ԵՊՏՀ դոցենտ. ԵԱՏՄ կազմից դուրս գալը Հայաստանի տնտեսական պրոբլեմների լուծման միակ ճանապարհն է

Արմինֆո. Հայաստանի ներկայիս տնտեսական վիճակը վկայում է այն մասին, որ սխալ ընտրություն է կատարվել, ստորագրելով Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու պայմանագիրը: Օգոստոսի 29-ին կայացած մամուլի ասուլիսում նման կարծիք է արտահայտել Երևանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի դասախոս, դոցենտ Աշոտ Եղիազարյանը:

«Երկիրն ուներ այլ ընտրություն – աջակցել եվրոպական և ամերիկյան տնտեսական ուղղությանը և հրաժարվել անդամակցելուց մի միությանը որն աստիճանաբար զիջում է իր միջազգային դիրքերը»,-գտնում է նա:

Ըստ տնտեսագետի, ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը երկրի համար կարող է դառնալ աղետաբեր: «Եթե Հայաստանը դուրս չգա այդ միությունից, ապա նրան սպասում են տնտեսական և սոցիալական լուրջ պրոբլեմներ: Պատկերացումներն այն մասին, որ ԵԱՏՄ կազմում մեզ պայծառ ապագա է սպասվում – ընդամենը թափանցիկ իլուզիա է»,-ասել է Ա.Եղիազարյանը:

Նրա խոսքով, զարգացող երկրները, իսկ գլխավորապես Ռուսաստանը, որի դեմ իրականացվում են պատժամիջոցները, գլոբալ շահույթի վերաբաշխման պայմաներում կորցնում են իրենց միջազգային դիրքերը, հետևաբար, Հայաստանը նույնպես, ելնելով Ռուսաստանից նրա ավանդական տնտեսական կախվածությունը, նույնպես կթուլանա միջազգային թատերաբեմում:

Տնտեսագետն առաձնացրել է 7 հիմնական պրոբլեմները, որոնք սպասվում են Հայաստանին մոտ ապագայում` ԵԱՏՄ կազմում: Առաջինը, դրամի արժեզրկման պատճառով կկրճատվեն Հայաստանի միջազգային պահուստները, քանի որ ԿԲ երբեմն ստիպված կլինի միջամտել արժութային շուկային, բայց դրանք էլ չեն կարող լինել անվերջ: Դրա համար էլ, ցանկացած պարագայում, դրամը կարժեզրկվի, ինչը կբերի ինֆլյացիայի աճին: Երկրորդը, Հայաստանը կբախվի արտաքին պարտքի սպասարկման դժվարություններին, քանի որ այն կատարվում է դոլարով: Երրորդ, գների բարձրացումը և բնակչության եկամուտների կրճատոմը կբերեն աղքատության աճին: Չորրորդ, հայ արտագնա աշխատողերն ստիպված կլինեն վերադառնալ Հայաստան: Հինգերորդ, հնարավոր է, որ կփակվեն բազմաթիվ ձեռնարկություններ, ինչը կբերի գործազրկության աճին, և որպես հետևանք, բյուջետայիին եկամուտների կրճատմանը: Վեցերորդ, որոշ առևտրային բանկեր, ամենայն հավանականությամբ, կբախվեն դոլարային վարկերի վերադարձի պրոբլեմին, ինչը ցնցումներ կառաջացնի երկրի ֆինանսական շուկայում: Յոթերորդ, ԿԲ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի քաղաքականությունը կարող է դառնալ անարդյոնավետ, այլ կերպ ասած, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հնարավոր բարձրացումը, գնաճը զսպելու նպատակով, կարող է չաշխատել պատշաճ կերպով, քանի որ ներդրումները կրճատվել են մինչև նվազագույն շեմը:

«Ազգային արժույթի արժեզրկումը դրականորեն է ազդում արտահանման վրա, դա դրական գործոն է դիվերսիֆիկացված տնտեսություն և հավասարակշռված արտաքին շրջանառություն ունեցող երկրի համար, բայց ոչ այն երկրի, որի ներմուծումը 3 անգամ գերազանցում է արտահանումը և որը հիմնականում արտահանում է էներգակիրներ և հումք: Հետևաբար, դրամի արժեզրկումը կբերի ներմուծվող ապրանքների գների աճին և ավելի կխորացնի սոցիալական պրոբլեմները»,-ասել է նա:

Ըստ ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալների, Հայաստանի միջազգային պահուստները 2015 թվականի հուլիսի 1-ին կազմել են $ 1.546 մլրդ, տարեկան անկումը`12.8%, իսկ առաջին կիսամյաի աճը` 3.8%: 2015-ի օգոստոսի 28-ին ՀՀ կենտրոնական բանկը միջամտեց արտարժույթի շուկային, ներարկելով $ 95 մլն, բայց դա ընդամենը մի փոքր ամրապնդեց դրամը` 485.5 դրամ/դոլարից մինչև 484,3դրամ/դոլար: Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը Կենտրոնական բանկն իջեցրել էր օգոստոսի 11-ին`10.5% -ից մինչև 10.25%:

Ըստ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների, Հայաստանի ընդհանուր պետական ​​պարտքի 2015 թվականի հուլիսի 1-ին կազմել է $ 4.680 մլրդ, որի 85,2%-ը կամ

$ 3.986 մլրդ-ը կազմել է արտաքին պարտքը: Առաջին կիսամյակում երկրի ընդհանուր պարտքն աճել է 5.4%, ինչը պայմանավորված էր արտաքին պարտքի աճով: 2015 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ երկրի ոսկու-արժութային պահուստները ծածկել են արտաքին պարտքի 41%-ը, մինչդեռ 2010 և 2013 թվականներին այդ ցուցանիշը կազմում էր 58%:  Վերջին 7 տարիներին Հայաստանի արտաքին պարտքն աճել է 4 անգամ, բնակչության մեկ շնչին ընկնող պարտքի բեռը խորացնելով` $ 590-ից մինչև $ 1,550: Տնտեսական ակտիվությունը Հայաստանում 2015-ի հունվար-հուլիսին ավելացել է տարեկան կտրվածքով` 4,2%, իսկ արտաքին առևտրային շրջանառությունը նույն  ժամանակահատվածում ցույց է տվել բացասական դինամիկա` 24%, մասնավորապես, արտահանումը նվազել է 4,4%, իսկ ներմուծումը`30.7 %:

Նշենք, որ Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ դարձավ 2015 թվականի հունվարի 2-ին, որի կազմում են նաև Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը և Ղրղզստանը: Ըստ համաձայնագրի, Հայաստանի եկամուտները բոլոր մաքսային  վճարներից պետք է կազմի 1.13%: Ըստ նախնական հաշվարկների, 2015 թ. Հայաստանը կստանա մոտ $ 250 մլն: