Արմինֆո. Fitch Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալությունը հաստատել է արտարժույթով Հայաստանի թողարկողի դեֆոլտի երկարաժամկետ վարկանիշը ("ԹԴՎ") "B+" մակարդակում' "Կայուն" կանխատեսմամբ: Միևնույն ժամանակ, գործակալությունը վատթարացրել է ՀՆԱ աճի կանխատեսումը և ակնկալում է ՀՀ ԿԲ թույլատրելի միջակայքի վերին սահմանից բարձր գնաճը: Այս մասին հաղորվում է Fitch Ratings-ի կայքում։
ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՎԱՐԿԱՆԻՇԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ
"B+" մակարդակում Հայաստանի ԹԴՎ-ը արտացոլում է բնակչության մեկ շնչին ընկնող եկամտի, կառավարման որակի եւ գործարար միջավայրի բարձր ցուցանիշները համեմատելի երկրների հետ, ինչպես նաեւ մակրոտնտեսական եւ հարկաբյուջետային քաղաքականության հուսալի հիմքը եւ բարեփոխումների ամուր հանձնառությունը, որն ամրապնդվել է ԱՄՀ աջակցությամբ: Այս ուժեղ կողմերին հակադրվում է արտարժույթով արտահայտված պետական պարտքի բարձր մասնաբաժինը, համեմատաբար թույլ արտաքին ֆինանսներն ու աշխարհաքաղաքական ռիսկերը։
Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ "Հայաստանի վրա բացասաբար կազդեն Ռուսաստանի ճգնաժամի երկրորդային հետեւանքները ՝ հաշվի առնելով երկու տնտեսությունների կարեւոր կապերը, սակայն ներկայումս Fitch-ը ակնկալում է, որ ինքնիշխան քաղաքական պահուստները, ֆինանսավորման տարբերակները եւ առեւտրային պարտքի երկարաժամկետ պրոֆիլը կօգնեն նրան հաղթահարել ցնցումը՝ առանց վճարունակության լուրջ վատթարացման":
Ռուսաստանի հետ սերտ կապերը
Ռուսաստանին բաժին է ընկել ապրանքների արտահանման 28% - ը, ներմուծման 37% - ը եւ 2021թ. դրությամբ դեպի Հայաստան ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների եւ դրամական փոխանցումների 40% - ը: Բնական գազի գնի կտրուկ բարձրացման անմիջական ազդեցությունը սահմանափակ է լինելու՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանը 2021 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Ռուսաստանի հետ գազի ներմուծման գներն արձանագրել է մի քանի տարով։
Նշվում է, որ "առեւտրային հարաբերությունների որոշ խախտումը, հավանաբար, կապված է Հայաստանում աշխատող ռուսական բանկերի հետ թղթակցային հարաբերությունների կորստի հետ: Ռուսաստանում խորը ռեցեսիան եւ ռուսական ռուբլու ուժեղ արժեզրկումը կհարվածեն հայկական արտահանմանը"։
Կտրուկ հարված ՀՆԱ-ի աճին
"Ուկրաինայի հակամարտության եւ Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցների հետ կապված զսպող գործոնները ստիպեցին մեզ կտրուկ վերանայել 2022 թվականի աճի մեր կանխատեսումը մինչեւ 1,3 տոկոս (նախկինում 5,3 տոկոս) իջեցման ուղղությամբ, քանի որ արտահանման աճը (հատկապես Ռուսաստան) կանգ է առել, իսկ դրամական փոխանցումների ծավալը (եւ, հետեւաբար, տնային տնտեսությունների սպառումը) նվազում է: Մենք կանխատեսում ենք, որ 2023թ. աճը կվերադառնա 4,2%-ի, ինչն արտացոլում է ներքին ներդրումների բարենպաստ հեռանկարները եւ մաքուր առեւտրի ակնկալվող դրական ներդրումը", - ասվում է զեկույցում:
Ավելի թույլ արտաքին ֆինանսական ցուցանիշներ
Հայաստանն արտաքին վարկային ցուցանիշներով հետ է մնում իր մրցակիցներից "B" վարկանիշով։ Ընթացիկ գործառնությունների հաշվի (CAD) մեծ դեֆիցիտի երկարատեւ պատմությունը, որը բավարար չափով չի ֆինանսավորվում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների հոսքերի հաշվին, հանգեցրել է բարձր զուտ արտաքին պարտքի (NXD), որը գնահատվում է 52,5% 2021-ի վերջում ("B" կատեգորիայի համար ' 30%): Fitch-ը կանխատեսում է CAD-ի ավելացում 2022 թ.ՀՆԱ-ի մինչեւ 4,1% եւ 2023 թ. 3,8%' հաշվի առնելով Հայաստանի խոշորագույն առեւտրային գործընկեր Ռուսաստանում պահանջարկի կանխատեսվող անկումը եւ առեւտրի պայմանների վատթարացումը:
Սակայն իրացվելիության անմիջական ռիսկերն ավելի սահմանափակ են, ինչին նպաստել է 2021 թվականի սկզբին 750 մլն ԱՄՆ դոլար գումարի եվրապարտատոմսերի թողարկումը, ինչը օգնել է ավելացնել արժութային պահուստները 2021 թվականի վերջին վեց ամսվա ընթացքում ընթացիկ արտաքին վճարումները ծածկելու համար, ինչպես նաեւ փոխարժեքի ճկուն ռեժիմը:
Գնաճային ռիսկերը
Գնաճը հունվարին 7,1%-ի հասնելուց հետո փետրվարին չափավոր նվազել է մինչեւ 6,5%: Fitch-ը կանխատեսում է, որ 2022 թվականին այն կկազմի միջինը 8,5 տոկոս, ինչը բարձր է կենտրոնական բանկի թույլատրելի միջակայքի վերին սահմանից (4% +/- 1,5%), եւ 5%-ի՝ 2023 թ.:
"Կենտրոնական բանկը բարձրացրել է տոկոսադրույքները 2021 թվականի օգոստոսից 225 բ.պ. - ով և, հավանաբար, կշարունակի բարձրացնել տոկոսադրույքները՝ ի պատասխան դրամի վերջին արժեզրկման հետաձգման և խոշոր Կենտրոնական բանկերի կողմից քաղաքականության խստացման էֆեկտի ։ Չնայած գնաճի նպատակադրման ռեժիմն ընդհանուր առմամբ արժանահավատ է, դոլարիզացման բարձր մակարդակը (ռեզիդենտների ավանդների 42%-ը և 2022 թ.հունվարի դրությամբ ռեզիդենտներին տրամադրված վարկերի 43,6% - ը) որոշ չափով խոչընդոտում է դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմին", - նշվում Է փաստաթղթում։
Քաղաքական կայունություն
"2021 թվականի հունիսին վերընտրված կառավարությունը կայուն է եւ ամրապնդում է իր դիրքերը։ Չնայած պարբերական սրումներին՝ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները չեն վատացել, իսկ ռուս խաղաղապահները շարունակում են պահպանել հրադադարը վիճելի Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանում։ Կառավարման ցուցանիշները մնում են ավելի վատ, քան համադրելի երկրներում, թեեւ Հայաստանը զգալիորեն գերազանցում է մարդկային զարգացման եւ բիզնեսի վարման դյուրինության ցուցանիշներով համադրելի երկրներին", - նշում են Fitch-ի փորձագետները:
Բյուջետային կոնսոլիդացիան հետաձգվեց
Թեեւ Հայաստանը հայտարարել է 2022 թվականից պարտքի եւ ծախսերի նկատմամբ իր կանոնների պահպանմանը վերադառնալու մասին (կասեցվել էին 2020-2021 տարի), աճի զգալի ցնցումը, որը կապված է Ուկրաինայի հակամարտության ազդեցության հետ, հավանաբար, կհետաձգի ծրագրված բյուջետային կոնսոլիդացիան:
Fitch-ն ակնկալում է, որ բյուջեի դեֆիցիտը կմնա գրեթե անփոփոխ՝ 2022 թ. 5,1% մակարդակում (կառավարության նպատակային ցուցանիշը ՝ 3%, ելնելով իրական ՀՆԱ-ի աճի 7% մակարդակում կանխատեսումից) եւ կնվազի մինչեւ 4,4%՝ 2023 թ. ("B" կանխատեսումը ՝ 3,7%):
Բարձր պարտքը արտարժույթով
Պետական կառավարման հատվածի պարտքը փոքր-ինչ նվազել է՝ մինչև ՀՆԱ-ի 65,7% 2021 թ.՝ անվանական ՀՆԱ-ի ուժեղ վերականգնման ֆոնին 2020 թ. զգալի թռիչքից հետո, թեև դեֆիցիտը համեմատաբար բարձր էր:
Fitch-ն ակնկալում է, որ աստիճանական բյուջետային կոնսոլիդացիան կհանգեցնի 2022 թ. ՀՆԱ-ի 65,2% - ի եւ 2023 թ. 62,4% - ի (ընթացիկ "B" միջին ցուցանիշը '67,6%) պարտքի/ՀՆԱ հարաբերակցության կրճատմանը, ավելի դանդաղ, քան նախկինում սպասվում էր' հաշվի առնելով ավելի անբարենպաստ տնտեսական միջավայրը:
"Հայաստանը խիստ ենթարկվում է արժութային ռիսկերի. ըստ գնահատականների՝ պետական պարտքի 70% - ը գնահատվել է արտարժույթով 2021 թվականի վերջի համար (ընթացիկ "B" միջին ցուցանիշը ՝ 63,9%) ։ 2021 թվականի դրությամբ պետական պարտքի մոտ 82.4% - ը ֆիքսված տոկոսադրույքներ է ունեցել։ Պետական պարտքի մարման միջին ժամկետը կազմում էր 8,4 տարի ՝ 2021 թվականի վերջին, ինչը որոշ չափով նվազեցրել է ռիսկերը", - ասված Է փաստաթղթում ։
Բանկային հատվածի ռիսկերը
Հայաստանի բանկային հատվածում ռուսական ներկայությունը չափավոր ռիսկ է ներկայացնում ։ Միակ ռուսական բանկին բաժին է ընկնում ակտիվների 5%՝ 2021 թ.1-ին կիսամյակում, բայց դա հիմնականում ապավինում տեղական ֆինանսավորմանը, եւ այժմ նրա գործառնությունները, կարծես, չեն տուժել:
2022 թվականի հունվարի դրությամբ ոչ ռեզիդենտներին բաժին է ընկել բանկային համակարգի բոլոր ավանդների ավելի քան 22 տոկոսը (կամ ՀՆԱ-ի 11,7 տոկոսը), սակայն Fitch-ը կարծում է, որ ավանդների լայնածավալ արտահոսքի ռիսկերը ներկայումս սահմանափակ են:
"Հատվածը պատմականորեն տուժել է ցածր եկամտաբերությունից (զուտ տոկոսային մարժան կազմել է 4%՝ 2021 թ.), սակայն ակտիվների որակը կայուն է (չսպասարկվող վարկերի գործակիցը' 2022 թ. հունվարի 1,7%), կապիտալիզացումը բարձր է (առաջին մակարդակի կապիտալի գործակիցը 2022 թ. հունվարին եղել է. 15,6%), իսկ իրացվելիությունը ուժեղ է (ընդհանուր ակտիվների 31,8% - ը եւ 2021 թ.նոյեմբերի դրությամբ կարճաժամկետ պարտավորությունների 123,6% - ը)", - նշում են փաստաթղթի հեղինակները:
Վարկանիշային զգայունությունը
Գործոններ, որոնք առանձին կամ միասին կարող են հանգեցնել բացասական վարկանիշային գործողության/նվազման.
Մակրո. լուրջ մակրոտնտեսական ցնցում՝ կապված Ռուսաստանից երկրորդային էֆեկտների կամ Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների վերսկսման հետ, որը լրջորեն խաթարում է տնտեսական աճն ու ֆինանսական կայունությունը։
Արտաքին Ֆինանսներ. արտաքին անհավասարակշռությունների վատթարացում կամ արտաքին ֆինանսավորման ճնշման առաջացում, որը հանգեցնում է պահուստների կրճատմանը եւ արտաքին տոկոսների բեռի ավելացմանը:
Պետական ֆինանսներ. ֆինանսական վատթարացում, որը հանգեցնում է ֆինանսավորման դժվարությունների եւ/կամ միջնաժամկետ հեռանկարում ընդհանուր պետական պարտքի/ՀՆԱ հարաբերակցության կայուն աճի:
Գործոններ, որոնք առանձին-առանձին կամ միասին կարող են հանգեցնել դրական վարկանշային գործողության/բարձրացման.
Պետական ֆինանսներ. վստահության աճ առ այն, որ ընդհանուր պետական պարտքը / ՀՆԱ-ն միջնաժամկետ հեռանկարում կվերադառնա կայուն անկման, օրինակ, բյուջետային կոնսոլիդացման հուսալի ծրագրի շնորհիվ:
Արտաքին Ֆինանսներ. արտաքին ցուցանիշների կայուն բարելավում, օրինակ, NXD-ի նվազումը ավելի մոտ է "BB" մեդիանին, որն աջակցվում է ընթացիկ գործառնությունների հաշվի մնացորդի բարելավմամբ եւ ՕՈՒՆ ներհոսքով:
Կառուցվածքային. աշխարհաքաղաքական ռիսկերի նկատելի նվազեցում, որը զուգորդվում է կառավարման ստանդարտների մոտեցմամբ "BB" անալոգների համար միջին արժեքի հետ:
