Արմինֆո. Հայաստանի ռազմավարական կարևոր և գոյության առումով նշանակալի էներգետիկ ոլորտի՝ միջուկային էներգիայի ապագան փաստացի հարցականի տակ է, գրում է Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության փորձագետ և քաղաքագիտության դոկտոր Վահե Դավթյանը։
Նրա խոսքով՝ Բաքուն հայտարարում է ատոմակայան կառուցելու մասին։ Ադրբեջանի էներգետիկայի նախարար Փարվիզ Շահբազովը հայտարարել է, որ երկրի էներգետիկ հաշվեկշիռը հիմնված կլինի երեք բաղադրիչների վրա՝ ածխաջրածիններ, վերականգնվող էներգիա և «խաղաղ ատոմ»։ Մինչդեռ, Հայաստանում, որը մնում է տարածաշրջանում «խաղաղ ատոմ» ունեցող միակ երկիրը, այս ռազմավարական կարևոր և գոյության առումով նշանակալի ոլորտի ապագան փաստացի հարցականի տակ է։
«Մոսկվան հստակորեն հայտարարում է, որ եթե Երևանը շարունակի իր ներկայիս արտաքին քաղաքական կուրսը, ապա 2031 թվականից հետո հայկական ատոմակայանի արդիականացումը կարող է դադարեցվել։ Սա նշանակում է, որ նույնիսկ թվացյալ կանխատեսելի 2036 թվականի նպատակը այժմ կասկածի տակ է։ Փաստորեն, կասկածի տակ է նաև թմբուկային համակարգով մոդուլային ռեակտորի նախագիծը, որի ամբողջ իրականացման ցիկլը կտևի առնվազն 7-8 տարի։ Սակայն այս գործընթացները լիովին տրամաբանական են և լրացնում են միմյանց։ Էլեկտրաէներգիայի շուկայի ազատականացում՝ էներգետիկ համակարգերի փոխկապակցում Ադրբեջանի հետ՝ ազգային ատոմային էներգետիկայի ոլորտի կաթվածահարություն՝ ներմուծում Ադրբեջանից։ Մենք նաև չենք մոռանում Ադրբեջանի և Պակիստանի միջև ռազմավարական կապերի և ռազմական ատոմային էներգիայի ոլորտում հնարավոր համագործակցության մասին՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով», - ընդգծեց Վահե Դավթյանը։
Հիշեցնենք, որ երեք տարի առաջ ԱՄՆ կառավարության Եվրոպայի և Եվրասիայի օգնության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնգին հայտնել էր, որ Միացյալ Նահանգները քննարկում է Հայաստանում և եվրասիական այլ պետություններում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների կառուցման հարցը՝ «ձգտելով ամրապնդել իրենց էներգետիկ անկախությունը»։ Նա հավելեց, որ մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ԱՄՆ-ն գնահատում է ամերիկյան տեխնոլոգիաներով կառուցված փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորներ ստեղծելու հնարավորությունը, որոնք կարող են հանգեցնել ինչպես Ռուսաստանից, այնպես էլ Չինաստանից ավելի մեծ էներգետիկ անկախության: Միևնույն ժամանակ, Հայկական ատոմակայանի (ՀԱԷԿ) 2-րդ բլոկում ներկայումս ընթացքի մեջ է երկրորդ ծրագիրը՝ դրա ծառայության ժամկետը 10 տարով՝ մինչև 2036 թվականը, երկարաձգելու համար: Այդ ժամանակ հանրապետությունում նախատեսվում է կառուցել նոր միջուկային էներգաբլոկ: ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Հարավային Կորեայի և Չինաստանի նման երկրներ հետաքրքրություն են հայտնել Հայաստանում նոր ԱԷԿ կառուցելու հարցում: Դեռևս 2023 թվականի հուլիսին Հայաստանի կառավարությունը աշխատանքային խումբ էր ուղարկել ԱՄՆ՝ ծանոթանալու ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաներին, փոքր մոդուլային ռեակտորներին և դրանց մշակումներին: Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, որ ռազմավարական որոշում է կայացվել կառուցել փոքր մոդուլային ատոմակայան: «Ինչո՞ւ: Կարևոր պատճառներից մեկն այն է, որ, ինչպես մեզ բացատրեցին մասնագետները, մոդուլային ատոմակայաններում տեղի ունեցող վթարները համարվում են տեղական նշանակության արտակարգ իրավիճակներ, ինչը նշանակում է, որ ատոմակայանում վթարի դեպքում 500 մետրից այն կողմ սպառնալիք չի լինի», - հայտարարեց նա: Հատկանշական է, որ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի փետրվարի 9-ին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ ստորագրվեց քաղաքացիական ատոմային էներգիայի զարգացման ոլորտում համագործակցությունը շարունակելու մասին 9 միլիարդ դոլարի արժողությամբ համաձայնագիր, որի շրջանակներում Երևանը կստանա փոքր մոդուլային ռեակտորի տեխնոլոգիա։ Սակայն փետրվարի 11-ին խորհրդարանում, պատասխանելով փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանի հարցին, թե երբ է վերջնականապես փակվելու Մեծամորի ատոմակայանը և ում հետ է Հայաստանը համագործակցելու նորի կառուցման հարցում, Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը դեռևս ընտրում է, թե որ ատոմակայանը կառուցել։ Նրա խոսքով՝ Մեծամորի ատոմակայանի կյանքի տևողությունը կարող է երկարաձգվել մինչև 2046 թվականը։ Նախկինում այս ժամանակահատվածը նախատեսվում էր մինչև 2036 թվականը։ Նրա խոսքով՝ այս ընթացքում կարող է որոշում կայացվել նոր էլեկտրակայանի կառուցման վերաբերյալ։
Նաև պետք է նշել, որ ՀՀ էներգետիկայի ոլորտի զարգացման ռազմավարական ծրագրի (մինչև 2040 թվականը) և դրա իրականացման ժամանակացույցի համաձայն՝ Հայաստանը նախատեսում է մինչև 2040 թվականը արևային և քամու էլեկտրակայանների հզորությունը հասցնել առնվազն 2000 ՄՎտ-ի։ Արդյունքում, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների միջոցով արտադրված էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինը էլեկտրաէներգիայի համախառն վերջնական սպառման մեջ, ներառյալ խոշոր հիդրոէլեկտրակայանները, 2030 թվականին կհասնի մոտավորապես 50%-ի, իսկ մինչև 2040 թվականը՝ մոտավորապես 60%-ի։
