Արմինֆո. Միջազգային անկայունությունը, մասնավորապես՝ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությունները և դրանց բացասական ազդեցությունը միջազգային առևտրի վրա, չեն ազդել Հայաստանի ֆինանսական կայունության վրա, սակայն ռիսկեր միշտ կան։ Նման կարծիք է հայտնել ՀՀ ֆինանսների փոխնախարար Ավագ Ավանեսյանը «ԱրմԻնֆո»-ի թղթակցի հետ զրույցում՝ Հայաստանի ֆոնդային բորսայի (AMX) հիմնադրման 25-ամյակին նվիրված «Կատարելագործման, աճի և գլոբալ ինտեգրման 25 տարի» միջազգային համաժողովի շրջանակներում։
Այն համատեքստում, որ այսօր երկրի ներքին պարտքի (ՊՊ) ավելի քան 10%-ի տնօրինողները արտասահմանյան ինստիտուցիոնալ ներդրողներն են, ինչի մասին վերջերս խոսել էր ՀՀ ԿԲ նախագահը, և թե որքանով երկիրը կարող է թույլ տալ մեծացնել այդ մասնաբաժինը, Ավանեսյանը նշել է, որ ամեն դեպքում ողջամիտ կլիներ սահմանափակել դրանց ծավալները։ «Մեր հիմնական ռիսկն այն է, որ երբ գալիս են ինստիտուցիոնալ խաղացողներ և բախվում միջազգային անկայունությանը, կարող են սկսվել որոշակի խուճապային տրամադրություններ, ինչը անկայունություն կստեղծի շուկայում։ Այո՛, չնայած Իրանում տեղի ունեցող պատերազմին, և սա շատ կարևոր է, նրանք ոչ մի տեղ չեն գնացել, և ինստիտուցիոնալ ներդրողների հաշվին շուկայի աճի միտումը շարունակվել է։ Այստեղ մեզ օգնեց մեր «խաղաղության քաղաքականությունը». մենք որևէ կերպ չներգրավվեցինք հակամարտությունների մեջ, և դա թույլ տվեց ներդրողներին մեզ դիտարկել որպես «խաղաղ նավահանգիստ»։
Ավանեսյանը նշել է, որ Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամը Հայաստանին անդրադարձել է միայն անուղղակիորեն՝ գների աճի միջոցով, սակայն խաղացողները ոչ մի տեղ չեն հեռացել։ Ավելին, այս ընթացքում նրանք ավելացրել են Հայաստանի պետական պարտատոմսերում իրենց ներդրումների մասնաբաժինը՝ 10%-ից հասցնելով 10.3%-ի։ «Կարծում եմ՝ աճի տեղ դեռ կա։ Բայց այստեղ պետք է հասկանալ, որ երբ խոսում ենք կապիտալի ազատ տեղաշարժի մասին, դա մեր ցանկությունը չէ, դա տեղի է ունենում ինքնաբերաբար, և մեզ համար՝ որպես փոքր երկրի, մեր արժեթղթերում ներդրումներ անելու պատրաստ խաղացողների գալը պետք է դրական գնահատել։ Բացասական է միայն այն, որ յուրահատուկ շոկերի դեպքում, մեր այս անհանգիստ ժամանակներում, հնարավոր է բախվել խնդիրների»։
Խոսելով հայկական դրամի՝ որպես ներքին պարտքային թղթերի արժույթի կայունության հանդեպ ինստիտուցիոնալ խաղացողների վերաբերմունքի մասին, Ավանեսյանն ընդգծել է, որ հեջավորման (ռիսկերի ապահովագրման) շուկան դեռևս զարգացած չէ։ Դա վերաբերում է ինչպես արժեթղթերի տնօրինողներին, այնպես էլ արտահանողներին։ Սակայն, թերզարգացվածությունը կապված է ավելի շուտ այն բանի հետ, որ հայկական դրամը ցուցադրում է իր կայունությունը և նույնիսկ արժևորվում է։ «Առայժմ տպավորություն է ստեղծվում, որ դրամին մեծապես վստահում են՝ հաշվի առնելով վերջին տարիների նրա կայուն պատմությունը, և ներդրողներն այն արդեն դիտարկում են որպես հեջավորման գործիք, որպես համեմատաբար բարձր եկամտաբերությամբ և կայուն վարքագծով գործիք», - ընդգծել է Ավանեսյանը։
