Արմինֆո. Բելառուսն ու Հայաստանը մոտ են ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման բնագավառում համագործակցության շուրջ միջկառավարական համաձայնագրի ստորագրմանը: Այդ մասին հաղորդել է Հայաստանի Հանրապետությունում Բելառուսի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Իգոր Նազարուկը` ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում: «Իմ ունեցած տեղեկությունների համաձայն, մոտավորապես փետրվարի կեսին Երևանում կկայանա միջկառավարական հանձնաժողովի նիստ, որի շրջանակում էլ կստորագրվի համաձայնագիրըե, - ասել է դիվանագետը, հավելելով, որ պայմանավորվածությունը շրջանակային բնույթի է և նպատակաուղղված է անձնակազմի նախապատարստմանը, ռադիոակտիվ թափոնների փոխադրման, հավաքման և պահպանման փորձի փոխանակմանը:
«Իրականում մենք միայն միջուկային էներգետիկայում ջանքեր ներդնելու շատ ոլորտներ ունենք: Հայաստանն ունի իր ատոմակայանը և կուտակված փորձ, իսկ բելառուսները գտնվում են իրենց կայանի կառուցման ակտիվ փուլում: Կարծում եմ, որ փորձագետներն ու մասնագետներն այդ ոլորտում շփվելու թեմա ունեն: Միայն փոխգործակցության պայմաններում արդյունք կլինիե, - ընդգծել է դիվանագետը:
Ավելի վաղ ԱրմԻնֆո-ի հետ հարցազրույցում Իգոր Նազարուկը նշել էր որ, էներգետիկայի ճյուղը տնտեսության հաջողության երկրորդ բաղադրիչն է` ֆինանսներից հետո: էներգետիկ հաշվեկշռի հասնելու համար կարևոր է զարգացնել սեփական արտադրությունները: «Բելառուսում դրանց որոշ դեֆիցիտ կա, այդ պատճառով էլեկտրականության որոշ բաժինը մենք ներմուծում ենք: Շատ է խոսվում այլընտրանքային էներգետիկայի մասին: Սակայն համապատասխան որոշումների իրագործման համար անհրաժեշտ են բարենպաստ բնական պայմաններ. պայծառ և «տևականե արև, հաստատուն գերակշռող քամիներ, սրընթաց գետեր, երկրաջերմային աղբյուրներ և այլն: Ավաղ, դրանով հպարտանալ մենք չենք կարող: Մնում է 2 ճանապարհ` զարգացնել ածխի, մազութի, գազի այրման տեխնոլոգիաները կամ շեշտը դնել խաղաղ ատոմի օգտագործման վրա: Մենք չունենք բավակաչափ ածխաջրածիններ, իսկ դրանց համաշխարհային գները միայն աճելու են, քանի որ դրանք սպառվող պաշարներ են: Հետևությունը բխում է ինքնին. մեզ համար զգալի էներգահզորություններ ստանալն անհնար է տրոհվող նյութերի կիրառմամբ: Մեր երկրի համար, որն ամենից շատ է տուժել Չեռնոբիլի վթարից, ատոմակայան կառուցելու որոշումը շատ ցավագին է ծնվել: Եվ, չնայած այդ հանգամանքին, ժամանակի ընթացքում մենք ձերբազատվել ենք մեր վախերից և «Ռոսատոմիե մեր ռուսաստանցի գործընկերների հետ համատեղ գնացել ենք խաղաղ ատոմի զարգացման սեփական ծրագրի ստեղծման` որպես այլընտրանք ավանդական օրգանական կրողների օգտագործման նկատմամբ:
Եղել են բազմաթիվ քննարկումներ և վիճաբանություններ: Արդյունքում` ընտրվել է շինարարության համար ամենաանվտանգ հարթակը` երեք տարբերակներից: Հարց էր ծագում, թե ում վրա հենվել, ում տեխնոլոգիան է ամենաանվտանգը: Պարզվեց, որ ամենաանվտանգ և, ընդ որում, ամենաէժան ու օպտիմալ տեխնոլոգիան ռուսական կողմինն է: Այժմ մենք Բելառուսական ԱԷԿ կառուցման նախագծի ակտիվ փուլում ենք, մինչև 2018 թիվը պետք է կառուցենք առաջին էներգաբլոկը, իսկ այնուհետև` նաև երկրորդը: Մեզ համար չափազանց կարևոր է ավարտել այդ այդ նախագիծը, և այն շահագործման կհանձնվի ժամանակին, ես ձեզ հավաստիացնում եմ: Շատ կարևոր է, որ դրանով իսկ կբարձրանա մեր տեխնոլոգիական կայունության մակարդակը, իսկ երկրորդը` մենք ավելի քիչ կախված կլինենք ածխաջրածնային էներգակիրների համաշխարհային գների տատանումներիցե, - նշել էր դիվանագետը, ընդգծելով, որ ԱԷԿ շինարարության առնչությամբ նախապատարստվել է խաղաղ միջուկային էներգետիկայի ոլորտում համագործակցության շորջ հայ-բելառուսական համաձայնագիրը:
Փաստաթուղթը ենթադրում է մասնագտեների և փորձագետների փոխգործակցություն դրա բոլոր դրսևորումներով` նախագծումից և շինարարությունից մինչև միջուկային թափոնների պահպանում: Անձնակազմի ուսուցման հարցերին նույնպես ուշադրություն է դարձվում: Օրակարգում է Հայաստանի ԱԷԿ նոր բլոկի կառուցման հարցը և, ամենայն հավանականությամբ` հենց նույն ռուսական տեխնոլոգիայով: «Առայժմ, որքան հայտնի է, «Ռոսատոմնե առաջարկում է լավագույն տարբերակը, դեհ, իսկ արդեն հայ-բելառուսական հարաբերություններն այդ ոլորտում կհենվեն կողմերի կուտակած փորձի վրա` ոչ առանց ռուսական կողմի ռեսուրսների մատակարարման, դա ակնհայտ է: Ռուսաստանն այդ առումով շատ առաջ է անցել, Ռուսաստանի ատոմային ճյուղը 70 տարեկան է, ունի խորը մշակումներ, և կարևոր է այդ փորձն ընդօրինակել և այն կիսել` հանուն ընդհանուր անվտանգության և տնտեսական բարօրությանե, - նշել է Նազարուկը:
Բելառուսական ԱԷԿ-ը ԱԷԿ-2006 տեսակի ատոմակայանի շինարարության նախագիծ է, որն իրագործվելու է Գրոդնոյի մարզի Օստրովեց քաղաքից 18 կմ հեռավորության վրա: 2011 թվականի մարտի 15-ին Ռւոսաստանի վարչապետի պաշտոնում Վլադիմիր Պուտինի Մինսկ կատարած այցի ընթացքում հայտարարվել էր ԱԷԿ շինարարության գործում համագործակցության շուրջ համաձայնագրի ստորագրման մամսին, որին համապատասխան, Ռուսաստանը համաձայնել է Բելառուսին 10 մլրդ դոլարի վարկ տրամադրել: Ծրագրերի համաձայն, ԱԷԿ-ի առաջին բլոկը պետք է շահագործման հանձնվի 2018 թվականին, երկրորդը` 2020 թվականին: ԱԷԿ շինարարության գծով Բելառուսի հիմնական գործընկերը ռուսական «Ատոմստրոյէկսպորտե ընկերությունն է, որպես ենթամատակարար հանդես են գալիս բելառուսական արտադրական կազմակերպությունները: Փոխհատուցվելիության ժամկետը կարող է կազմել 15-20 տարի: 2015 թվականի հուլիսի 7-ին Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հավանություն է տվել ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման բնագավառում համագործակցության շուրջ հայ-բելառուսական միջկառավարական համաձայնագրի նախագծին` որպես բանակցությունների անցկացման հիմք: Բելառուսի էներգետիկայի նախարարությունը լիազորված է Հայաստանի հետ բանակցություններ վարել և ստորագրել համաձայնագիրը:
Հիշեցնենք, որ Մեծամորի մոտ գտնվող ՀԱԷԿ-ը, որը միակն է տարածաշրջանում, շահագործման էր հանձնվել 1980 թվականին և կանգնեցվել էր 1989 թվականի մարտին` Սպիտակի երկրաշարժից հետո: ՀԱԷԿ-ը վերագործարկվել է 1995 թվականի նոյեմբերին` հանրապետությունում սուր էներգետիկ ճգնաժամի առնչությամբ: Կայանի երկու էներգաբլոկները զինված են ռուսական առաջին սերնդի ВВЭР-440 ռեակտորներով: Առաջին բլոկն այժմ կանգնեցված է: Կայանին բաժին է ընկնում էլեկտրաէներգիայի արտադրության մինչև 40%-ը: Փորձագետների գնահատականների համաձայն, կայանի շահագործման ռեսուրսն ասպառվում է 2016 թվականին: Այժմ աշխատանքներ են իրականացվում կայանի շահագործման ժամկետը մինչև 2027 թիվը երկարաձգելու համար: Նախագծի իրագործման համար 2014թ.վերջին Մոսկվայում ստորագրվել է պայմանագիր, որի համաձայն, ռուսական կողմը կայանի շահագործման ժամկետի երկարաձգման համար Հայաստանին 270 մլն դոլարի վարկ կտրամադրի` 15 տարվա ընացքում մարման պայմանով` 3% տարեկան տոկոսադրույքով: Բացի այդ, նույն նպատակների համար Ռուսաստանի Դաշնությունը 30 մլն դոլարի դրամաշնորհ կտրամադրի Հայաստանին: ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով, Հայաստանի և Բելառուսի միջև արտաքին առևտրի շրջանառությունը 2015 թվականի հունվար-նոյեմբեր ամիսներին ավելացել է 2,4%-ով` կազմելով 37.3 մլն դոլար նախորդ տարվա 36.4 մլն-ի դիմաց` արտահանման 41,9% անկման և ներմուծման 15,6% աճի պայմաններում:
