Փորձագետ. Այսօր ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի ապրանքաշրջանառության ցուցանիշը անցնում է 16 մլրդ դոլարից, և դա սահմանը չէ

Արմինֆո.Սկզբում, երբ քննարկվում էր Եվրասիական տնտեսական միության ստեղծման գաղափարը, նպատակ էր դրվում այդ տնտեսական կառույցի հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը հասցնել ընդամենը 1 մլրդ դոլարի, մինչդեռմ այսօր այդ ցուցանիշը գերազանցում է 16 մլրդ դոլարը, եւ դա սահմանը չէ ։ Այդ մասին հայտարարել է ասաց տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասարյանը՝ Երևանում կայացած "Հայաստան - ԵԱՏՄ. Միասին առաջ" համաաաժողովի հարթակներում անդրադառնալով ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության արդյունքներին և տնտեսական նոր մարտահրավերներին։

Այս առումով նա նաև հիշեցրել է, որ դեռևս միությանը միանալու ճանապարհին  Արևմուտքի որոշ փորձագետներ և քաղաքական գործիչներ Հայաստանի համար կանխատեսում էին ձախողում և որոշման բացասական հետևանքները: «Այդ թվում ՝ ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնն այն ժամանակ ասում էր, որ դա փորձ է վերստեղծել ԽՍՀՄ - ը", - հիշեցրել է Մանասարյանը։

Մինչդեռ, այսօր, ինչպես նշել է փորձագետը, ԵԱՏՄ-ին անդամակցության տարիներին Հայաստանն անդամ երկրների շրջանում առաջատարի նոր հնարավորություններ ունի, և տնտեսության աճի ամենաբարձր տեմպերն են արձանագրվել: Նա պարզաբանել է, որ դա, իհարկե, կարող է կապված լինել նաև, այսպես կոչված, փոքր երկրների էֆեկտի հետ, հավելելով, թե դա ամենևին չի նշանակում, որ դրանից պետք է հրաժարվել ։ "Պետք չէ հիմնվել ընդհանրապես արեւմտամետ փորձագետների կանխատեսումների վրա, որոնք փորձում են ապացուցել, որ Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից կարող է բացասաբար ազդել երկրի տնտեսության վրա ։ Իհարկե, այստեղ չի կարելի չնշել, որ Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցների 16 փաթեթներն ազդում են նաև Հայաստանի տնտեսության վրա։ Բայց դա միայն խոսում է այն մասին, որ մենք չենք կարող մեկուսացված լինել այդ իրադարձություններից", - ասել է տնտեսագետը։

 Այս համատեքստում նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական դիվանագիտությունը մինչ այդ միշտ թույլ է տվել երկրին սերտ կապեր ունենալ հետխորհրդային շատ երկրների հետ, լինելով ԵԱՏՄ անդամ, և, միևնույն ժամանակ, պայմանագիր կնքել Եվրամիության հետ: "Այսինքն ՝ դրանք հետաքրքիր համատեղվում են, բայց ոչ մի կերպ չեն համադրվում ։ Սակայն ուշադրություն դարձրեք, որ Արևմուտքի ոչ մի երկիր, Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների փաթեթներ նախաձեռնելով, չի հրաժարվել նրա հետ առևտրատնտեսական կապերից։ Նույնիսկ ԱՄՆ-ում հասկանում են, որ պետք չէ թշնամի ձեռք բերել՝ ի դեմս Ռուսաստանի։ Դա հասկանում են նաև Եվրամիության երկրները։ Հասկանալի չէ այդ դեպքում, թե ինչու է դա պետք Հայաստանին ։ Նկատենք, որ այն ուժերը, որոնք Հայաստանին խորհուրդ են տալիս արագացված տեմպերով կարգավորել հարաբերությունները հարևան երկրների հետ, խոսում են նաև Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների պահպանման ոչ շահավետ լինելու մասին ։ Սակայն,  ի վերջո, պետք է հասկանալ, որ Մոսկվայի հետ հարաբերությունների խզումը Հայաստանին ոչինչ չի բերի, արդյունքում՝ պետք է կարգավորել հարաբերությունները", - նշել է Մանասարյանը։ Նրա խոսքով ՝ այս առնչությամբ հարց է առաջանում, թե ինչու են հավաքական Արևմուտքի երկրներն այդքան համառորեն փորձում Հայաստանին դրդել խզել հարաբերությունները ՌԴ-ի հետ, և որն է նրանց շահը:

Անդրադառնալով "Թրամփի երթուղուն" և այն բանին, թե ինչպես այն կազդի ԵԱՏՄ երկրների հետ Հայաստանի հարաբերությունների վրա, նա նշել է, որ ինչ-որ առումով դա կարելի է համարել ձեռքբերում, որն ուղղված է տարածաշրջանում անվտանգության նոր ճարտարապետությանը: Սակայն փորձագետը համոզմունք է հայտնել, որ հայկական կողմը կարող էր ավելի ինտենսիվ աշխատել այդ ուղղությամբ ՝ համեմատած այն արդյունքների հետ, որոնց հասել է ադրբեջանական կողմը, այն է ՝ տնտեսական համագործակցության մասով ԱՄՆ-ի հետ որոշակի պայմանավորվածությունների մասով ։

"Հայաստանը, ի հակակշիռ դրան, իմ կարծիքով, կարող էր ՆԱՏՕ - ում կարեւոր, եթե ոչ՝ վճռորոշ դեր ունեցող երկրի առջեւ դնել դեպի ծով ճանապարհ բացելու հարցը ՝ իր տարածքով երթուղին փոխանցելու փոխարեն", - ամփոփել է Մանասարյանը:

Նշենք, որ ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի, Հայաստանի արտաքին առևտուրը ԵԱՏՄ-ի հետ սկսել է խիստ անկում ապրել, իսկ ԵՄ-ի հետ աճի է հասել։ Մասնավորապես, Հայաստանի եւ ԵԱՏՄ - ի միջեւ առեւտրաշրջանառության տարեկան դինամիկան վատթարացել է 2,4 անգամ տպավորիչ աճից մինչեւ 63 տոկոս շոշափելի անկում, ընդ որում, Հայաստանի եւ ԵՄ-ի միջեւ դիտվել է 0,1 տոկոս աճ (մեկ տարի առաջ 37,1 տոկոս անկումից հետո): Արդյունքում՝ ԵԱՏՄ - ի հետ Հայաստանի արտաքին առևտրի ծավալը 2025թ. առաջին եռամսյակում կազմել է 1.6 մլրդ դոլար, իսկ ԵՄ-ի հետ ՝ 494.7 մլն դոլար։