Արմինֆո.Հայաստանի համախառն միջազգային պահուստները հեռանում են պատմական առավելագույնից՝ 2022թ. դեկտեմբերի 4.112 մլրդ դոլարից մինչև 3.545 մլրդ դոլար՝ 2023թ. փետրվարին: Մասնավորապես, ՀՄՊ-երը հունվար-փետրվարին կրճատվել է 13.8%-ով կամ 567 մլն դոլարով, ինչն ավելի զուսպ տեմպերով նկատվել է նաև մեկ տարի առաջ՝ 6,7%-ով կամ 217.2 մլն դոլարով անկում:
Ընդ որում, տարեկան դինամիկան (2023թ. փետրվարին՝ 2022թ. փետրվարի նկատմամբ) բարելավվել է մինչեւ 17,7% աճ (նախորդ տարվա 5,4% անկումից), այսինքն, բացարձակ արտահայտությամբ անցյալ տարվա 172 մլն դոլարի անկումը փոխարինվել է ներկայիս 532.1 մլն դոլարի աճով։ Այդ մասին են վկայում ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալները։
Մասնավորապես, ՀՄՊ երկամսյա անկումը պայմանավորված էր արտաքին ակտիվների 14,3% - ով կրճատմամբ ՝ մինչև 3,520 մլրդ դոլար, ԱՄՀ - ում SDR-ի մասնաբաժնի 3,7 անգամ աճի դեպքում՝ մինչև 22,6 մլն դոլար, մինչդեռ, երբ մեկ տարի առաջ՝ 2022 թվականի հունվար-փետրվարին, ՍԿՎ արտաքին ակտիվների 6,7% - ով անկումն ուղեկցվում էր ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժնի 5,4% - ով անկմամբ։
Տարեկան կտրվածքով (2023թ. փետրվարին՝ 2023թ. փետրվարի համեմատ) ՀՄՊ-ի աճը հրահրվել է արտաքին ակտիվների 18,1% աճով, ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժնի 27,1% անկման դեպքում, մինչդեռ, մեկ տարի առաջ (2022թ. փետրվարին՝ 2021թ. փետրվարի համեմատ) ՍԿՎ-ում արտաքին ակտիվների 6,2% անկումն ուղեկցվել է ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժնի 7 անգամ աճով։
Միայն 2023թ. փետրվարին ՀՄՊ անկումը դանդաղել է 10,3% - ից մինչև 4%, ինչը բացարձակ արտահայտությամբ նշանակում է 144.3 մլն դոլարով կրճատում (հունվարյան 422.6 մլն դոլարի դիմաց)։ Դա բխել է ՍԿՎ-ում արտաքին ակտիվների անկման համանման արգելակումից՝ 10,9 տոկոսից մինչեւ 3,8 տոկոս, ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժնի դինամիկայի 5 անգամ աճից մինչեւ 26,1 տոկոս անկում շրջադարձի դեպքում։ Մեկ տարի առաջ՝ 2022 թվականի փետրվարին, ՀՄՊ-ը և դրա բաղադրիչները (արտաքին ակտիվները ՍԿՎ-ում և SDR-ի մասնաբաժինը ԱՄՀ-ում) նույնպես ցույց էին տալիս նվազման միտում, բայց՝ ամսական տեմպերի արագացմամբ։
Նշենք, որ մինչև 2023 թվականը Հայաստանի համախառն միջազգային պահուստները հասել են պատմական առավելագույնին՝ 4.112 մլրդ դոլար, տարեկան 27.3% կամ 881.8 մլն դոլար աճով (2021 թվականի 23.5% աճի դիմաց)։ Դրանց կառուցվածքում պատմական առավելագույնին են հասել նաեւ ՍԿՎ-ում արտաքին ակտիվները՝ 4.108 մլրդ դոլար՝ 2022 թվականին ավելանալով 28,5 տոկոսով, ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժնի 81,3 տոկոսով անկման դեպքում՝ մինչեւ 6,2 մլն դոլար, մինչդեռ, մեկ տարի առաջ նկատվել էր թե առաջինի, թե երկրորդի աճ, համապատասխանաբար, 22,7 տոկոսով եւ 3,7 անգամ։ Հրակ է նշել, որ ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժինը 2022 թվականին էլ ավելի է հեռացել 2021 թվականի օգոստոսի 178.2 մլն դոլար ռեկորդային մակարդակից։ Որպես համեմատություն բերենք 2019թ. նախաքովիդյան դինամիկան. ՍԿՎ-ում արտաքին ակտիվների 26,2% աճը և ԱՄՀ-ում SDR-ի մասնաբաժինը 3,2%-ով աճն ապահովել են ՀՄՊ-ի 26,1% աճ: Բանկային ոսկու մասնաբաժինը Հայաստանի ՀՄՊ-ում զրոյացվել է դեռևս 2003թ. դեկտեմբերին: Հիշեցնենք, որ 2022 թվականի մայիսի սկզբին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) գործադիր խորհուրդը որոշում էր կայացրել Stand-By (SBA) համաձայնագրի շրջանակներում Հայաստանին տրամադրել 25.716 մլն SDR (մոտ 35 մլն դոլար), ինչի արդյունքում ծրագրով վճարումների ընդհանուր ծավալը կկազմի 308.8 մլն SDR (մոտ 415 մլն դոլար)։
ԱՄՀ-ի հաղորդագրության մեջ նշվել է, որ հիմնադրամի գործադիր խորհուրդը որոշումն ընդունել է առանց պաշտոնական քննարկումներ հրավիրելու՝ ավարտելով SBA-ի վեցերորդ եւ եզրափակիչ ամփոփման ստուգումը ՝ դրանով իսկ թույլ տալով պաշտոնական մարմիններին ներգրավել վերոնշյալ գումարը: Նույն հաղորդագրությունում նշվել է, որ եռամյա պահուստային համաձայնագրի (SBA) ցուցանիշները մնացել են բարձր ՝ չնայած մի շարք ներքին և արտաքին ցնցումներին: Շատ ավելի ուշ՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, ԱՄՀ-ն հաստատեց Հայաստանի պահուստային վարկավորման եռամյա ծրագիրը՝ մոտ 171.1 մլն դոլարի չափով (128.8 մլն SDR), որը կազմում է ԱՄՀ-ում ՀՀ քվոտայի մոտ 100% - ը։ Այս ծրագրի դեկտեմբերյան հաստատման պահից Հայաստանին միանգամից հասանելի է դառնում 24,4 մլն դոլար (18,4 մլն SDR), իսկ մնացած գումարը տրամադրվելու է վեց կիսամյակային ամփոփիչ ստուգումներից հետո: Այս պահուստային ծրագիրը, Հայաստանի իշխանությունների հավաստմամբ, համարվում է կանխարգելիչ և թույլ կտա ապահովագրել վճարային հաշվեկշիռը շոկային հետևանքներից, ինչպես նաև խթան կհանդիսանա բարեփոխումներ իրականացնելու իշխանությունների ջանքերին։