Ավելին, նրա խոսքով՝ հայկական եվրոպարտատոմսերի խարսխային ներդրողները խնդրում են կառավարությանը թողարկել այդ թղթերը հայկական դրամով, ինչին կառավարությունը չի գնում։ «Բայց դրա ոչ մի անհրաժեշտություն չկա, քանի որ դա լրացուցիչ պարտքային բեռ կստեղծի։ Սակայն ուշագրավ է հենց այն փաստը, որ արտաքին շուկաներում մեր ազգային արժույթի նկատմամբ կա մեծացած պահանջարկ», - ասել է Ավանեսյանը։
Փոխնախարարի խոսքով՝ Հայաստանի պարտքային արժեթղթերի շուկան նկատելիորեն ակտիվացել է Ուկրաինայի հակամարտության սկսվելուց հետո։ Ռուսական շուկայի փակումը ներդրումային պորտֆելների դիվերսիֆիկացումը «տեղափոխեց» հետխորհրդային տարածքի երկրներ, այդ թվում՝ Հայաստան, և փորձում են աշխատել այստեղ։ Դա երևում է նաև եվրոպարտատոմսերի շուկայի օրինակով, որտեղ պահանջարկն աճել է։ «Լրացուցիչ նախագծերի ֆինանսավորման տեղ կա։ Բայց, դարձյալ, մենք մի փոքր պահպանողական ենք։ Մենք շարժվում ենք եվրոպարտատոմսերի խարսխային ներդրողների համար դիվերսիֆիկացման ընդհանուր ռազմավարությամբ, սակայն «ներդրումային բուտիկների» հետ դեռևս ակտիվորեն չենք աշխատում։ Տեսնում ենք նրանց մեծացած հետաքրքրվածությունը. նրանք ներդրում են անում մեր թղթերում, հետո դուրս գալիս, ապա նորից վերադառնում՝ իրականացնելով «մարտական հետախուզություն»։ Դա նշանակում է, որ նրանք ստուգում են, թե որքան լավ է աշխատում համակարգը, որքանով է երկրում կարգավորված կապիտալի ազատ տեղաշարժը։ Դա շատ կարևոր է, քանի որ, դարձյալ, դեռ շատ ժամանակ կանցնի, մինչև մեզ կդադարեն ընկալել որպես «վերահսկվող հետկոմունիստական տարածք»։ Այդ պատճառով «ամրության ստուգումը» ընթանում է մշտապես»,- ընդգծել է փոխնախարարը։
Նշենք, որ պաշտոնական վիճակագրության տվյալներով՝ 2026թ. ապրիլի 1-ի դրությամբ Հայաստանի պետական պարտքը գերազանցել է 14.7 մլրդ դոլարը։ Արտաքին պարտքի չափը կազմել է 7.2 մլրդ դոլար (2.7 տրլն դրամ), իսկ ներքին պարտքը՝ 7.5 մլրդ դոլար (ավելի քան 2.8 տրլն դրամ)։ Միևնույն ժամանակ, ողջ պատմության ընթացքում Հայաստանն իրականացրել է սուվերեն եվրոպարտատոմսերի 5 տրանշ՝ 3.1 միլիարդ դոլար ընդհանուր գումարով։ 2026 թվականի դրությամբ, հաշվի առնելով մարումները և մասնակի հետգնումները, ակտիվ շրջանառության մեջ գտնվող եվրոպարտատոմսերի ընդհանուր ծավալը կազմում է 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։
