Արմինֆո. Հայաստանն էապես կախված է արտասահմանյան ֆինանսական շուկաներից, հատկապես՝ ռուսական ռուբլու շուկայից։ Այս պայմաններում փորձը ցույց է տալիս, որ ռուսական ռուբլու կտրուկ արժեզրկումը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ մեր տնտեսության վրա ։ Այդ մասին սոցցանցում գրել է "Ամբերդ" հետազոտական կենտրոնի փորձագետ, tvyal.com վերլուծական պորտալի հիմնադիր Աղասի Թավադյանը:
Հիշեցնենք, որ հայկական դրամի արժեզրկումը սկսվել է նոյեմբերի վերջից . Հայաստանի բանկերում ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը 389-ից հասել է 396,9 դրամի, մինչդեռ, եվրոյի փոխարժեքը 410-ից հասել է 422,4 դրամի: Դեկտեմբերի 5-ին ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքն աճել է 0.31 դրամով և կազմել 403.03 դրամ: Եվրոյի փոխարժեքն աճել է 1.29 դրամով և կազմել 424.19 դրամ: Ռուսական ռուբլու փոխարժեքն աճել է 0.07 դրամով և կազմել 3.92 դրամ: Հայկական դրամի նկատմամբ ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը դեկտեմբերի 9-ին կազմել է 395.78 դրամ ՝ դեկտեմբերի 6-ի համեմատ նվազելով 5.97 կետով: Եվրոյի փոխարժեքը նույնպես նվազել է 5.97 կետով և կազմել 418.74 դրամ, իսկ ռուբլու փոխարժեքը նվազել է 0.04 դրամով և կազմել 3.99 դրամ:
«Հայաստանի տնտեսությունը զգալի կախում ունի ռուսական տնտեսությունից։ Ինչպես քննարկել ենք մեր վերլուծություններում, 2022 թվականի տնտեսական աճը պայմանավորված էր Ռուսաստանից արտահոսած կապիտալով և աշխատուժով, իսկ 2023 թվականի տնտեսական աճը՝ Ռուսաստանից ոսկու վերաարտահանմամբ։ Հայաստանի պատրաստի ապրանքների գերակշռող մասը արտահանվում է Ռուսաստան։ Այս ֆոնին տարածաշրջանի արժույթների արժեզրկումը և հետագա վերականգնումը հիմնականում պայմանավորված էր հենց ռուբլու արժեզրկմամբ, որը պայմանավորված էր մի քանի հանգամանքով», - նշել է տնտեսագետը:
Նա, մասնավորապես, հիշեցրել է, որ նոյեմբերի 21-ին ԱՄՆ Գանձապետարանը պատժամիջոցներ է կիրառել Գազպրոմբանկի նկատմամբ և լրացուցիչ քայլեր է ձեռնարկել՝ սահմանափակելու Ռուսաստանի միջազգային ֆինանսական համակարգի օգտագործումը:
«Սա Ռուսաստանի վրա կիրառված պատժամիջոցների հերթական մասն էր։ Այս պահին ՌԴ վրա կիրառվում է շուրջ 23 հազար պատժամիջոց: Նշենք, որ ԱՄՆ նախագահ Բայդենի ադմինիստրացիան մինչև վերջին պահը չէր կիրառում այս քայլը: Այս քայլը կարող է մեծացնել համաշխարհային գնաճը, քանի որ այս քայլը դժվարացնում է էներգառեսուրսների շարժը՝ թանկացնելով դրանք» - նշել է Թավադյանը։
Բացի այդ, Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը վերընտրումից հետո հայտարարել է, որ Եվրամիությունը այլևս չի գնի ռուսական գազ, որը նույնպես ազդեցություն ունեցավ ռուբլու գնի վրա:
Միեւնույն ժամանակ, ինչպես նշել է փորձագետը, Ռուսաստանում յուրաքանչյուր տարվա վերջին ռուբլին ունի արժեզրկման միտում, քանի որ ռուսական կազմակերպությունները, որոնք արտարժույթով վարկ են վերցրել, տարվա վերջին վճարում են իրենց պարտավորությունները, ինչը մեծացնում է արտարժույթի հանդեպ պահանջարկը՝ արժեզրկելով ռուբլին:
«ԱՄՆ նախագահ Թրամփի վերընտրումից հետո դոլարը սկսեց ամրանալ բոլոր արժույթների հանդեպ, որը ն ախանշում է համաշխարհային բիզնես միջավայրի վստահության մեծացումը ԱՄՆ-ի հանդեպ։
Այս իրադարձությունների արդյունքում ռուսական ռուբլին արժեզրկվեց՝ 1 դոլարը = 100 ռուբլուց (նոյեմբերի 17) մինչև 115 ռուբլի (նոյեմբերի 27)։ Նշենք, որ այս ազդեցությունը կարճաժամկետ էր, շուկան արդեն կարգավորվել է, և այս պահին՝ դեկտեմբերի 9-ի դրությամբ, 1 դոլարը արդեն 99 ռուբլի է։
Փոխարժեքի տատանումները, որոնք որոշակի անհանգստություն են առաջացրել մեր շուկայում, արդեն հանդարտվել են", - ընդգծել է նա։
Փորձագետն արձանագրում է, որ Հայաստանն էապես կախված է արտասահմանյան ֆինանսական շուկաներից, հատկապես ռուսական ռուբլու շուկայից ։ < Այս պայմաններում փորձը ցույց է տալիս, որ ռուսական ռուբլու կտրուկ արժեզրկումը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ մեր տնտեսության վրա և չի բացառվում հայկական դրամի հետագա կտրուկ շոկի հնարավորությունը, ինչը կարող է խուճապ առաջացնել հայկական շուկայում:
Այս սցենարի իրականացման պայմաններում 2025 թվականին ՀՆԱ-ի աճի հավանականությունը բավականին ցածր կլինի ։ Այս սցենարը նաև կհանգեցնի պետական պարտքի կտրուկ աճի և դրա օրինական սահմանաչափի գերազանցմանը: Կենտրոնական բանկը պետք է շատ զգոն լինի այս պայմաններում եւ թույլ չտա արտարժույթի շուկայում ավելորդ լարվածություն, որը կարող է հանգեցնել հայկական դրամի հանկարծակի փախուստի", - կարծում է Թավադյանը։
Ընդ որում, ինչպես նշել է տնտեսագետը, հայկական դրամը 2022 թվականից ամենաթանկ արժույթն է բոլոր փոխարկելի արժույթների շարքում, ինչը բացասաբար է ազդում արտահանման, զբոսաշրջության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հատվածի վրա ՝ դրանք դարձնելով ավելի թանկ: Օրինակ ՝ 2022 թվականին, երբ 1 դոլարն արժեր մոտ 480 դրամ, ՏՏ ոլորտը 10 հազար դոլարից ստանում էր 4,8 մլն դրամ, իսկ այժմ ՝ մոտ 3,8 մլն դրամ ։ Այլ կերպ ասած ՝ ՏՏ ոլորտը, ինչպես նաև զբոսաշրջության ոլորտը և արտահանողները դրամի ամրապնդման հետևանքով կրել են 1 մլն դրամի վնաս, հավելել է նա ։
"Իրական տնտեսության համար դրամի արժեզրկումը ձեռնտու է եւ կարող է նվազեցնել դրամի հետագա շոկերի հավանականությունը, բայց այդ քայլը ձեռնտու չէ Կենտրոնական բանկին եւ կառավարությանը, քանի որ այն գնաճային է՝ ԿԲ - ի տեսանկյունից, եւ կարող է հանգեցնել կապիտալի արտահոսքի, եւ, կառավարության տեսանկյունից, դա կհանգեցնի պետական պարտքի ավելացման եւ դրա պահպանմանը, ինչպես նաեւ դոլարային արտահայտությամբ ՀՆԱ-ի ցուցանիշների նվազմանը", - եզրափակել է Աղասի Թավադյանը:
