Արմինֆո.Ավարտվել է Լոռու մարզի Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի վաճառքը, որի նախապատրաստման մասին ՎՏԲ-ն հաղորդել էր դեռ գարնանը: Խոսքը, պարզապես, կորպորատիվ գործարքի մասին չէ, կարծում ՌԳԱ Չինաստանի եւ ժամանակակից Ասիայի ինստիտուտի Կովկասյան հետազոտությունների բաժնի առաջատար գիտաշխատող, քաղաքական գիտությունների դոկտոր Վահե Դավթյանը:
"Թեղուտը պղնձի եւ մոլիբդենի պաշարներով երկրորդ հանքավայրն է Հայաստանում։ Նրա գնահատված պաշարները կազմում են մոտ 450 մլն տոննա հանքաքար, իսկ արտադրական ենթակառուցվածքը ներառում է գործող լեռնահարստացման կոմբինատը", - հիշեցրել է փորձագետը ՝ ակտիվի պատմությունը համարելով ցուցադրական ։
Նա հիշեցրել է, որ այն բանից հետո, երբ "Վալլեքս գրուպ" ընկերությունը չկարողացավ սպասարկել վարկային պարտավորությունները, հանքավայրը 2018 թվականին անցել էր ՎՏԲ-ի վերահսկողության ներքո՝ շուրջ 380 մլն դոլար պարտքի դիմաց: 2024 թվականի արդյունքներով բանկի հանդեպ չմարված պարտավորությունների ծավալն արդեն գերազանցել էր 162 մլրդ ՀՀ դրամը կամ մոտ 440 մլն դոլարը:
"ՎՏԲ-ի համար արդյունաբերական ակտիվի տնօրինումը բիզնեսի պրոֆիլային ուղղություն չէ։ Դեռ այս տարվա ապրիլին բանկի ղեկավար Անդրեյ Կոստինը հաղորդել էր, որ վաճառքի գործարքը ավարտական փուլում է։ Այժմ այն փակված է: Նոր փուլը սկսվել է հունիսին, երբ "Կուպրար ՌԱ" ընկերությունը դիմել էր ՀՀ մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողով ՝ "Թեղուտի" բաժնետոմսերը ձեռք բերելու թույլտվություն ստանալու համար: Հուլիսի 7-ին կարգավորիչը հավանություն է տվել գործարքին։ Ընդ որում, նոր սեփականատիրոջ վերջնական շահառուներն առայժմ չեն բացահայտվել, իսկ ընկերությունը գրանցվել է միայն 2026 թվականի փետրվարին",- նշել է Դավթյանը։
Նրա խոսքով՝ չնայած վերջին տարիների դժվարություններին, ակտիվը պահպանում է ռազմավարական նշանակությունը, 2022 թվականին արտադրության դադարեցումից հետո, որը պայմանավորված էր Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցներով եւ լոգիստիկ շղթաների խախտմամբ, արդյունահանումն աստիճանաբար վերականգնվել էր։ Դավթյանը հաղորդել է, որ 2024 թվականի արդյունքներով ձեռնարկությունը թողարկել է 88 հազար տոննա պղնձի խտանյութ, որն արտահանվել է Չինաստան, Ռուսաստան և Շվեյցարիա։
"Այսօր պղինձը դառնում է համաշխարհային տնտեսության առանցքային ռեսուրսներից մեկը ։ Դա էներգիայի անցման բազային մետաղներից մեկն է․ հողմային և արևային էլեկտրակայանները, ինչպես նաև էլեկտրական մեքենաները պահանջում են 4-12 անգամ ավելի շատ պղինձ, քան ավանդական էներգետիկ ենթակառուցվածքները և ներքին այրման շարժիչներով մեքենաները: Այժմ գլխավոր հարցը միայն այն չէ, թե ով է դարձել ակտիվի նոր սեփականատերը։ Պակաս կարեւոր չէ, թե ինչ ներդրումային ռազմավարություն կառաջարկի նոր սեփականատերը, կկարողանա արդյոք նա արդիականացնել արտադրությունը, ավելացնել վերամշակման ծավալները եւ Թեղուտը ներկառուցել նոր միջազգային մատակարարման շղթաներում", - վստահ է Դավթյանը։ Նրա խոսքով՝ այս հարցերի պատասխանները կորոշեն ոչ միայն ձեռնարկության ապագան, այլև Հայաստանի տեղը կրիտիկական հանքանյութերի համաշխարհային շուկայի արագ փոփոխվող քարտեզի վրա:
Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի շահագործման ծրագիրը ՀՀ կառավարության հավանությանն էր արժանացել դեռ 2007 թվականի նոյեմբերին: Պաշարներով Թեղուտի հանքավայրը երկրորդն է հանրապետությունում՝ Սյունիքի Քաջարանի պղնձի և մոլիբդենի հանքավայրից հետո: Դեռևս 1972 թվականին այստեղ իրականացվել են լայնածավալ երկրաբանահետախուզական աշխատանքներ, որոնց արդյունքում հաստատվել են 450 մլն տոննա հանքաքարի պաշարներ՝ 1,6 մլն տոննա պղնձի և 99 հազար տոննա մոլիբդենի պարունակությամբ ։ Բնապահպանական խնդիրների պատճառով նախագիծը 2018թ. փետրվարին դադարեցվել է: Այն ժամանակ հայտարարվում էր, որ հանքավայրի շահագործումը կարող է շարունակվել միայն մի շարք տեխնիկական և բնապահպանական խնդիրների լուծումից հետո, որոնց պատճառով ընկերությունը, փաստորեն, զրկվել էր վարկային աջակցությունից։ 2018 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարար Գարեգին Բաղրամյանը լրագրողներին հաղորդել էր, որ ՎՏԲ բանկը ընտրում է Թեղուտի նախագծի նոր օպերատոր:
Նշենք, որ ԶԼՄ-ների տվյալներով, որպես "Կուպրար ՌԱ" ՓԲԸ-ի սեփականատեր հանդես է գալիս նախկին պետական պաշտոնյա և բանկիր Սերգեյ Վիրաբյանը: Ներկայումս այն գլխավորում է Արտյոմ Գեղամյանը, ով նախկինում աշխատել է Թեղուտի լեռնահանքային նախագծի նախկին սեփականատեր "Վալլեքս գրուպ" ընկերությունում՝ որպես իրավաբան: Ինչպես հաղորդում է "Ազատություն" ռադիոկայանը, Սերգեյ Վիրաբյանն՝ անձամբ, լրագրողներին հաստատել է, որ ՎՏԲ-ից "Թեղուտ" ՓԲԸ-ի պարտքը գնել է բացառապես կոմերցիոն նպատակներով' հետագա վերավաճառքի համար: Պաշտոնական հարցազրույցում նա հրաժարվել է բացահայտել վերջնական գնորդի անունը՝ հղում անելով առևտրային գաղտնիքին։ Միևնույն ժամանակ, ռադիոկայանի աղբյուրները պնդում են, որ գործարքի նկատմամբ լուրջ հետաքրքրություն է ցուցաբերել ամերիկացի գործարար Կոնստանտին Սոկոլովը, ով հանդիսանում է հեռահաղորդակցության օպերատոր "Վիվա Արմենիա" ընկերության սեփականատեր կիպրական Fedilco Group Limited ընկերության շահառու: Միեւնույն ժամանակ, այսօր հայտնի է դարձել, որ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Սոկոլովին պաշտոնապես հաստատել է որպես Tripp+ Enterprise Fund հիմնադրամի ղեկավար՝ 201 միլիոն դոլար նախնական կապիտալով՝ մինչև 400-600 միլիոն ընդլայնման հնարավորությամբ: Կառույցը ստեղծվել է "Թրամփի երթուղի" ամերիկյան աշխարհաքաղաքական նախագծի շրջանակներում ՝ երկարաժամկետ վարկավորման և Հայաստանի ու տարածաշրջանի մյուս երկրների ենթակառուցվածքում և մասնավոր հատվածում ռազմավարական ներդրումների համար: ԶԼՄ-ների տվյալներով՝ Սոկոլովը Թրամփի վաղեմի հովանավորն է և շուրջ 11-12 միլիոն դոլար է ներդրել նրա նախընտրական քարոզարշավներում քաղաքական գործողությունների կոմիտեների (Super PAC) միջոցով:
