Արմինֆո.Հայաստանի տնտեսությունը պահպանում է աճի բարձր տեմպերը, որի հիմնական դրայվերը ծառայությունների ոլորտն է։ Այդ մասին ասվում է Եվրասիական զարգացման բանկի դեկտեմբեր ամսվա այսօր հրապարակված "Մակրոամփոփագրում"։
Նշվում է, որ նոյեմբերին երկրում գնաճը դանդաղել է, հիմնականում, պարենային հատվածում գների աճի դանդաղման պատճառով։ Տնտեսական ակտիվությունը Հայաստանում հունվար-հոկտեմբերին աճել է 14,5 տոկոսով: Ցուցանիշի աճը հոկտեմբերին արագացել է մինչեւ 17,5 տոկոս ՝ նախորդ ամսվա 14,6 տոկոսից, ինչին նպաստել է ծառայությունների ոլորտի դինամիկան (հոկտեմբերին ՝ +34,9 տոկոս): Տասը ամիսների արդյունքներով Հայաստանի տնտեսությանն աջակցել են բոլոր ոլորտները, առավելապես ՝ ծառայությունների ոլորտը։
Ըստ բանկի վերլուծաբանների, ուժեղ ցուցանիշները պայմանավորված են ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ ոչ ռեզիդենտների պահանջարկի ընդլայնմամբ: Ընթացիկ տարում ավելացել է նաև ներդրումային պահանջարկը շինարարության կայուն ընդլայնման պայմաններում։ Ծառայությունների ոլորտի աճը հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին կազմել է տարեկան 27,9%: Ոլորտի դինամիկայի կեսից ավելին ապահովել են բանկային գործունեության ընդլայնումը և ծրագրային ապահովման մշակումը (հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին, համապատասխանաբար, +49,0% տարեկան և +38,3%), ինչը կապված է ոչ ռեզիդենտների թվի աճի, օտարերկրյա կապիտալի և աշխատանքային ռեսուրսների ներհոսքի հետ:
Հիմնական կապիտալում ներդրումներն ընթացիկ տարվա հունվար - սեպտեմբերին աճել են 10,7% - ով, բանկի վերլուծաբանների հաշվարկներով, ապահովելով մոտ 2 տոկոսային կետ տնտեսական աճ: Միևնույն ժամանակ, ՀՆԱ-ի դինամիկայի մեջ ամենամեծ ներդրումն են ունեցել ապրանքների և ծառայությունների վերջնական սպառումը և զուտ արտահանումը (մեր հաշվարկներով ՝ +7,4 և +6,7 տոկոսային կետ): Հունվար - սեպտեմբեր ամիսներին տնային տնտեսությունների և պետության սպառումը աճել է 7,2% - ով, ապրանքների և ծառայությունների արտահանումն աճել է 47% - ով, ներմուծումը ' 33% - ով:
Աճն արագացել է նաև տրանսպորտի, ռեստորանային և հյուրանոցային ոլորտներում՝ ուժեղ արտաքին պահանջարկի, ինչպես նաև ներքին պահանջարկի ֆոնին, որն ապահովվում է դրամական փոխանցումներով՝ ռուբլու փոխարժեքի ամրապնդման հետ մեկտեղ։
Արդյունաբերությունն ու շինարարությունը դրականորեն են ազդել տնտեսական ակտիվության վրա: Արդյունաբերական արտադրությունն աճել է 9,9% - ով՝ վերամշակման արդյունաբերության աճի շնորհիվ (հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին՝ 18,1% - ով)՝ շինանյութերի, պարենի, ինչպես նաև հիմնական մետաղների արտադրության հաշվին։ Կատարված շինարարական աշխատանքների ծավալը հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին աճել է 14,4% - ով, դրան նպաստել է կազմակերպությունների միջոցներով ֆինանսավորվող շինարարությունը։ Շինարարական աշխատանքների կեսից ավելին կատարվել է անշարժ գույքի հետ կապված ոլորտներում ' հիփոթեքային վարկավորման աճի բարձր տեմպերի ֆոնին
(+32% տարեկան հոկտեմբերին): Արտաքին առևտրի դեֆիցիտը հունվար-հոկտեմբերին աճել է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ։ Ապրանքների առևտրի բացասական հաշվեկշիռը ընդլայնվել է մինչև 2,6 միլիարդ դոլար. ընթացիկ տարվա տասն ամիսների արդյունքներով (1,7 մլրդ դոլար՝ հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին): Հոկտեմբերին ապրանքների արտաքին առեւտրի դինամիկան շարունակել է բարելավվել. Հայաստանից մատակարարումների արժեքային ծավալների աճն ավելացել է տարեկան 2,2 անգամ (մեկ ամիս առաջ ՝ 2,6 անգամ)։ Ներմուծման ծավալներն աճել են (հունվար - հոկտեմբերին+63,5% տարեկան) բոլոր ապրանքախմբերում, առավել մեծ ներդրում են ունեցել սարքավորումները, հանքային մթերքը և տրանսպորտային միջոցները: Հիմնական կապիտալում ներդրումներն ընթացիկ տարվա հունվար - սեպտեմբերին աճել են 10,7% - ով, ապահովելով, մեր հաշվարկներով, տնտեսական աճի մոտ 2 տոկոսային կետ ։ Միևնույն ժամանակ, ՀՆԱ-ի դինամիկայի մեջ ամենամեծ ներդրումն են ունեցել ապրանքների և ծառայությունների վերջնական սպառումը և զուտ արտահանումը (մեր հաշվարկներով ՝ +7,4 և +6,7 տոկոսային կետ):
Տնային տնտեսությունների և պետության սպառումը հունվար - սեպտեմբերին աճել է 7,2% - ով, ապրանքների և ծառայությունների արտահանումն աճել է 47% - ով, ներմուծումը ՝ 33% - ով: Ապրանքների արտահանման դինամիկայում (հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին+71,2% տարեկան) հիմնական դերը խաղացել են թանկարժեք քարերն ու մետաղները, մեքենաներն ու սարքավորումները, սնունդը: Հայաստանից Ռուսաստան արտահանման աճն աաավելացել է 2,4 անգամ, ինչը պայմանավորված է այլ երկրներից ՌԴ արտահանման սահմանափակմամբ։
Հայաստանում նոյեմբերին գնաճը դանդաղել է մինչեւ 8,8 տոկոս ՝ նախորդ ամսվա 9,5 տոկոսից հետո ։ Դրան մեծապես նպաստել է պարենամթերքի գների աճի դանդաղումը։ Գների աճը թուլացել է նաև մյուս հատվածներում։ Բազային գնաճը հոկտեմբերին կայունացել է տարեկան 10,2% մակարդակում: Արժույթի զամբյուղի նկատմամբ դրամի փոխարժեքի ամրապնդումը շարունակում է զսպել գնաճը ։ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկը նոյեմբերի 1-ի նիստում բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 0.5 տոկոսային կետով ՝ սահմանելով այն 10.5%:
Վերլուծաբանները թույլ են տալիս վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետագա բարձրացում մինչեւ տարեվերջ՝ ուժեղ պահանջարկի եւ գնաճի բարձր մակարդակի պահպանման ֆոնին: (Հայաստանի Կենտրոնական բանկն այսօր, 13.12.22., բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը մինչեւ նոր պատմական առավելագույնը՝ 10,75% - խմբ.):
Նոյեմբերի արդյունքներով հայկական դրամը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ամրապնդվել է առեւտրային գործընկեր երկրների արժույթների զամբյուղի նկատմամբ: ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ դրամն ամրապնդվել է 17,2% - ով, եվրոյի նկատմամբ՝ 26,1% - ով, ռուսական ռուբլու նկատմամբ՝ 0,9% - ով: Հոկտեմբերի վերջին միջազգային պահուստների մակարդակը կազմել է 3,6 մլրդ դոլար: Ցուցանիշը պատմական առավելագույնին Է հասել ընթացիկ տարվա սեպտեմբերին՝ 3,7 մլրդ դոլարի մակարդակում։ Ընթացիկ տարվա հունվար - հոկտեմբեր ամիսներին պետական բյուջեն կատարվել է ՀՆԱ-ի 0,1% դեֆիցիտով (մեկ տարի առաջ ՀՆԱ-ի 3,0% դեֆիցիտ): Դա ընթացիկ տարվա համար նախատեսված մակարդակի ընդամենը 6% - ն է։ Ծրագրերի նկատմամբ պակասուրդի ցածր մակարդակը պայմանավորված է ծախսերի համեմատ եկամուտների առաջանցիկ աճով: Հարկային եկամուտները հունվար - հոկտեմբերին աճել են 23,1% - ով ՝ գործարար ակտիվության բուռն աճի պայմաններում։ Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ծախսերն աճել են 7,9% - ով, հիմնականում, կապիտալ ծախսերի 38,5% աճի հաշվին:
Հիշեցնենք, որ վերջերս ԵԱԶԲ-ն հրապարակել էր առաջիկա 2023 թվականի վերլուծական կանխատեսումային հետազոտությունը։ Դրա համաձայն, Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանում և Հայաստանում բանկի վերլուծաբանները կանխատեսում են տնտեսական աճի բավականին բարձր տեմպերի պահպանում։ Հայաստանում 2023 թվականին տնտեսական աճը կունենա ավելի չափավոր բնույթ ՝ 4,2 տոկոս, քանի որ դեպի երկիր աշխատանքային ռեսուրսների եւ բիզնեսի ռելոկացիայի թափը կթուլանա։
