ԱրմԻնֆո. Բաքվի և Անկարայի՝ Հայկական ատոմակայանը (ՀԱԷԿ) փակելու պահանջը երկար պատմություն ունի, բայց մինչ ադրբեջանցիները նախկինում միջազգային ֆորումներում արցունքն աչքերին առաջարկում էին ՀԱԷԿ-ը փակել, այժմ նրանք այս պահանջը ներկայացնում են վստահորեն և հեղինակավոր կերպով: Այս մասին իր հոդվածում գրում է Հանրապետական կուսակցության վարչության անդամ Արտակ Զաքարյանը։
Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այնքան վստահ է, որ Հայաստանում ԱԷԿ-ի փակման հարցը կլուծվի, որ նույնիսկ Երևանին առաջարկում է էլեկտրաէներգիայի պակասի լուծում՝ միակողմանիորեն կախված դարձնելով Բաքվից։
«Դեռևս 2024 թվականին Ադրբեջանի էներգետիկայի նախարարը հայտարարեց Ապշերոնում՝ Կասպից ծովի ափին, ԱԷԿ կառուցելու իր մտադրության մասին։ Ալիևը նույնպես չբացառեց այս հնարավորությունը։ Հաշվի առնելով TRIP նախագծի ամերիկյան հովանու ներքո ոչ միայն տրանսպորտային, այլև էներգետիկ ռեսուրսների տարանցման ներուժը, կարելի է ենթադրել, որ Ադրբեջանը նույնպես ձգտում է դառնալ Հարավային Կովկասում էլեկտրաէներգիայի առումով գերիշխող խաղացող։ Եվ Արևմուտքը փորձում է շահագործել դա։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը ձգտում է Ռուսաստանին դուրս մղել Հարավային Կովկասի ազդեցության բոլոր ոլորտներից։ Ակնհայտ է, որ ՀԱԷԿ-ի փակումը անհամատեղելի է երկրի էներգետիկ ռազմավարության հետ, որը նախատեսում է գործող էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը երկարաձգել մինչև 2036 թվականը և այդ ժամանակահատվածն օգտագործել նոր միջուկային մոդելի անցնելու համար։ «Հայաստանը միշտ հանձնառու է եղել միջուկային էներգիայի պահպանմանը՝ որպես երկրի էներգետիկ անվտանգության հիմնական բաղադրիչ», - նշել է քաղաքական գործիչը։ Նա հիշեցրել է, որ 2016 թվականի ապրիլին Ռուսաստանի կառավարությունը հայտարարել է, որ «Ռոսատոմը» պատրաստ է երկարաձգել Հայկական ԱԷԿ-ի շահագործումը մինչև 2036 թվականը, եթե Ռուսաստանի միջուկային կորպորացիան ստանձնի աշխատանքների 70%-ը։ Ավելի վաղ՝ 2026 թվականի փետրվարին, ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը հայտարարել էր Հայաստանի միջուկային էներգետիկայի ոլորտում հնարավոր ամերիկյան ներդրումների մասին։ Ստորագրվել է միջուկային համագործակցության համաձայնագիր, որը հիմք է հանդիսացել ապագա նախագծերի համար։
«Անկախ տարածաշրջանային ներկայիս զարգացումներից, Հայաստանը պետք է պահպանի միջուկային էներգետիկան որպես երկրի անվտանգության հիմնական բաղադրիչ։ Նոր էներգաբլոկ ընտրելիս անհրաժեշտ է կենտրոնանալ հուսալի և երկարաժամկետ գործընկերության վրա՝ տեխնոլոգիապես ապացուցված և անվտանգ շահագործվող կայանի հետ։ Ավելին, փորձագետների կարծիքով, դեռևս չկան ապացուցված և հաջողությամբ գործող մոդուլային ատոմակայաններ։ Մեծամորի ԱԷԿ-ը դեռևս 10 տարի հեռու է անվտանգ շահագործումից, և քաղաքական ճնշման տակ շտապ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտություն չկա։ Հայկական ԱԷԿ-ը իսկապես կարևորագույն նշանակություն ունի. այն ապահովում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի արտադրության մոտավորապես մեկ երրորդը: Դրա անջատումը առանց փոխարինող հզորությունների ժամանակին ապահովման լուրջ ռիսկ կներկայացնի էներգետիկ համակարգի համար: Ահա թե ինչու պետական ռազմավարությունը չպետք է նախատեսի ատոմային էներգիայից հրաժարվելը, այլ առկա հզորությունները նորերով փոխարինելը: Ավելին, ԱԷՄԳ-ն որևէ խնդիր չի տեսնում Հայաստանի միջուկային անվտանգության ծրագրերում», - ընդգծեց Արտակ Զաքարյանը:
Հիշեցնենք, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախկինում հայտարարել էր, որ կան հնարավորություններ 2036 թվականից հետո Հայկական ԱԷԿ-ի 2-րդ բլոկի կյանքը երկարաձգելու ևս 10 տարով: Նա հիշեցրեց, որ ԱԷԿ-ը ներկայումս գտնվում է 2-րդ բլոկի կյանքը մինչև 2036 թվականը երկարաձգելու գործընթացում: Հաշվի առնելով լրացուցիչ 10 տարին՝ բլոկը կկարողանա գործել մինչև 2046 թվականը: Այս ընթացքում պետք է որոշում կայացվի նոր ԱԷԿ-ի վերաբերյալ: Միաժամանակ ուսումնասիրվում են Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Չինաստանի և Հարավային Կորեայի կողմից առաջարկվող միջուկային ռեակտորի մոդելները: «Մենք թափանցիկ բանակցություններ ենք վարում բոլոր գործընկերների հետ»: «Մեր որոշումը, որը կլինի ռազմավարական բնույթի, պետք է հիմնված լինի հանրապետության շահերին համապատասխանող առավել շահավետ առաջարկի վրա», - ասաց կառավարության ղեկավարը։
Նա ընդգծեց միջազգային միջուկային տեխնոլոգիաների շուկայի վերաբերյալ հետազոտություններ անցկացնելու կարևորությունը։ Փաշինյանը հիշեցրեց, որ ՀԱԷԿ-ում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի ներկայիս սակագինը երկրում ամենացածրն է։ Սակայն, ինչպես նշեց վարչապետը, աշխարհում միջուկային վառելիքի ներկայիս պաշարները բավարար են 70 տարի։ Այդ պատճառով կարևոր է իմանալ, թե որքան կարժենա 1 կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիան 40 տարվա ընթացքում։ Սա բարձրացնում է տնտեսական նպատակահարմարության և ներդրումների վերադարձման ներուժի հարցը։ Սակայն, ինչպես նշեց վարչապետը, արդեն իսկ կա փորձ օգտագործված վառելիքի վերահարստացման հարցում։ Ամեն դեպքում, ընդգծեց Փաշինյանը, հարցը պետք է լինի գնի մասին։
Նշենք, որ այս տարվա մայիսից ի վեր Հայկական ԱԷԿ-ը դադարեցվել է հնգամսյա պլանային սպասարկման համար։ Այս ընթացքում հիմնական աշխատանքները կիրականացվեն ՀԱԷԿ-ի 2-րդ բլոկի երկրորդ կյանքի երկարացման ծրագրի շրջանակներում։ Առաջին երկարաձգման ծրագրից խնայված 165 միլիոն դոլարը կօգտագործվի այս խնդրի լուծման համար: Ավելի վաղ երկրի իշխանությունները հայտարարել էին փոքր մոդուլային ռեակտորներով ատոմակայան կառուցելու հայեցակարգային որոշման ընդունման մասին:
