Արմինֆո.Տնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Տնտեսագիտության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Ազա Միհրանյանը նախանշել է բացասական էֆեկտների մեղմացման մոտեցումները, որոնք փոխանցվում են ԵԱՏՄ շրջանակներում տնտեսական համագործակցության կապի բաց ուղիներով:
Ապրիլի 6-ին "ԵԱՏՄ-ի զարգացման հնարավորություններն ու հեռանկարները՝ Ռուսաստանին հավաքական Արեւմուտքի կողմից տնտեսական պատերազմի հայտարարումից հետո" թեմայով կլոր սեղանի ընթացքում Միհրանյանն, առաջին հերթին, նշել է առաջին արձագանքի հետեւանքները, որոնք առաջացել են ռուսական տնտեսության դեմ պատժամիջոցների սահմանման ֆոնին: Նրա խոսքով ՝ դա կապված է գնաճի դաշտում բացասական էֆեկտների փոխանցման եւ արժութային փոխարժեքների փոփոխության հետ, որոնք Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ գործողության սկսվելուց հետո առաջին անգամ նկատվել են երեք շաբաթ անց: Այդ կապակցությամբ տնտեսագետը մատնանշել է տարածաշրջանի երկրներում ազգային արժույթների փոխարժեքների անկման բավարար զգացողությունը ։ "Առավել կայուն փոխարժեքը Հայաստանում է, իսկ առավել զգայուն է եղել Ղազախստանի արժույթը, որտեղ տեղի է ունեցել տենգեի արժեքի 18-19 տոկոս անկում ։ Ղրղզստանի սոմը կորցրել է 12%: Այս հանգամանքը փորձագետը կապել է Հայաստանի եւ Ռուսաստանի արժութային շուկաների պակաս անմիջական փոխկապակցվածության հետ, իսկ բելառուսական ռուբլու համեմատական կայունությունը բացատրվում է նրանով, որ Մինսկն արդեն մեկ տարուց ավելի ինքն է գտնվում ուղղակի պատժամիջոցների տակ, եւ այստեղ բացասական ազդեցությունը բավականին կաղապարված է:
Նրա խոսքով ՝ բացասական հետեւանքների փոխանցման երկրորդ գործոնը ընդհանուր գնաճն է եւ ներմուծվող ապրանքների գների աճը, որը բավականին հզոր ալիք է, այսպես կոչված, "վարակման հետեւանքների" փոխանցման համար: Միհրանյանը կարծում է, որ դա կապված է ԵԱՏՄ երկրների տարածաշրջանում փոխադարձ առևտրում ռուսական առևտրի և ռուսական մատակարարումների գերիշխանության հետ:
"Անշուշտ, այս երկու գործոնները դրդել են ԵԱՏՄ երկրների ազգային կառավարություններին ակտիվ միջոցներ ձեռնարկել իրենց տնտեսությունների պաշտպանության համար ։ Մասնավորապես, Ղրղըզստանում միջոցներ են ձեռնարկվել քվոտավորման, իսկ որոշ ապրանքների եւ հանրապետությունից առավել կարեւոր ապրանքների արտահանման արգելքի ուղղությամբ. առաջին հերթին, միս, հացահատիկ եւ այլն: Եթե խոսենք արժութային ոլորտի մասին, ապա այնտեղ նույնպես միջոցներ են ձեռնարկվել ՝ անցումը Լոնդոնի բորսայի միջոցով ազգային արժույթի փոխարժեքի ձեւավորմանը, այսինքն, այսպես կոչված, "Նյուրնբերգի համակարգի" միջոցով", - նշել է տնտեսագետը, հավելելով, որ այդ գործողությունները, անկասկած, փոքր-ինչ կնվազեցնեն ինտեգրացիոն փոխգործակցության տեմպերը:
Միհրանյանը մատնանշել է տվյալ գործոնի օբյեկտիվությունը, որը պետք է հաշվի առնել ։ Սակայն, նրա խոսքով, այլ երկրների ձեռնարկած միջոցները, օրինակ, Հայաստանում ընդհակառակը, ցույց են տալիս այդ երկրի կառավարության ակտիվ ցանկությունը ՝ ուժեղացնել ինտեգրացիոն փոխգործակցությունը, քանի որ այստեղ խրախուսական միջոցառումների համակարգով հակառակն է դիտարկվում այն տարբերակը, երբ նախատեսվում է ռուսական ընկերությունների ՝ ՀՀ տարածքով արտաքին շուկաներ դուրս գալու հնարավորությունը։ Նրա խոսքով ՝ դա ընկալվել է, ընդհանուր առմամբ, բավականին լավատեսորեն՝ ռուսական բիզնեսի կողմից, եւ մեկ ամսվա ընթացքում նկատվել է ռուսական ընկերությունների իրավազորությունների փոփոխության եւ դուստր, անկախ ընկերությունների գրանցման բում, որոնք թույլ են տալիս շարունակել ռուսական բիզնեսի արտաքին տնտեսական գործունեությունը ՝ օգտագործելով ինտեգրացիոն մեխանիզմները:
Միհրանյանը հավելել է, որ նման միջոցներ են ձեռնարկվել Ղրղզստանում, մինչդեռ, Ղազախստանում՝ ավելի քիչ: Այս համատեքստում նա մատնանշել է Ղազախստանի տնտեսության առավել կախվածությունը արտաքին գործոններից։ Մասնավորապես, հիմնական ընկերությունների կապիտալիզացիան, որոնք եկամուտ են ստեղծում եւ որոնք պատկանում են նավթագազային սեկտորին, ավելի շատ իրականացվում է արեւմտյան ներդրողների հաշվին: Եվ այնպես է ստացվել, որ նույնիսկ Ղազախստանի պետական ֆինանսներն ու կենսաթոշակային հիմնադրամն ավելի շատ կապիտալացվում են եվրոպական շուկաներում։
"Ուստի Ղազախստանի կախվածությունն Արեւմուտքից նաեւ պայմանավորում է այն հայտարարությունները, թե ՂՀ-ը ջանքեր է գործադրելու ԵՄ-ի եւ, ընդհանրապես, հավաքական Արեւմուտքի պատժամիջոցներին հետեւելու համար, այնքանով, որքանով նրանք կարող են դա թույլ տալ։ Որոշակի փոխզիջման պարտադրված ձգտումը նույնպես դիտարկվելու է որպես զարգացման հեռանկարների որոշակի զսպող գործոն, բայց ես կարծում եմ, որ այդ աշխարհաքաղաքական քայլը ավելի շատ պարտադրված միջոց էր։ Ըստ էության, իրական բիզնեսն ու Ղազախստանի գործարարների ասոցիացիան, հավանաբար, առաջիններից մեկը ներգրավվեցին փոխադարձ հարաբերությունների ընդլայնման եւ ուժեղացման, ինչպես նաեւ լոգիստիկ շղթաների մեջ մտնելու համակարգում, որոնք այսօր հարմարվում են, եւ, իհարկե, այստեղ պետք է հասկանալ բիզնեսի հետաքրքրությունը, որը շահագրգռված է լրացուցիչ շահույթ ստանալու եւ մեր աչքի առաջ ձեւավորվող լոգիստիկայի նոր ճարտարապետության մեջ ներդնելու մեջ", - ասել է տնտեսական փորձագետը:
Որպես երկու հիմնական արդիական միջազգային տնտեսական միջանցք Միհրանյանը նշել է "Արեւելք-Արեւմուտք-Արեւելք" եւ "Հյուսիս-Հարավ" կոնֆիգուրացիան, որն ամբողջությամբ աշխատել է: Սակայն, նրա խոսքով, հաշվի առնելով դեպի ասիական շուկաներ ռուսական բիզնեսի վերակողմնորոշման հեռանկարները, մասնավորապես, դեպի Հնդկաստան, Մերձավոր Արեւելքի երկրներ, այդ միջանցքն ավելի մեծ նշանակություն կունենա: "Այս համատեքստում արդիական է լինելու Հայաստանում անդրտարածաշրջանային լոգիստիկայի արագացված լուծման հարցը, ներառյալ բոլոր այն դժվարությունները, որոնք մենք ունենք Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հետ կապված արշավի ավարտին։ Այստեղ այդ նրբությունները պետք է հաշվի առնել", - ասել է նա։
Դրա հետ մեկտեղ, Միհրանյանը նաեւ կարծում է, որ ռուբլով հաշվարկների անցումը, ինչպես հայտարարվել Է Սերգեյ Գլազեւի կողմից, մոտավորապես 70 - 100 տոկոս է, ընդհանուր առմամբ, հուսադրում Է ԵԱՏՄ արժութաֆինանսական համակարգի անվտանգությունը, եւ նվազեցնում է կախվածությունը արտաքին պատժամիջոցներից եւ արժութային փոխարժեքների տատանումներից, դրանով իսկ նվազեցնելով բացասական հետեւանքները, որոնք փոխանցվում են ազգային արժույթների քաշի կորստի եւ գնաճի աճի միջոցով: Նրա խոսքով ՝ սեփական վճարային համակարգերի միավորումը կամ ձեւավորումը նույնպես կխթանի ինտեգրացիոն փոխգործակցությունը ֆինանսական ոլորտում:
Վերջում Միհրանյանը նշել է, որ եթե կատարվեն ԵՏՀ-ի կողմից հայտարարված բոլոր քայլերը, ապա 2-3 տարի անց կձևավորվի ԵԱՏՄ շրջանակներում տնտեսական փոխհարաբերությունների որակապես այլ համակարգ: Նրա խոսքով ՝ դա արդեն ոչ միայն առեւտրային կոոպերացիա եւ ինտեգրացիոն փոխգործակցություն կլինի ընդհանուր շուկայում, այլ դա արդեն կլինի համարդյունաբերական եւ ագրոարդյունաբերական քաղաքականությունների կոոպերացիա, որը ենթադրում է կոոպերացիա արտադրության շղթաներում: Նրա խոսքով ՝ դա ավելի արժեքավոր է ինտեգրման իրական հետեւանքների եւ այդ փոխգործակցությունից սիներգիա ստանալու տեսանկյունից: Միհրանյանը նաև կարևորել է ընթացիկ իրավիճակի տեսանկյունից ԵԱՏՄ-ում հաշվառումն ու փոխադարձ փոխզիջումը և ռուսական տնտեսության վրա ճնշման բացասական գործոնների նվազեցումը: Նրա խոսքով ՝ առանց դա հաշվի առնելու, դժվար է պատկերացնել ԵԱՏՄ-ի լավատեսական զարգացումը ։ "Եվրասիական միության կառավարությունների ղեկավարների վերջին նիստը վկայում է երկրների միջեւ նման փոխըմբռնման առկայության մասին, եւ դա որոշակի լավատեսություն է ներշնչում, որ միությունը կդիմանա", - ամփոփել է նա:
