Հայաստանը դիտարկում է արդեն 2024 թվականին եվրապարտատոմսերի նոր թողարկման հնարավորությունը

Արմինֆո. 2024 թվականին Հայաստանը նախատեսում է միջազգային շուկայում իրականացնել եվրոպարտատոմսերի հերթական եւ արդեն հինգերորդ տրանշը: "Եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված միջոցները կուղղորդվեն 2025 թվականի մարման պարտատոմսերի գնմանը",- ասված է 2022-2024 թթ. կառավարության պարտքի կառավարման ռազմավարության ծրագրում, որը հավանության է արժանացել ՀՀ կառավարության 2021 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ:

Փաստաթղթի հեղինակները հիշեցնում են, որ ընթացիկ տարվա հունվարի 26-ին Հայաստանը միջազգային ներդրողների շրջանում 750 մլն դոլար ծավալով 10-ամյա պարտատոկսերի 4 - րդ թողարկումը տեղաբաշխել է 500 մլն դոլար ծավալով 3-րդ թողարկման եկամտաբերությունից ցածր ՝ 3,875% (արժեկտրոնի փոխարժեքը կազմել է 3,6%) 2019 թվականի 4,2% - ի դիմաց, 7,5% ՝ 2015 թվականին 500 մլն դոլար եւ   2013 թվականին 6,25%-ի դիմաց (700 մլն դոլար ծավալով՝ 7 տարի ժամկետով: Արժեթղթերը մարվել են 2020թ. սեպտեմբերի 30-ին)։ Bloomberg-ի տեղեկատվական համակարգի համաձայն ՝ հայկական պարտքային արժեթղթերի նկատմամբ ներդրողների պահանջարկը 2021 թվականին գերազանցել է 2,5 մլրդ դոլարը: Եվրաբոնդերի եկամտաբերության նախնական ուղենիշը 2031 թվականի փետրվարին մարման համար կազմում էր տարեկան 4,375-4,5 տոկոս: Որպես 4-րդ տրանշի արժեթղթերի հիմնական տեղաբաշխող հանդես են եկել City Bank - ը, J. P. Morgan Securities plc-ը եւ HSBC Bank Plc:

Իրենց կանխատեսումներն անելով՝ Հայաստանի ֆինանսական իշխանությունները ռազմավարության հիմքում դրել են 2020-2024թթ. մակրոտնտեսական հետևյալ հիմնական ցուցանիշները. ՀՆԱ իրական աճը ՝ փաստացի մինուս 7,4% ՝ 2020-ի արդյունքներով մինչև կանխատեսվող դրական 4% (2021-ին ՝ 6%, 2022-ին ՝ 5,2%, 2023-ին ՝ 3,7%), բացասական  5,4%  դեֆիցիտը  2024թ. արդյունքներով կանխատեսվող 1,9% նկատմամբ (2021-ին ՝ -4,6%, 2022-ին՝ -2,4%,  2023 թ.՝ -2,1%): Այս պայմաններում ակնկալվում է, որ կառավարության պարտքը ցույց կտա հետեւյալ դինամիկան. ՀՆԱ-ի փաստացի 63,5% - ից 2021-ին կկրճատվի մինչեւ 62,3%, 2022-ին 60,5%, 2023-ին 58,7% եւ 2024-ի վերջին 56,8%:

Վերաֆինանսավորման ռիսկ

Կանխատեսումների համաձայն ՝ 2021 թվականին կառավարական պարտքի տոկոսադրույքներին կուղղորդվի պետական բյուջեի եկամուտների 12 տոկոսը, 2020 թվականին փաստացի 12.9 տոկոսի դիմաց, 2022 թվականին ՝ 11.9 տոկոս, 2023 թվականին ՝ 12.4 տոկոս եւ 2024 թվականի արդյունքներով ՝ 12.5 տոկոս: Ծախսերի այս հոդվածը 2021 թվականին Հայաստանի ՀՆԱ-ի 2,8 տոկոսը "կկլանի" 2022 թվականին ՝ 3 տոկոսի փոխարեն, 2,8 տոկոսը ՝ 2022 թվականին, 3 տոկոսը ՝ 2023 թվականին եւ նույնքան ՝ 2024 թվականի արդյունքներով։

Ըստ օրենսդիրի՝ Հայաստանի պետական բյուջեին "ամրության ստուգում" է սպասվում ինչպես 2025 թվականին, այնպես էլ 2029 թվին: Այսպես, եթե բացարձակ մեծությամբ կառավարության պարտքի գծով տոկոսադրույքներին ուղղորդվել է164. 7 մլրդ դրամ (2019թ. 157.5 մլրդ դրամի դիմաց), ապա 2021 թվականին ցուցանիշը կհասնի 194.7 մլրդ դրամի, 2022 թվականին ՝ 194.5 մլրդ դրամի: Գումարը 2023 թվականին կհասնի 215.7 մլրդ դրամի, 2024 թվականի արդյունքներով ՝ 243.5 մլրդ դրամի եւ 2025 թվականի վերջին ՝ 268.1 մլրդ դրամի (մոտ 540 մլն դոլարի): Ֆինանսների նախարարությունում նշում են նաեւ պետական պարտքի կառավարման ռիսկերը ՝ կապված այն բանի հետ, որ Հայաստանի պետական պարտքի երեք քառորդը՝ 75.6 տոկոսը, արտարժույթով է, իսկ դա մեծացնում է պարտքի սպասարկման արժեքի փոփոխականությունը:

Վերաֆինանսավորման ռիսկը ներկայացված է մինչեւ 2054 թվականը կառավարական պարտքի մարման ժամանակացույցում: Այսպես, ըստ ՀՀ ֆինանսների նախարարության տվյալների, 2025 և 2029 թվականներին նախատեսվում է ամենամեծ մարումը, ինչը պայմանավորված է նախկինում թողարկված պարտատոմսերի մարման ժամկետով, որոնք համապատասխանաբար կազմում են հաշվետու տարում մարվող պարտքի 47.9% և 46.6% - ը:

Նշենք, որ 2021 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ Հայաստանի պետական պարտքը կազմել է 8 մլրդ 869 մլն դոլար: Այսպիսով, 6 ամսում ցուցանիշն աճել է 901 մլն դոլարով կամ 11,3 տոկոսով: Նշենք, որ 28-ամյա պատմության ընթացքում (Հայաստանի անկախացումից ի վեր) ՀՀ-ն ներգրավել է շուրջ 6,8 մլրդ դոլարի փոխառություններ, իսկ վերջին երեք տարիներին "կարողացել է" ավելի քան 2 մլրդ դոլարով ավելացնել պետական պարտքը: