Արմինֆո.Հայաստանում, երկու տարվա պասիվությունից հետո, վերջապես 2026 թվականից աշխուժացել է գյուղատնտեսական ռիսկերի ապահովագրությունը։ Ըստ Ագրոապահովագրողների ազգային գործակալության (AINA) տվյալների, 2026թ.առաջին եռամսյակում կնքվել է 3626 պայմանագիր, ապահովագրավճարների ընդհանուր ծավալը կազմել է 705.5 մլն դրամ (1.9 մլն դոլար), որի 55% - ը (387.7 մլն դրամ) ապահովագրական ընկերությունների մասնաբաժինն է, իսկ 45% - ը (317.9 մլն դրամ)՝ սուբսիդավորվող գումարը ։ Ապահովագրված հողատարածքների ընդհանուր մակերեսը կազմում է 3775 հա:
Ապահովագրավճարների գերակշռող ծավալը (687.7 մլն դրամ, այդ թվում ՝ 380.4 մլն - ը ՝ ԱԸ-ի մասնաբաժինը և 307.3 մլն-ը ՝ սուբսիդավորվող գումարը) և պայմանագրերի քանակը (3396) բաժին են ընկնում այնպիսի գյուղատնտեսական մշակաբույսերին, ինչպիսիք են ծիրանը, խաղողը, դեղձը, սալորը, հացահատիկը։ Հիմնական ռիսկերը գարնանային ցրտահարություններն են, երաշտը, կարկուտը, հրդեհը։ Ապահովագրված հողերի ամենամեծ տարածքը օգտագործվում է ծիրանի և հացահատիկային մշակաբույսերի համար, համապատասխանաբար, 1590 հա և 1421 հա:
Հարկ է հիշեցնել, որ Հայաստանում գյուղատնտեսական ռիսկերի ապահովագրության ծրագիրը պիլոտային ռեժիմով մեկնարկել է 2019թ.սեպտեմբերից, իսկ ապահովագրերի վաճառքը սկսվել է 2020թ. - ից: Ծրագրի գործընկերներն էին շվեյցարական Swiss Re վերաապահովագրական խոշոր ընկերությունը և գերմանական KfW բանկը (ՀՀ կառավարության հետ համատեղ 50:50 հարաբերակցությամբ սուբսիդավորում - pari passu): Ընդ որում, KFW-ի կողմից ագրոապահովագրության համար նախատեսված 5.3 մլն եվրոյից արդեն իսկ փոխանցվել է 2.6 մլն եվրո սուբսիդավորման համար՝ մինչև 2025 թվականը։ Այս ծրագիրը գործել է մինչև 2024 թվականին գնահատվող վնասի չափը գերազանցող փոխհատուցումների նկատմամբ ոչ պատշաճ վերահսկողության հետ կապված խնդիրների հայտնաբերումը։ Նույն թվականին Swiss Re վերաապահովագրական ընկերությունը դուրս է եկել Հայաստանի ագրոապահովագրության շուկայից, իսկ ապահովագրական ընկերությունները չկարողացան ամբողջ ծավալով ստանձնել ապահովագրական ռիսկերը ՝ հաշվի առնելով կլիմայի փոփոխության հետևանքով առաջացած մեծ վնասները։ Այդ պահից ագրոապահովագրությունը սկսեց արգելակվել, և ապահովագրավճարները սրընթաց մոտեցան զրոյի։ Այսպես, եթե 2023 թվականին ապահովագրական ընկերությունների կողմից կնքվել է 10192 պայմանագիր և ապահովագրավճարների ծավալը կազմել է 1.8 մլրդ դրամ, ապա արդեն 2024 թվականին մնացել է ընդամենը 27 պայմանագիր և ապահովագրավճարների ծավալը կտրուկ նվազել է ՝ հասնելով 22 մլն դրամի ։ Եվ հենց 2023 թվականին արձանագրված բարձր վնասաբերության պատճառով (1.8 մլրդ դրամի ապահովագրավճարների դեպքում փոխհատուցումները կազմել են 2.7 մլրդ դրամ) Swiss Re վերաապահովագրական ընկերությունը 2024 թվականին դուրս է եկել հայաստանյան շուկայից և նրա գործառույթը ստանձնել է ՀՀ կառավարությունը ՝ ապահովագրական ընկերությունների ռիսկերը նվազեցնելու նպատակով։
ԱրմԻնֆո-ի վերլուծաբանների կարծիքով՝ ագրոապահովագրությունը վերակենդանացնելու կառավարության փորձերը, բացի 2025 թվականին սուբսիդավորման շեմը 50-60% - ից 70-80% բարձրացնելուց (իսկ 200% - ի վնասը գերազանցելու դեպքում ապահովագրական ընկերություններին փոխհատուցվել է նաև այդ մասը), ստանձնելով նաև "վերաապահովագրական գործառույթը", վերջապես պսակվեցին այդ ծրագրի վերսկսմամբ 2026 թվականից:
Բացի այդ, 2025 թվականից ծրագրի փոփոխությունների հետևանքով ապահովագրության ենթակա են արդեն բոլոր գյուղատնտեսական մշակաբույսերը (ծիրան, խաղող, դեղձ, սալոր, խնձոր, կեռաս, բալ, ձմերուկ, սեխ, կարտոֆիլ և հացահատիկային մշակաբույսեր ՝ ցորեն/գարի/վարսակ) բոլոր տեսակի ռիսկերից ՝ առանց սահմանափակումների (կարկուտ և հրդեհ, գարնանային ցրտահարություն և երաշտ)։ Եւ, ի տարբերություն նախորդ տարիների, երբ ծրագրին մասնակցել է ընդամենը երեք ապահովագրական ընկերություն (ԻՆԳՈ, ԼԻԳԱ Ինշուրանս և Սիլ Ինշուրանս), այժմ ներգրավված բոլոր յոթ ԱԸ-ները։ Կառավարության 2026 թվականի ծրագրերում օտարերկրյա վերաապահովագրական ընկերության փնտրտուքն է, որը կդառնա այդ ծրագրի գործընկերը, ինչի ուղղությամբ բանակցություններ են ընթանում ։
Սակայն, ինչպես կարծում են ԱրմԻնֆո - ի վերլուծաբանները, 2026 թվականի պետբյուջեում ագրոապահովագրության համար ամրագրված 200 մլն դրամը դժվար թե թույլ տա Հայաստանի կառավարությանը լիարժեք կատարել իր ստանձնած պարտավորությունները, մանավանդ, որ կլիմայի գլոբալ փոփոխությունն անշրջելի գործընթաց է, իսկ ապահովագրական ընկերությունները, ինչպես արդեն ցույց է տվել նախորդ տարիների փորձը, ի վիճակի չեն առանց հզոր վերաապահովագրության հաղթահարել ագրարային ռիսկերի ծածկույթը: Մինչդեռ, Համաշխարհային բանկը խորհուրդ է տվել ապահովագրական փուլի ներդրմանն ուղղված համակարգային փոփոխություններ իրականացնել և 2027 թվականից գործարկել նոր, բարեփոխված ծրագիր:
