Արմինֆո. 2026 թվականին Հայաստանի պետական գանձարանի հարկային եկամուտները ՀՆԱ-ում՝ ընթացիկ տարվա համար հաստատված պետբյուջեի նկատմամբ կկրճատվեն 0,1 տ.կ. - ով ՝ մինչև ՀՆԱ-ի 24,9%։ Սակայն, ուսումնասիրելով գալիք տարվա բյուջեի նախագծի ուղերձը, տեսնում ենք, որ թվային արտահայտությամբ ցուցանիշը կաճի 256,2 մլրդ դրամով։
Այսպես, 2024 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ՀՀ խորհրդարանում հաստատված "2025 թվականի պետական բյուջեի մասին" օրենքի համաձայն, եկամուտներն ընթացիկ տարում կանխատեսվել են 2 տրլն 873.6 մլրդ դրամի մակարդակում (ՀՆԱ-ի 26,1%), որից 2 տրլն 720.3 մլրդ դրամը պետք է կազմեն հարկային եկամուտներն ու պետական տուրքը (ՀՆԱ-ի 25%)։
Սակայն, ինչպես տեսնում ենք ընթացիկ բյուջեի ուղերձից, ֆինանսական իշխանությունները փոքր-ինչ վերանայել են իրենց սպասումները ընթացիկ տարվա համար։ Մասնավորապես, պետական գանձարանի եկամուտները 2025 թվականին ակնկալվում են 2 տրիլիոն 832.8 մլրդ դրամի չափով (արձանագրված ցուցանիշից 40.8 մլրդ դրամով պակաս) կամ ՀՆԱ-ի 25.8% - ի չափով ՝ 2024 թվականի փաստացի 2 տրիլիոն 579.2 մլրդ դրամի (ՀՆԱ-ի 25.3% - ի) դիմաց։ Համապատասխանաբար, նվազել են նաև հարկային եկամուտների և պետական տուրքի գծով սպասումները՝ 29,9 մլրդ դրամով՝ մինչեւ 2 տրլն 690,4 մլրդ դրամի կամ ՀՆԱ - ի 24,5%։
2026 թվականին, ՀՆԱ-ի 5,4% աճի և 3% դեֆլյատորի պայմաններում (ս.թ. սպասվում է 5,2% աճ 2,6% դեֆլյատորի դեպքում), պետական գանձարանի եկամուտները կանխատեսվում են 3 տրլն 091 մլրդ դրամի (ՀՆԱ-ի 25,9%) մակարդակում։ Հարկային եկամուտները կկազմեն 2 տրլն 972 մլրդ 850 մլն դրամ կամ ՀՆԱ-ի 24,9%։
Ստացվում է, որ ՀՀ կառավարությունը 2025 թվին չապահովելով պետբյուջեով սահմանված նշաձողը, այնուամենայնիվ, որոշել է հաջորդ տարվա բյուջեում արձանագրել մոտ 258 մլրդ դրամով ավելի եկամուտ հավաքելու ակնկալիքներ։ Հարկային եկամուտները պետք է 282,5 մլրդ դրամով գերազանցեն կառավարության ընթացիկ տարվա ճշտված սպասումները։
Վիզուալ, նույնիսկ, կարձանագրվի աճ, քանի որ ֆինանսական իշխանությունների «ճշգրտումից» հետո կստացվի, որ 2025 թվին հարկերի հավաքումը կազմել է 24,5 տոկոս, իսկ 2026 թվին՝ 24,9 տոկոս։
Հիշեցնենք, որ 2024 թվականին ճշգրտված տարեկան ծրագրի նկատմամբ հարկային ապառքը կազմել է 224 մլրդ դրամ կամ 222.7 մլրդ դրամով պակաս, քան արձանագրվել էր պետբյուջեով ։ Այնուամենայնիվ, 2025 թվականի պետական բյուջեն կազմելիս Ֆինանսների նախարարությունն արձանագրել է 2024 թվականի փաստացի գանձումները 330 մլրդ դրամով գերազանցող ցուցանիշ։
"Հարկային վարչարարության կատարելագործման, ստվերային տնտեսության դեմ պայքարի, ինչպես նաև հարկային քաղաքականության միջոցառումների արդյունքում ակնկալվում է ապահովել հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության շարունակական բարելավում․ 2025 թվականին ՝ 1,0, 2026 թվականին՝ 0,4 և հետագա տարիներին 0,1 տոկոսային կետ, ինչը միջնաժամկետ հեռանկարում հարկեր/ՀՆԱ ամփոփիչ հարաբերակցությունը կմոտեցնի գործող օրենսդրության և տնտեսական կառուցվածքի շրջանակներում հնարավորությունների արդյունավետ սահմանագծին՝ ՀՆԱ-ի 25-26%-ի", - ասված է 2026 թվականի բյուջեի նախագծում: Միջնաժամկետ հեռանկարում ակնկալվում է, որ հարկային վարչարարության ազդեցությունը կմնա 0.2-0.3 տոկոսային կետի սահմաններում։
Նշվում է, որ 2026 թվականին ՀՆԱ-ի նկատմամբ հարկերի հարաբերակցությունը կբարելավվի 0,4 տոկոսային կետով, հասնելով 24,9 տոկոսի ՝ հարկային վարչարարության ջանքերի (0,3 տոկոսային կետ) և հարկային օրենսդրության բարեփոխումների (0,2 տոկոսային կետ) շնորհիվ: Հիմնական հարկերից ցուցանիշի բարելավման գործում ամենամեծ ներդրումը կունենա ավելացված արժեքի հարկը։
Գնահատման արդյունքների համաձայն՝ պետական գանձարանի հարկային ծախսերի (չստացված հարկային եկամուտների) տարեկան ծավալը կազմել է 802,847 մլն դրամ, ինչը 31,707 մլն դրամով կամ 4,1% - ով ավելի է նախորդ տարվա գնահատականից: Ավելացված արժեքի հարկի գծով հարկային ծախսերը գնահատվել են 670,703 մլն դրամ, ինչը 95,662 մլն դրամով կամ 16,6% - ով ավելի է նախորդ տարվա գնահատականից: Շահութահարկի գծով հարկային ծախսերը գնահատվել են 90,747 մլն դրամ, ինչը 794 մլն դրամով կամ 0,9% - ով պակաս է նախորդ տարվա գնահատականից: Եկամտահարկի գծով հարկային ծախսերը գնահատվել են 14,545 մլն դրամ, ինչը 99,911 մլն դրամով կամ 87,3% - ով պակաս է նախորդ տարվա ցուցանիշից: Շրջանառության հարկի գծով հարկային ծախսերը գնահատվել են 26,852 մլն դրամ, ինչը նախորդ տարի չի եղել:
