաշխիչ խողովակներով ապահովել դրանց արդյունավետ տեղաբաշխումը ՀՀ տնտեսության առավել մրցունակ ոլորտներում:

Վերը նշվածի հիմնավորման առումով անդրադառնանք ՀՀ-ում ինստիտուցիոնալ ներդրումների առկա հիմնական ինստիտուտներին: Առաջին հերթին հարկ է անդրադառնալ անցումային ամբողջ ժամանակահատվածում միջազգային ֆինանսական կառույցների և դոնոր երկրների կողմից ՀՀ-ին տրամադրվող արտոնյալ վարկերին և դրամաշնորհային միջոցներին, որոնք այնուհետև վերածվում են տնտեսության երկարաժամկետ ներդրումերի խողովակի: Դրանց միջանկյալ շահառուն հիմնականում ՀՀ կառավարությունն է (առանձին դեպքերում նաև ՀՀ կենտրոնական բանկը), որն էլ ուղորդում է այդ միջոցները դեպի տնտեսության իրական հատված՝ պետական բյուջեի խողովակով՝ նպատակային ծրագրերի ֆինանսավորման եղանակով, ինչպես նաև բանկային համակարգի խողովակով՝ վերջնական շահառուներին նպատակային ծրագրերի ֆինանսավորումը հասցնելու համար: Այդ միջոցների ձեռքբերման և իրացման կառուցակարգերը գործում են վաղուց, այլ հարց է դրանց արդյունավետության վեկտորը ինչ դրսևորում է ցուցաբերում, մասնավորապես՝ նախորդ և ներկա իշխանությունների  ժամանակաշրջանում:

 Դրա հետ կապված նկատենք, որ վերջին շրջանում լայն քննարկման առարկա է դարձել երկրի արտաքին պարտքն ավելացնելու միջոցով պահանջված ներդրումային միջոցները ներգրավելու հարցադրումը: Ընդ որում, դրա համար նախապայման է առաջարկվում արտաքին պարտքի խողովակով եկող միջոցները ներդնել բացառապես ենթակառուցվածքների բարելավմանը, որն էլ իր հերթին՝ կնպաստի տնտեսության իրական հատվածի և սոցիալական ոլորտի զարգացմանը: Նշվում է, որ ենթակառուցվածքների զարգացման հեռանկարային ծրագրերի հիմքում պետք է լինեն երկարաժամկետ հիմնավոր հաշվարկներ և նման գումարների ծախսումը պետք է լինի խիստ հսկողության տակ:

Վերը նշվածի առումով, հարկ է միանգամից նշել, որ միջազգային ֆինանսական կառույցների՝ Համաշխարհային բանկի, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ), Ասիական զարգացման բանկի, այլ միջազգային ֆինանսական կառույցների և դոնոր երկրների կողմից ՀՀ-ին հատկացվող երկարաժամկետ արտոնյալ վարկային միջոցները, այդ իսկ կառույցների կողմից (նրանց մանդատից բխող) ունեն հստակ նախապայման, որպեսզի հատկացված միջոցները ուղղվեն հիմնականում արտադրական և սոցիալական ենթակառուցվածքների վերակառուցման երկարաժամկետ ծրագրերի ֆինանսավորմանը: Հարկ է առանձնահատուկ շեշտել այն հանգամանքը, որ այն դեպքում, երբ ներդրումների նախաձեռնողները միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններն ու դոնոր երկրներն են, ապա նրանք արդյունաբերության ճյուղերի ընտրության հարցում ունեն ռեգլամենտավորված սահմանափակումներ: Զարգացող և անցումային երկրներում նրանց ներդրումային նախաձեռնությունները կենտրոնանում են «հիմնական» ճյուղերի վրա՝ գյուղատնտեսություն, վերամշակում և այլն: Պետք է նշել, որ այս առանձնահատկությունը լիովին համապատասխանում է նաև ՀՀ-ում ստեղծված իրավիճակին, որտեղ դոնորների կողմից նախընտրելի ոլորտներից են նշված ավանդականները, և նրանք նախաձեռնություններ չեն ցուցաբերում բարձր տեխնոլոգիական և կամ կապիտալատար ոլորտներում (ինչքանով էլ դրանք գերակա լինեն երկրի կառավարության համար): Դոնորների այսպիսի մոտեցումը ներդրումային նախաձեռնություններին բացատրվում է նրանով, որ ավանդական ոլորտները, մասնագիտական և ռիսկերի առումով առավել ծանոթ են դոնորների և նրանց կապալառուների համար և հետևաբար ավելի նվազ ռիսկային են ներդրման դեպքում, և նրանց մանդատի շրջանակներում ուղղված են օգնություն ստացող երկրում աղքատության հաղթահարման խնդրին և սոցիալական կայունության ապահովմանը: Մինչդեռ բարձր տեխնոլոգիական և ինովացիոն ոլորտները այդ տրամաբանությունից դուրս են և ռիսկային:

ՀՀ-ին բնորոշ է ևս մեկ առանձնահատկություն, այն, որ միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունները, ինչպես «ՎԶԵԲ» և Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան («IFC»), ինչպես նաև խոշոր օտարերկրյա բանկերը նախընտրում են մասնակցել հայկական բանկերի կապիտալում, նպատակ ունենալով ապահովել ընդունելի բարձր եկամտաբերություն, չմտնելով բարձր ռիսկային ՀՀ տնտեսության իրական հատված (հաշվի առնելով բանկային հատվածում ռիսկերի կառավարման նախընտրելի մակարդակը): Հետևապես հարկ ենք համարում շեշտել, որ փորձագիտական և գիտական որոշ հատվածի կողմից վերն առաջ քաշված թեզը զարգացման նոր վեկտոր չի ուրվագծում (առկա է եղել անցումային շրջանի սկզբից) և պետք է հաշվի առնի նաև վերը մատնանշված հանգամանքը:

Միջազգային ֆինանսական կառույցների և դոնոր երկրների խողովակով ՀՀ-ին հատկացվող ներդրումային ներհոսքը ավելացնելու նպատակով առաջնահերթ անհրաժեշտ է կտրուկ բարձրացնել արդեն իսկ իրականացվող ծրագրերի արդյունավոտությունը, և այլևս թույլ չտալ նման միջոցների վատնում ու մսխում: Վառ օրինակ է՝ «Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցք» ծրագրի գծով հայտնաբերված և մամուլում բազմիցս հնչեցված աղաղակող չարաշահումները: Հետևապես ներդրումային առաջնահերթությունները կառուցելիս նպատակահարմար է ելակետ ընդունել միջազգային ֆինանսական կառույցներից և դոնոր երկրներից ներգրավվող վարկային, դրամաշնորհային միջոցների խիստ նպատակային և արդյունավետ ծախսերի ապահովումը, որն էլ հիմք կհանդիսանա այդ իսկ խողովակներով ներգրավող միջոցների ծավալների աճի համար: Խնդիրը բնականաբար հատվում է ՀՆԱ/ արտաքին պարքտ հարաբերակցությանը, որն այլ ծավալուն քննարկման թեմա է:

Տնտեսության իրական հատվածի ներդրումային հոսքի ապահովման առումով հարկ է ցավով նշել ՀՀ-ում մինչ այժմ չի կայացել կապիտալի շուկան: Այն չպետք է նույնացնել ֆինանսական շուկայի և մասնավորապես՝ փոխատվական շուկայի հետ: Վերջինս ՀՀ-ում կայացած է ի դեմս բանկային համակարգի, որին էլ բաժին է ընկնում ֆինանսական համակարգի ակտիվների շուրջ 85 տոկոսը (ՀՀ կենտրոնական բանկ, Ֆինանսական կայունության հաշվետվություն, 2018 առաջին կիսամյակ, https://www.cba.am/AM/pperiodicals/fin_stab_I_18.pdf)

Կապիտալի շուկայի պատկերը մեղմ ասած հուսադրող չէ, այսպես՝ 2018 թ. հունիսի վերջի դրությամբ արժեթղթերի կարգավորվող շուկայում առուվաճառքի թույլատրվել են 22 հաշվետու թողարկողների 66 դասի արժեթղթեր. ընդ որում՝ դրանցից երկուսը թողարկել են ինչպես բաժնետոմսեր, այնպես էլ պարտատոմսեր: 2018 թ. առաջին կիսամյակի վերջի դրությամբ թողարկված բաժնետոմսերի ընդհանուր ծավալը կազմում է 57.7 մլրդ դրամ, կամ 2018 թ. անվանական ՀՆԱ-ի մոտ 1 տոկոսը, իսկ պարտատոմսերի ծավալը` 122.4 մլրդ դրամ կամ անվանական ՀՆԱ-ի մոտ 2 տոկոսը (ցուցակված արժեթղթերը նշանակալի ծավալներ չունեն): Թողարկված բաժնետոմսերի ծավալում չորս առևտրային բանկերի մասնակցությունը 88.1 տոկոս է, իսկ պարտատոմսերի ընդհանուր ծավալում ութ առևտրային բանկերի մասնակցությունը` 86.9 տոկոս: Վերը նշվածը վկայում է այն  մասին, որ տնտեսության իրական հատվածի համար կապիտալի շուկան էական դերակատարություն չունի:

Կապիտալի շուկան ի տարբերություն փախատվական շուկայի ապահվում է իրական հատվածում կատարվող ուղղակի ներդրումները: Դրանք  ըստ էության, չեն կարող հոսել փախատվական կապիտալի (բանկային) ոլորտից, պայմանականորեն բացառություն կարելի է համարել երկարաժամկետ արտոնյալ նպատակային վարկային ծրագրերը, որոնք նախ ծավալներով անհամեմատ փոքր են, և կրկին դրանք միևնույնն է ներդրումներին կարելի է հավասարեցնել պայմանականորեն: Եվ այսպես, արձանագրում ենք, որ ՀՀ-ում չի կայացել կապիտալի շուկան (ավելի կոնկրետ բաժնետոմսերի շուկան), որն էլ պետք է տնտեսության իրական հատվածում հոսք ապահովի ուղղակի ներդրումների համար, տարբեր խողովակներով՝ արտերկրից, երկրի ներսից:

Նշված հայտնի իրողության հետ կապված մասնագետներն ու փորձագետները  առաջարկում են տարբեր լուծումներ, ներառյալ` արժեթղթերի առաջնային տեղաբաշխման և դրանց երկրոդային շրաջանառության համար բորսայական կանոնների դյուրինացում, մինորիտար (փոքր) բաժնետերերի իրավունքների իրացման ապահովում, կորպորատիվ կառավարման մշակույթի ներդրում և արմատավորում, թողարկողների ֆինանսական կայունության համարժեքության հավաստման կառուցակարգերի ներդրում, միջոցառումների շարքը շատ երկար է: Ինչևիցե դա բարդ և համալիր լուծում պահանջող խնդիր է: Շուրջ տաս տարի առաջ՝ 2009 թ. միջազգային «NASDAQ OMX» բրենդին անհատույց օտարելով «Հայաստանի ֆոնդային բորսան» (հիմնադրվել է  2001 թ. և հանդիսանում էր Հայաստանում գործող միակ  ֆոնդային բորսան) որն էլ ձևավորեց «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա» բորսան, մեծ և խոստումնալից ակնկալիքներ հնչեցվեցին: Իրականությունը այն է, որ սպասելիքները չարդարացան, այս պահին բորսայի կայքում մենք կարող ենք տեսնել «Հայաստանի ֆոնդային բորսա» ԲԲԸ (նախկինում՝ «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա», ստացվում է վերջինս ևս լքել է Հայաստանը, սակայն դրա մասին մենք, այդ թվում՝ պոտենցիալ ներդրողներս ոչ մի պաշտոնական տեղեկատվություն չունենք (Հայաստանի ֆոնդային բորսա, https://amx.am/am/4/about-us): Դա առանձին շատ տարողունակ և ծավալուն թեմա է, ուստի անդրադառնանք ներդրումների չկայացած հարթակների հաջորդ շարքին և հիմնախդիրների հնարավոր լուծումներին:

Յուրաքանչյուր երկրում խնայողությունների իրական հարթակ են հանդիսանում երկարաժամկետ խնայողությունները կուտակող ֆինանսական տարբեր ինստիտուտները, ի դեմս՝ ներդրումային տարբեր ֆոնդերի և մասնավորապես՝ կենսաթոշակային ֆոնդերի, կյանքի ապահովագրական ընկերությունների: Այս առումով, նշենք, որ ՀՀ-ում խնայողական երկարաժամկետ միջոցներ կուտակող և ներհոսքը ապահովող խողովակներից և հարթակներից պետք է հանդիսանան ներդրումային ֆոնդերը, որոնք նույնպես չկայացածների շարքում են: Միևնույն ժամանակ, արձանագրենք նաև, որ ՀՀ-ում առկա է միջազգային չափորոշիչներին համարժեք օրենսդրությունը: Ներդրումային ոլորտի օրենսդրական ապահովման առումով հարկ է նշել «Արժեթղթերի շուկայի մասին», «Ակտիվների արժեթղթավորման և ակտիվներով ապահովված արժեթղթերի մասին», «Ապահովված հիփոթեքային պարտատոմսերի մասին», «Ներդրումային ֆոնդերի մասին» ՀՀ օրենքները: Վերջինիս ընդունման հետ կապված (2010 թ.)  միաժամանակ փոփոխություններ և լրացումներ են կատարվել շուրջ 30 օրենքներում: Ներդրումային ոլորտի մեգա կարգավորող մարմնի՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի մի շարք կանոնակարգերով սահմանվել են ոլորտի ինստիտուցիոնալ մասնակիցների գրանցման, լիցենզավորման և գործունեության համար պահանջվող բոլոր կանոնակարգերը:

Ներդրումային ֆոնդերի մեջ դե յուրե և դե ֆակտո կայացած  ինստիտուտների շարքում են կենսաթոշակային ֆոնդերը (գործում են 5 տարի), որն էլ պայմանավորված է եղել ՀՀ-ում իրականացված կենսաթոշակային բարեփոխումներով, մասնավորապես՝ կենսաթոշակների կուտակային պարտադիր և կամավոր բաղադրիչների ներդրումով: Մինչդեռ, իրականում կենսաթոշակային ֆոնդերի դերակատարությունը տնտեսությունում ներդրումների առումով դեռևս շոշափելի արդյունք չի տվել և առկա քաղաքականության շարունակության դեպքում դեռ երկար ժամանակ չի զգացվի: Կենսաթոշակային ֆոնդերի զուտ ակտիվների արժեքը կազմել է 123.5 մլրդ դրամ, զուտ ակտիվներ / ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է ընդամնեը 2.2 տոկոս:

 Համաձայն ՀՀ կենտրոնական բանկի 2018 թ. հուլիսի դրությամբ ՀՀ տարածքում պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդերի կառավարիչների գործունեություն իրականացնելու լիցենզիա են ունեցել 2 ներդրումային ֆոնդի կառավարիչներ՝ «Ամունդի Ակբա Ասեթ Մենեջմենթ Արմենիա» ՓԲԸ և «Ցե Կվադրատ Ամպեգա Ասեթ Մենեջմենթ Արմենիա» ՍՊԸ, որոնցից յուրաքանչյուրը կառավարում է 3 պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդ (ՀՀ կենտրոնական բանկ, Ֆինանսական կայունության հաշվետվություն,  2018 առաջին կիսամյակ, Պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդեր, https://www.cba.am/AM/pperiodicals/fin_stab_I_18.pdf): Մինչդեռ կարևոր է թե ինչպես են տեղաբաշխվում նրանց կողմից հավաքագրված պոտենցիալ ներդրումային ռեսոուրսները: Այսպես, 2018 թ. հուլիսի դրությամբ կենսաթոշակային ֆոնդերի ներդրումները տեղաբաշխված են.  ՀՀ պետական պարտատոմսերում՝ 30 տոկոսի, դրամական միջոցներում և ավանդներում 31 տոկոսի, օտարերկրյա ներդրումային ֆոնդերի արժեթղթերում 28 տոկոսի, այլ պարտատոմսերում 10 տոկոսի, և  այլ ակտիվներում 1 տոկոսի չափով: 2018 թ. առաջին կիսամյակի ընթացքում, 2017 թ. համեմատությամբ, ֆոնդերի ներդրումների կառուցվածքում 2.2 տոկոսային կետով ավելացել են ներդրումները ոչ պետական պարտատոմսերում և կազմել ընդհանուր ակտիվների 11.2 տոկոսը: Վերջին նշված մասնաբաժինը  տեղաբաշված է ՀՀ տնտեսությունում, սակայն պարտատոմսերի ձևով (որոնց մեջ են հիմնականում նաև բանկերի պարտատոմսերը): Նույն ժամանակահատվածում օտարերկրյա ներդրումային ֆոնդերի արժեթղթերում ներդրումները գրեթե չեն փոխվել (կազմելով ընդհանուր ակտիվների 28 տոկոսը): Այսպիսով, ներկայացված պատկերը վկայում է, որ կենսաթոշակային ֆոնդերի կողմից կուտակված երկարաժամկետ խնայողական և պոտենցիալ ներդրումային միջոցները չեն հոսում ՀՀ տնտեսության իրական հատված: Դրանք հիմնականում հոսում են ՀՀ բանկային համակարգ, դեռ ավելին, ինչպես նշվեց դրանց 28 տոկոսը տեղաբաշխված է օտարերկրյա ներդրումային ֆոնդերի արժեթղթերում են: Ամբողջական և հետևողական մեկնաբանության առումով հարկ է նշել, որ կենսաթոշակային ֆոնդերի միջոցների տեղաբաշխումը հատուկ կանոնակարգված է, որի համար ելակետ է ընդունվում դրանց ֆինանսական կայունությունը: Մինչդեռ չմտնելով այդ ոլորտ (որը այլ ծավալուն քննարկման առարկա է), մենք ուղղակի արձանագրում ենք այն, որ անկախ հանգամանքներից և պատճառներից, կենսաթոշակային ֆոնդերի պոտենցիալ ներդրումային միջոցները, դեռևս ուղղակի ներդրումների ձևաչափով չեն հոսում դեպի տնտեսության իրական հատված: Ի դեպ, կարելի համեմատության համար նշել, որ Սինգապուրում, որտեղ առկա է հսկայական պետական պարտք, դրա հիմնական աղբյուր են հանդիսացել կուտակված պարտադիր կենսաթոշակային խնայողությունները (Վահագն Վարդանյան,  Հայաստանում ներդրումների ներգրավումն ունի իր տրամաբանական հերթականությունը, https://168.am/2019/03/03/1089166.html):

ՀՀ-ում առանձնակի կարևորվում է ինովացիոն և տեխնոլոգիական փոխանցման կամ տրանսֆերների համար ներդրումային ֆինանսական հոսքերի համարժեք հարթակների ձևավորումը: Այդ առումով կրկին պետք է փաստենք, որ չեն ՀՀ–ում կայացնել ինովացիոն և տեխնոլոգիական տրանսֆերների ֆինանսավորման հարթակները (պետական-մասնավոր գործընկերության ձևաչափով): Դրանք կարող են լինել պետական մասնակցությամբ ֆոնդերի, գործակալությունների և նպատակային ֆինանսավորում ապահովող այլ կառույցների ձևաչափերով: Միջազգային պրակտիկայում ինովացիաների և տեխնոլոգիաների փոխանցման կամ տրանսֆերի և առևտրայնացման աջակցման տարբեր ինստիտուցիոնալ և կազմակերպակա-իրավական ձևաչափերը առկա են զարգացած և զարգացող բազմաթիվ երկրներում: Ի դեպ, Եվրոպայում պետական համանման գործակալությունները մասնակցում են ուղղակի ներդրումների ընդհանուր մոբիլիզացված կապիտալի 9-ի տոկոսի չափով, իսկ այլ գնահատումների համաձայն նրանց մասնաբաժինը կարող է  գերազանցել 40 տոկոսը (Финансирование инновационного развития. Сравнительный обзор опыта стран ЕЭК ООН в области финансирования на ранних этапах развития предприятий, Перевод с англ. – СПб.: РАВИ, 2008, с. 54, http://www.allventure.ru/lib/10/#replies_page1):

ՀՀ-ում ինովացիոն զարգացման ու դրանց համար պահանջվող ներդրումային հոսքերի առումով հատկապես կարևորվում է  վենչուրային կապիտալի՝ վենչուրային ներդրումային ֆոնդերի կայացումը, որոնք ըստ էության, նույն ներդրումային ֆոնդերի տարատեսակներն են, որոնց ակտիվների առնվազն 50 տոկոսը (ըստ միջազգային պրակտիկայի և համաձայն՝ «Ներդրումային ֆոնդերի մասին» ՀՀ օրենքի) պետք է ներդրվեն նոր ստեղծված կամ զարգացման վաղ փուլում գտնվող կազմակերպությունների թողարկած կարգավորվող շուկաներում առևտրին չթույլատրված արժեթղթերում` այդ կազմակերպությունների աճի, զարգացման կամ դրանց թողարկած արժեթղթերը կարգավորվող շուկայում թույլատրելու նպատակով:

ՀՀ–ում պետական-մասնավոր գործընկերության ձևաչափով ներդրումային և հատկապես վենչուրային ֆոնդերի արդյունավետ կայացման ուղիներից պետք է հանդիսանա պետության մասնակցությունը այսպես կոչված ֆոնդերի ֆոնդում, որը և կխաթանի ներդրումային և հատկապես վենչուրային ֆոնդերի կայացումը (ֆոնդերի ֆոնդի տարատեսակը ի դեպ, նախատեսված է «Ներդրումային ֆոնդերի մասին» ՀՀ օրենքի 48-րդ հոդվածով): Նման ֆոնդի ակտիվների առնվազն 50 տոկոսը պետք է ներդրվի այլ ֆոնդերի փայերում և (կամ) բաժնետոմսերում: Միջազգային պրակտիկայում դրա առավել հաջողված օրինակներից է իսրայելական «Յոզման» (Yozma), ձևավորվել է 1993 թ.:

Նման մոտեցման առաջին կարևոր փաստարկն այն է, որ  պետության ու շատ այլ ներդրողների մոտ էապես բարձրանում է ներդրումների դիվերսիֆիկացման աստիճանը և, համապատասխանաբար, նվազում է դրանց ռիսկայնության մակարդակը և բարձրանում է ֆոնդում ներդրված սեփական միջոցների շահութաբերության աստիճանը: Պետությունը ֆոնդերի ֆոնդի իր միջոցները այլ ներդրողների հետ մեկտեղ տեղաբաշխում է մասնավոր վենչուրային ֆոնդերում և այսպիսով, միջնորդ խողովակ է հանդիսանում մասնավոր ձեռնարկություններին պետության ֆինանսական ռեսուրսների փոխանցման համար: Միաժամանակ, բարձրացնում է ֆոնդերի ֆոնդում և այնուհետև դրանից ներդրում ստացող այլ  ֆոնդերում ոչ ինստիտուցիոնոլ ներդրողների վստահության մակարդակը:

Ֆոնդերի ֆոնդի ինստիտուտի ձևավորումը կհանդիսանա ներդրումային շուկայի դե ֆակտո կայացած հատվածի` կենսաթոշակային ֆոնդերի միջոցների  ներգրավման բանալին, քանի որ ֆոնդերի ֆոնդում կատարվող ներդրումները ունեն հուսալիության առավել բարձր աստիճան և կարգավորման տեսանկյունից կարող են հանդիսանալ կենսաթոշակային ֆոնդերի համար ընդունելի տեղբաշխման ուղղություն: Միջազգային փորձը այս առումով վկայում է, որ մինչև վերջերս, Եվրոպայում, որոշ ինստիտուցիոնալ ներդրողներին, ինչպիսիք են կենսաթոշակային ֆոնդերը արգելվում էր իրենց միջոցները տեղաբաշխել բարձր ռիսկային ֆոնդերում: Ներկայումս կենսաթոշակային ֆոնդերի կողմից ֆոնդերի ֆոնդում կատարվող ներդրումները համարվում են որպես ներդրումային ռիսկերի տարատեսականացման արդյունավետ և հարմար միջոց: Հայաստանում ևս նպատակահարմար կլինի  կենսաթոշակային ֆոնդերի համար (գործում են 2013 թ.) կանոնակարգվել ֆոնդերի ֆոնդում ներդրումներ իրականացնելու կարգն ու պայմանները: Այն միաժամանակ պետք է նկարագրվի ֆոնդի կառավարիչի ներդրումների թողարկման աղդագրի չափորոշիչներում: Եվրոպայում ֆոնդերի ֆոնդի մասնակցությունը ուղղակի ներդրումների մասնաբաժնում վաղուց արդեն գերազանցում է դրանց 10 տոկոսից (Курс обучения венчурному  предпринимательству, Раздел № 1 Обзор прям ы х инвестиций и венчурного капитала в Европе, Филипп Девиль, с. 28, http://www.allventure.ru/ucheb/25/#replies_page1):

 Ֆոնդերի ֆոնդի միջոցով ուղղակի ներդրումների համեմատական առավելությունները կայանում է հետևյալում. ա) մատչելի հասանելիություն է հաղորդում դիվերսիֆիկացված ուղղակի ներդրումների պորտֆելին, որը նվազեցնում է ներդրումային ռիսկի մակարդակը (որը վենչուրային ֆոնդերի գերխնդիրն է), բ) որպես կանոն, ֆոնդերի ֆոնդի կառավարիչները առավել մասնագիտացված են, ունեն ֆոնդերում ուղղակի ներդրրումների պորտֆելի կառավարման, այդ թվում՝ միջոցների մոբիլիզացման ու տեղաբաշխման տեսամեթոդական բարձր գիտելիքներ, կարողություններ և զգալի փորձ, գ) հնարավորություն ընձեռում է ուղղակի ներդրումներում մասնակից դարձնել այն մասնագիտացված անձանց, ովքեր իրենց կարգավիճակով և կարողություններով չեն կարող և չեն ցանկանում ընգրկվել ներդրումային գործունեության մեջ, մասնավորապես՝ կենսաթոշակային ֆոնդերը, ապահովագրական ընկերությունները, դ) նվազեցնում է վարչարարական աշխատանքի ծավալները (կարելի է սահմանափակվել խիստ համառոտ բիզնես հաղորդագրություններով), որը հատկապես կարևոր է պետական մասնակցության տեսանկյունից, որի պայմաններում պետությունը պարտավորված չի լինի վարձել թանկ վարձատրվող ներդրումային ֆոնդերի կառավարիչների, ե) առկա է նաև ներդրող ֆոնդերի ֆոնդի և ուղղակի ներդրումների ֆոնդի կառավարիչների միջև գործնական շփումների նվազ մակարդակը կամ պայմանական պոտենցիալ «արգելքը» (ներդրումների վերաբերյալ տեղեկատվության ասիմետրիայի պատճառով), առաջինի գործունեության սահմանափակումը անմիջապես շուկայական ներդրումային գործառույթներում: Մյուս կողմից ֆոնդերի ֆոնդի կարավարչից պահանջվում է ուղղակի ֆոնդերի կառավարիչների գործունեության գնահատման և վերահսկողության  առավել մեծ կարողություններ, զ) երկարացվում է ներդրումային ֆոնդում ներդրման պարտավորությունների ժամկետը (մինչև 15 տարի), որն իր հեթին որոշակի չափով նվազեցնում է ներդրումների կորստի հնարավորությունները:

Վերը նշվածը վկայում է այն մասին, որ ֆոնդերի ֆոնդի ձևաչափը ունի բավականաչափ ներուժ՝ ՀՀ-ում ինովացիոն և տեխնոլոգիական տրանսֆերների իրականացման աջակցելու համար (վերչուրային ֆոնդերի և այլ կառույցների միջոցով): Դրանք կարող են հանդիսանալ ներդրումային ֆինանսական հոսքերի գործունակ խողովակներից մեկը և միաժամանակ միջնորդ կամուրջ հանդիսանալ շուկայում երկարաժամկետ խնայողական միջոցներ կուտակող այլ ինստիտուտների՝ կենսաթոշակային ֆոնդերի, բանկերի, ապահովագրական ընկերությունների համար, վերջիններիս միջոցները արդյունավետ և նվազ ռիսկայնությամբ կապիտալի շուկա ուղորդելու համար:

ՀՀ-ում պոտենցիալ խնայողական երկարաժամկետ միջոցներ կուտակող մյուս ինստիտուտները՝ կյանքի ապահովագրական ընկերությունները դեռևս բացակայում են: Միանգամից շեշտենք, որ ոչ կյանքի ապահովագրության տեսակնեերի, այդ թվում՝ ԱՊՊԱ-ի գծով ձևավորվող ապահովագրական կամ տեխնիկական պահուստները խնայողական կամ երկարաժամկետ ներդրումային ռեսուրսներ չեն հանդիսանում: 2007թ. ՀՀ-ում ընդունվեց «Ապահովագրության և ապահովագրության գործունեության մասին» օրենքը (շեշտենք, որ օրենքը բավականաչափ առաջադեմ է և հնարավորություն տվեց մոտեցնել որոլտի կարգավորումն ու վերահսկողությունը միջազգային, մասնավորապես՝ եվրոպական ստանդարտներին), որով օրենսդրորեն սահմանազատվեց և տարանջատվեց ոչ կյանքի և կյանքի ապահովագրության գործունեության տեսակները: Տվյալ դեպքում հիմք ընդունվեց եվրոպական ստանդարտը, որը ռիսկերի կառավարման առումով թույլ չի տալիս կյանքի և ոչ կայնքի ապահովագրության համատեղումը մեկ ընկերության շրջանակներում: Ի դեպ, մինչ այդ՝ «Ապահովագրության մասին» օրենքի (որն այլևս չի գործում) հիմքով նման համատեղումը հնարավոր էր (հիմնվում էր «Ապահովագրողների վերահսկողների միջազգային միության» «IAIS»-ի ստանդարտի վրա, որը հնարավոր է համարում նման համատեղումը, եթե վարվում էր առանձնացված հաշվառում): Ինչևիցե, նշված օրենքի ընդունումից մինչ օրս ՀՀ-ում չի ստեղծվել և լիցենզավորվել կյանքի ապահովագրական որևէ ընկերություն, որը կարող է տնտեսության համար հանդիսանալ երկար ներդրումային փողերի կուտակման հարթակներից մեկը: Ի դեպ, կյանքի ապահովագրական ընկերությունները համաձայն օրենքի կարող են հանդիսանալ կենսաթոշակային ֆոնդերի այլընտրաքային ինստիտուտներ, քանի որ կենսաթոշակային միջոցների կուտակումն ու հետագայում շահառուներին դրանց վճարումը (անուիտենտների տեսքով) համարվում է կյանքի ապահովագրության դասական ծառայության պրոդուկտ:  

Արա Քառյան        

“Լոգիկա” գործարար և ֆինանսատնտեսական անկախ

հետազոտությունների կենտրոն ՀԿ-ի նախագահ, տ. գ. թ.,

 ԵՊՀ դոցենտ

ԿԱՐԴԱԼ ԲՈԼՈՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ստեփան
Խորը վերլուծությամբ, շատ արդիական և կարևոր հոդված։ Կեցցես պարոն Քառյան ՋԱՆ։ հարգանքներով Ստեփան

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     


Նորություններ
Հայաստանում նախատեսվում է մշակել ներդրումային քաղաքականության բարելավման ճանապարհային քարտեզՀայաստանում նախատեսվում է մշակել ներդրումային քաղաքականության բարելավման ճանապարհային քարտեզ
Վարչապետը Իտալիայի գործարար շրջանակներին է ներկայացրել Հայաստանի ներդրումային հնարավորություններըՎարչապետը Իտալիայի գործարար շրջանակներին է ներկայացրել Հայաստանի ներդրումային հնարավորությունները
Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի պարտատոմսերը ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայումԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի պարտատոմսերը ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում
ԿԲ ղեկավարների ակումբի նիստում Արթուր Ջավադյանը ներկայացրել է Հայաստանի դրամավարկային քաղաքականության առանձնահատկություններըԿԲ ղեկավարների ակումբի նիստում Արթուր Ջավադյանը ներկայացրել է Հայաստանի դրամավարկային քաղաքականության առանձնահատկությունները
Ամերիաբանկը բիզնեսի ֆինանսավորումն ամբողջությամբ տեղափոխում է թվային կապուղիներԱմերիաբանկը բիզնեսի ֆինանսավորումն ամբողջությամբ տեղափոխում է թվային կապուղիներ
Արման Բարսեղյան. Ամերիաբանկի ծառայությունների 80%-ն իրականացվում է թվային կապուղիներովԱրման Բարսեղյան. Ամերիաբանկի ծառայությունների 80%-ն իրականացվում է թվային կապուղիներով
Ամերիաբանկի սպառողական վարկերի պորտֆելում գերակշռում են առցանց վարկերըԱմերիաբանկի սպառողական վարկերի պորտֆելում գերակշռում են առցանց վարկերը
ԵԱԶԲ-ն 2019 թ. Հայաստանի տնտեսության աճի գնահատականը բարձրացրել է 1.2 կետով՝ մինչև 6.5 %ԵԱԶԲ-ն 2019 թ. Հայաստանի տնտեսության աճի գնահատականը բարձրացրել է 1.2 կետով՝ մինչև 6.5 %
Կառավարությունը արտոնություններ է տրամադրել Կառավարությունը արտոնություններ է տրամադրել "արդիական" արտադրություն տվող ընկերություններին
Հայաստանը մասնակցել է ԱՊՀ  երկրների Խաղաղ նպատակներով ատոմային էներգիայի օգտագործման հարցերով հանձնաժողովի Մինսկում անցկացված նիստինՀայաստանը մասնակցել է ԱՊՀ  երկրների Խաղաղ նպատակներով ատոմային էներգիայի օգտագործման հարցերով հանձնաժողովի Մինսկում անցկացված նիստին
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների  ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար ՀՀ պետական մրցանակի 2019թ. դափնեկիրը ճապոնացի գիտնական Տակեո Կանադեն էՏեղեկատվական տեխնոլոգիաների  ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար ՀՀ պետական մրցանակի 2019թ. դափնեկիրը ճապոնացի գիտնական Տակեո Կանադեն է
Փորձագետ. Կենդանիների համարակալման եւ հաշվառման ծրագիրը հիմք կհանդիսանա անասնաբուծության ոլորտում այլ ծրագրերի իրականացման համարՓորձագետ. Կենդանիների համարակալման եւ հաշվառման ծրագիրը հիմք կհանդիսանա անասնաբուծության ոլորտում այլ ծրագրերի իրականացման համար
Նախագահ Սարգսյանը Հայաստանի հետ համագործակցության հեռանկարներն է քննարկել Կատարի ներդրումային հիմնադրամի ներկայացուցիչների հետՆախագահ Սարգսյանը Հայաստանի հետ համագործակցության հեռանկարներն է քննարկել Կատարի ներդրումային հիմնադրամի ներկայացուցիչների հետ
2019 թվականի երրորդ եռամսյակում Հայաստանի ՀՆԱ աճը 2018 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ կազմել է 7,9 %2019 թվականի երրորդ եռամսյակում Հայաստանի ՀՆԱ աճը 2018 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ կազմել է 7,9 %
Արթուր Ջավադյանը մեկնել է Պրահա` մասնակցելու Կենտրոնական Ասիայի, Սևծովյան տարածաշրջանի և Բալկանների երկրների կենտրոնական բանկերի կառավարիչների խորհրդի 42-րդ նիստինԱրթուր Ջավադյանը մեկնել է Պրահա` մասնակցելու Կենտրոնական Ասիայի, Սևծովյան տարածաշրջանի և Բալկանների երկրների կենտրոնական բանկերի կառավարիչների խորհրդի 42-րդ նիստին
Ավինյանը՝ Ավինյանը՝ "Տարոն Ավիա" ավիաընկերության գործունեության դադարեցման մասին. ավիափոխադրումների ոլորտը "երթուղայիններով" մարդկանց տեղափոխում չէ
Ավինյան. Հայաստանում նոր պղնձաձուլական համալիրի կառուցման հարցը կառավարության օրակարգում էԱվինյան. Հայաստանում նոր պղնձաձուլական համալիրի կառուցման հարցը կառավարության օրակարգում է
ԱԶԲ-ն 10 մլն դոլար կհատկացնի Հայաստանում կրթության եւ առողջապահության ոլորտների բարեփոխումների համարԱԶԲ-ն 10 մլն դոլար կհատկացնի Հայաստանում կրթության եւ առողջապահության ոլորտների բարեփոխումների համար
Հայաստանում 2020 թվականին կպահպանվի ջրի գործող սակագինըՀայաստանում 2020 թվականին կպահպանվի ջրի գործող սակագինը
ԵՏՀ մրցակցության և հակամենաշնորհային կարգավորման նախարարը պատմել է սահմանին ապրանքների կանգնեցման օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառների մասինԵՏՀ մրցակցության և հակամենաշնորհային կարգավորման նախարարը պատմել է սահմանին ապրանքների կանգնեցման օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառների մասին
ԵՏՀ Կոլեգիայի անդամը համոզված է, որ ՌԴ առևտրային ցանցերում հայկական արտադրանքի առկայության հարցն այսօր այնքան սուր չէ, որքան մի քանի տարի առաջԵՏՀ Կոլեգիայի անդամը համոզված է, որ ՌԴ առևտրային ցանցերում հայկական արտադրանքի առկայության հարցն այսօր այնքան սուր չէ, որքան մի քանի տարի առաջ
Հարավկովկասյան երկաթուղին և GPM Gold ընկերությունը ստորագրել են 2020 թ. Համագործակցության մասին պայմանագիրՀարավկովկասյան երկաթուղին և GPM Gold ընկերությունը ստորագրել են 2020 թ. Համագործակցության մասին պայմանագիր
ԵԱՏՄ անդամակցությամբ պայմանավորված ապրանքների մաքսային և ակցիզային դրույքաչափերի փոփոխության ազդեցությունը գնաճի վրա կկազմի 0.5 տոկոսային կետԵԱՏՄ անդամակցությամբ պայմանավորված ապրանքների մաքսային և ակցիզային դրույքաչափերի փոփոխության ազդեցությունը գնաճի վրա կկազմի 0.5 տոկոսային կետ
Ն. Փաշինյան. Առնվազն մինչև գարուն Հայաստանի համար գազի գինը չի բարձրանաՆ. Փաշինյան. Առնվազն մինչև գարուն Հայաստանի համար գազի գինը չի բարձրանա
Կունիո Միկուրիա. Հուսով եմ` թվայնացումը և տեխնոլոգիաների կիրառումը մաքսային ոլորտում օգտակար կլինեն Հայաստանի քաղաքացիների համարԿունիո Միկուրիա. Հուսով եմ` թվայնացումը և տեխնոլոգիաների կիրառումը մաքսային ոլորտում օգտակար կլինեն Հայաստանի քաղաքացիների համար
Հայաստանի զբոսաշրջության ֆեդերացիան դեմ է տրանսպորտային զբոսաշրջային ընկերությունների համար ընդհանուր հարկման համակարգի անցմանըՀայաստանի զբոսաշրջության ֆեդերացիան դեմ է տրանսպորտային զբոսաշրջային ընկերությունների համար ընդհանուր հարկման համակարգի անցմանը
"Էներգաիմպեքս" եւ "Հայփոստ" ընկերությունները կմնան պետության սեփականություն
Հայաստանի առեւտրային բանկերը կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ քննչական միջոցառումներ անցկացնելիս պետք է բացահայտեն բանկային գաղտնիքըՀայաստանի առեւտրային բանկերը կոռուպցիոն հանցագործությունների վերաբերյալ քննչական միջոցառումներ անցկացնելիս պետք է բացահայտեն բանկային գաղտնիքը
Մեխակ Ապրեսյան. 2019-ի արդյունքներով դեպի Հայաստան զբոսաշրջիկների հոսքը 15 տոկոսով կավելանաՄեխակ Ապրեսյան. 2019-ի արդյունքներով դեպի Հայաստան զբոսաշրջիկների հոսքը 15 տոկոսով կավելանա
Հայաստանն ընդգրկվել է Վրաստան արտահանող երկրների առաջատար եռյակումՀայաստանն ընդգրկվել է Վրաստան արտահանող երկրների առաջատար եռյակում


Արտ. փոխարժեքները
21.11.2019
RUB7.470.01
USD476.69-0.29
EUR528.460.78
GBP617.031.30
CAD358.20-0.49
JPY43.92-0.07
CNY67.89-0.14
CHF481.260.19


Փորձագետներ
Տիգրան Խաչատրյան. Հայաստան մի քանի անդրազգային ներդրողների ներգրավումը թույլ կտա երկրին խոշոր խաղադրույքներով խաղալՏիգրան Խաչատրյան. Հայաստան մի քանի անդրազգային ներդրողների ներգրավումը թույլ կտա երկրին խոշոր խաղադրույքներով խաղալ
Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի զարգացման նոր ռազմավարությունն արդեն ամենամոտ ժամանակներս կդառնա հանրության սեփականությունըՀայաստանի էներգետիկ ոլորտի զարգացման նոր ռազմավարությունն արդեն ամենամոտ ժամանակներս կդառնա հանրության սեփականությունը
Արտակ Քամալյան. Հաջողության բանալին կրթությունն է։  Մնացած ամեն ինչ, իհարկե, կարեւոր է, բայց՝ երկրորդականԱրտակ Քամալյան. Հաջողության բանալին կրթությունն է։  Մնացած ամեն ինչ, իհարկե, կարեւոր է, բայց՝ երկրորդական
Եվրամիությունը պատրաստ է ավելացնել Հայաստանի էներգետիկայի ոլորտում նախագծերի ֆինանսավորման ծավալները, իսկ արդյո՞ք Հայաստանը պատրաստ է դրանԵվրամիությունը պատրաստ է ավելացնել Հայաստանի էներգետիկայի ոլորտում նախագծերի ֆինանսավորման ծավալները, իսկ արդյո՞ք Հայաստանը պատրաստ է դրան
ԱՄՀ. Հայաստանը կայուն, ներառական աճի ապահովման կարիք ունիԱՄՀ. Հայաստանը կայուն, ներառական աճի ապահովման կարիք ունի
Spayka-ն և Ucom-ը <տանիքները> փոխարինում են <հանրային> պարտքերովSpayka-ն և Ucom-ը <տանիքները> փոխարինում են <հանրային> պարտքերով
Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)
Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 2-րդ)Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 2-րդ)
«Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան»-ը մանրածախ հաճախորդներին տեղափոխում է  փոխգործակցության թվային տիրույթ«Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան»-ը մանրածախ հաճախորդներին տեղափոխում է  փոխգործակցության թվային տիրույթ
AmRating գործակալությունը եվրոպական Rating-Agentur ExpertRA GmbH-ի աջակցությամբ թողարկել է Հայաստանի բանկային համակարգի վերաբերյալ հերթական ամփոփումըAmRating գործակալությունը եվրոպական Rating-Agentur ExpertRA GmbH-ի աջակցությամբ թողարկել է Հայաստանի բանկային համակարգի վերաբերյալ հերթական ամփոփումը
Յուլիա Ուստյուգովա. Հայաստանը կարող է  ԱՄՀ ՙապահովագրության գծից՚ օգտվելու հնարավորություն ստանալՅուլիա Ուստյուգովա. Հայաստանը կարող է  ԱՄՀ ՙապահովագրության գծից՚ օգտվելու հնարավորություն ստանալ
Արմանդ Արթոն. Հարցը՝ թե արդյոք կարելի է տրամադրել ՙքաղաքացիություն ներդրումների դիմաց՚, ավելի շուտ հռետորական էԱրմանդ Արթոն. Հարցը՝ թե արդյոք կարելի է տրամադրել ՙքաղաքացիություն ներդրումների դիմաց՚, ավելի շուտ հռետորական է
Հայաստանում տնտեսական հեղափոխության համար  պահանջված փողերը առկա են Հայաստանում տնտեսական հեղափոխության համար պահանջված փողերը առկա են
Ֆինանսների նախկին նախարար. Lydian ընկերության հետ <առճակատումը> կարող է թանկ նստել Հայաստանի վրաՖինանսների նախկին նախարար. Lydian ընկերության հետ <առճակատումը> կարող է թանկ նստել Հայաստանի վրա
Վարդան Արամյան. Անխոհեմ կլինի, եթե կառավարությունը գնա ՀՆԱ-ում պետական պարտքի թույլատրելի վերին շեմի վերանայմանՎարդան Արամյան. Անխոհեմ կլինի, եթե կառավարությունը գնա ՀՆԱ-ում պետական պարտքի թույլատրելի վերին շեմի վերանայման
Գազի սակագնի մեծության պահպանման հնարավորությունը. լուծման քայլերԳազի սակագնի մեծության պահպանման հնարավորությունը. լուծման քայլեր
Հարկային քաղաքականության նոր դոկտրինը, գազի սակագնի մեծության պահպանման հնարավորությունը Հարկային քաղաքականության նոր դոկտրինը, գազի սակագնի մեծության պահպանման հնարավորությունը 
HSBC Բանկ Հայաստանը բարձրացնում է արդյունավետությունը և շեշտը դնում թվային ծառայությունների վրաHSBC Բանկ Հայաստանը բարձրացնում է արդյունավետությունը և շեշտը դնում թվային ծառայությունների վրա
Բուլղարիայի նախարար. Տնտեսական ոլորտում հայ-բուլղարական համագործակցության մակարդակն առաջվա նման անբավարար էԲուլղարիայի նախարար. Տնտեսական ոլորտում հայ-բուլղարական համագործակցության մակարդակն առաջվա նման անբավարար է
Փորձագետ. Չնայած հայկական բանկերի կապիտալների համարժեքությանը՝ դրա օպտիմալ օգտագործման հնարավորությունները խիստ սահմանափակ ենՓորձագետ. Չնայած հայկական բանկերի կապիտալների համարժեքությանը՝ դրա օպտիմալ օգտագործման հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են

Փնտրել ըստ օրերի

Պետական պարտատոմսեր

Issue volume

10 billion

Volume of T-bills for placement

200 million

Volume of submitted competitive applications

200 million

Volume of satisfied bids

200 million

Yield at cut-off price

 5.8314%

Maximum yield

 5.8314%

Мinimum yield

 5.8314%

Weighted average yield

 5.8314%

Number of participants

2

The maturity date of T-bills

03.02.2020

ArmEx

 

СПРОС (Покупка)

USD

Средневзв. Цена

482,00

ПРЕДЛОЖЕНИЕ (Продажа)

  USD

Средневзв. Цена

-

СДЕЛКИ

USD

Цена откр.

482,00

Цена закр.

482,00

Мин. Цена

482,00

Макс. Цена

482,00

Ср/взв. Цена

482,00

-0,16

Кол-во сделок

1

Объем (инвал.)

200 000

0бъем (драм)

96 400 000

Մեկնաբանվողներ
<Մուլտիկարտա>- ի գլխավոր տնօրենը չի բացառում հայկական շուկայում Apple Pay-ի հայտնվելու հնարավորությունը<Մուլտիկարտա>- ի գլխավոր տնօրենը չի բացառում հայկական շուկայում Apple Pay-ի հայտնվելու հնարավորությունը
Երեւանում առաջին երկնաքերի կառուցման համար 270 մլն դոլար կներդրվիԵրեւանում առաջին երկնաքերի կառուցման համար 270 մլն դոլար կներդրվի
Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)Տնտեսական հեղափոխությունը եվ ՀՀ-ում ներդրումների հնարավորությունները (Մաս 1-ին)
Արցախում ազդարարվել է  ՀԲԸՄ «Կին ձեռներեցներ» ծրագրի մեկնարկը. գործընկերն է  «Ֆրութֆուլ Արմենիա» հիմնադրամըԱրցախում ազդարարվել է  ՀԲԸՄ «Կին ձեռներեցներ» ծրագրի մեկնարկը. գործընկերն է  «Ֆրութֆուլ Արմենիա» հիմնադրամը
"Զվարթնոց" միջազգային օդանավակայանի կոնցեսիոները խոստանում է դառնալ  աշխարհի լավագույն օպերատորներից մեկը
Արթուր Ջավադյան. Կենտրոնական բանկերը տնտեսական աճի համար պատասխանատվություն չեն կրումԱրթուր Ջավադյան. Կենտրոնական բանկերը տնտեսական աճի համար պատասխանատվություն չեն կրում
Կանխատեսում. Իրանի միջոցով Մերձավոր Արեւելք էլեկտրաէներգիայի արտահանումը Հայաստանի աշխարհատնտեսական ռազմավարության առանցքային բաղադրիչն էԿանխատեսում. Իրանի միջոցով Մերձավոր Արեւելք էլեկտրաէներգիայի արտահանումը Հայաստանի աշխարհատնտեսական ռազմավարության առանցքային բաղադրիչն է
Արդեն Հայաստանում է նոր տաքսին՝ խաղի նոր կանոններով. ուղևորության բոլոր պայմանները որոշվում են վարորդների և ուղևորների միջև պայմանավորվածության արդյունքումԱրդեն Հայաստանում է նոր տաքսին՝ խաղի նոր կանոններով. ուղևորության բոլոր պայմանները որոշվում են վարորդների և ուղևորների միջև պայմանավորվածության արդյունքում
ՀՀ վարչապետ. ԵՄ-ն պատրաստ չէ 100 տոկոսով ֆինանսավորել Հայաստանում զարգացման ծրագրերի իրականացումըՀՀ վարչապետ. ԵՄ-ն պատրաստ չէ 100 տոկոսով ֆինանսավորել Հայաստանում զարգացման ծրագրերի իրականացումը
Կոնվերս Բանկն առաջարկում է առցանց վարկավորում՝  ցածր փաստացի տոկոսադրույքով Կոնվերս Բանկն առաջարկում է առցանց վարկավորում՝  ցածր փաստացի տոկոսադրույքով 
Հայաստանի կառավարությունը բաց է համագործակցության համար և խրախուսում է ակտիվ երկխոսությունը և փոխգործակցությունը բոլոր ուղղություներով. Տ. ԱվինյանՀայաստանի կառավարությունը բաց է համագործակցության համար և խրախուսում է ակտիվ երկխոսությունը և փոխգործակցությունը բոլոր ուղղություներով. Տ. Ավինյան
Երևանում ստորագրվել է գազային վառելիքով կոմբինացված ցիկլով նոր բլոկի կառուցման վերաբերյալ համաձայնագիրԵրևանում ստորագրվել է գազային վառելիքով կոմբինացված ցիկլով նոր բլոկի կառուցման վերաբերյալ համաձայնագիր
<Վեոլիա Ջուր>. Կարգավորող մարմնի մեղադրանքը կեղծ և անհիմն է<Վեոլիա Ջուր>. Կարգավորող մարմնի մեղադրանքը կեղծ և անհիմն է
ՀԷՑ գլխ.տնօրեն. Առաջիկա մի քանի տարիներին «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ կորուստները կյասնեն մինչև 6,4%-իՀԷՑ գլխ.տնօրեն. Առաջիկա մի քանի տարիներին «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ կորուստները կյասնեն մինչև 6,4%-ի
Վարչապետ. Թափ ենք հավաքում տնտեսական թռիչքի համարՎարչապետ. Թափ ենք հավաքում տնտեսական թռիչքի համար
Վարկի տրամադրում հաշված վայրկյանների ընթացքում Արդշինբանկի Մոբայլ բանկինգ հավելվածի միջոցովՎարկի տրամադրում հաշված վայրկյանների ընթացքում Արդշինբանկի Մոբայլ բանկինգ հավելվածի միջոցով
2018 թվականի վերջին «Ղալբուրջյան խումբը» կսկսի Հայաստանում քնջութի յուղի արտադրությունը2018 թվականի վերջին «Ղալբուրջյան խումբը» կսկսի Հայաստանում քնջութի յուղի արտադրությունը
Փորձագետ. Հայաստանում առկա է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ոչ թե փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված պրոբլեմըՓորձագետ. Հայաստանում առկա է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, ոչ թե փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված պրոբլեմը
Հայաստանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018ե խորագրով ներդրումային համաժողովըՀայաստանում կանցկացվի «Էներգետիկայի շաբաթ 2018ե խորագրով ներդրումային համաժողովը
Փորձագետ. Անհրաժեշտ է ձեռնամուխ լինել նոր միջուկային բլոկի կառուցման ծրագրի իրագործմանըՓորձագետ. Անհրաժեշտ է ձեռնամուխ լինել նոր միջուկային բլոկի կառուցման ծրագրի իրագործմանը