Արմինֆո.Բջջային հեռախոսների համար IMEI կոդերի համակարգի ներդրումը ոչ թե վերահսկողության, այլ վստահության մասին է։ Այս մասին Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությանը (ՀՊՀ) տված հարցազրույցում հայտարարել է Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության հիմնադրամի տնօրեն Ներսես Երիցյանը։
Նա նշել է, որ, հաշվի առնելով բջջային հեռախոսների ստվերային շրջանառության զգալի մասշտաբները, նոր օրենսդրական փոփոխությունները թույլ կտան շուկան դուրս բերել ստվերից, ապահովել հավասար մրցակցային պայմաններ բիզնեսի համար և պաշտպանել սպառողների իրավունքները։
Հղում անելով Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալներին՝ Երիցյանը նկատել է, որ ստվերային շրջանառության մասնաբաժինը կազմում է շուրջ 30-40%, իսկ բջջային հեռախոսների սեգմենտում այդ ցուցանիշը կարող է մի քանի անգամ ավելի բարձր լինել։
Նա նաև հերքել է տարածվող տեղեկություններն այն մասին, թե խոսքը բոլոր օգտատերերի հեռախոսների նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու մասին է։ Հիմնադրամի ղեկավարն ընդգծել է, որ նոր նորմերը չեն նախատեսում որևէ լրացուցիչ վերահսկողական մեխանիզմ։ Դրանց նպատակն է միայն ստեղծել ռեեստր, որը թույլ կտա պարզել՝ արդյոք հեռախոսը երկիր է ներմուծվել օրինական ճանապարհով։ Ռեեստրը կապված կլինի մաքսային հաշվառման համակարգի հետ, և դրանում կներառվեն միայն սարքի վերաբերյալ տվյալները, ներառյալ դրա 15-նիշանոց IMEI կոդը։
Կան մաքսային ներմուծման մի քանի ռեժիմներ։ Եթե խոսքը մասնագիտական գործունեություն իրականացնող իրավաբանական անձանց մասին է, ապա հեռախոսներ ներմուծելիս նրանք համապատասխան տվյալները մուտքագրում են ռեեստր։ Ընդ որում, այնտեղ չկան որևէ տվյալներ այն քաղաքացիների մասին, ում հետագայում վաճառվելու են այդ հեռախոսները։
Եթե ներմուծումն իրականացնում են մասնավոր անձինք՝ փոստի կամ առաքման այլ ծառայությունների միջոցով, նրանք սարքը հայտարարագրում են մաքսատանը, որից հետո IMEI-ը նույնպես ներառվում է ռեեստրում»,- պատմել է Երիցյանը։
Օրենքն ուժի մեջ է մտնում հունվարի 1-ից։ Այն քաղաքացիները, ովքեր հեռախոսները ձեռք են բերել մինչև օրենքի ուժի մեջ մտնելը, չեն ենթարկվի որևէ սահմանափակման, քանի որ նրանց սարքերի IMEI-ները արդեն գրանցված են կապի օպերատորների կողմից, և նման հեռախոսները ավտոմատ կերպով կհամարվեն նոր օրենսդրության պահանջներին համապատասխանող։
Հեռախոսի գողության դեպքում, ինչպես նշել է Երիցյանը, սարքը ձևավորվող ռեեստրում կստանա համապատասխան կարգավիճակ, ինչը դրա օգտագործումը գրեթե անհնարին կդարձնի ոչ միայն Հայաստանում, այլև դրա սահմաններից դուրս։ «Պատկերավոր ասած՝ հեռախոսը պիտանի կլինի միայն ընկույզ կոտրելու համար։ Հեռախոսներ գողանալու իմաստը լիովին կվերանա»,- ասել է հիմնադրամի ղեկավարը։
Հիշեցնենք, որ Հայաստանի կառավարությունը հունիսի 25-ի նիստում հավանություն է տվել «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին նախագծին, որը նախատեսում է բջջային հեռախոսների IMEI կոդերի հաշվառման համակարգի ներդրում։
Ներկայացնելով օրինագիծը՝ Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը նշել է, որ IMEI կոդերի վերահսկողության համակարգի բացակայությունը նպաստում է չհայտարարագրված, կեղծված կամ փոփոխված IMEI կոդերով բջջային հեռախոսների տարածմանը, ինչը հանգեցնում է հարկային կորուստների, շուկայական մրցակցության խեղաթյուրման և անվտանգության տեխնիկական ռիսկերի բարձրացման։
Նրա խոսքով՝ IMEI-ի միասնական համակարգի ներդրումը թույլ կտա համադրել մաքսային մարմինների, կապի օպերատորների և միջազգային ռեեստրների տվյալները, ինչը հնարավորություն կտա ակտիվացնել միայն օրինական ճանապարհով ներմուծված բջջային հեռախոսները։ Դա նաև թույլ կտա կրճատել սարքերի ապօրինի շրջանառությունը, ուժեղացնել պետական վերահսկողությունը և բարձրացնել հասարակական անվտանգության մակարդակը։ Թվային աշխարհի արագընթաց զարգացման պայմաններում նման համակարգի ներդրումը կնպաստի երկրի տնտեսական բարօրությանը, հանցագործությունների կանխմանը, հայտնաբերմանն ու բացահայտմանը, ինչպես նաև քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությանը։
Առաջարկվող իրավական կարգավորումը նախատեսում է IMEI կոդի պարտադիր գրանցում՝ երկիր սարքի օրինական ներմուծման դեպքում, ինչպես նաև սահմանափակումներ է մտցնում IMEI կոդերի փոփոխման ու պատճենահանման և մաքսային ձևակերպում չանցած սարքերի ակտիվացման նկատմամբ։
