ԱրմԻնֆո. Հայաստանի ապահովագրական շուկայում պարտադիր ավտոտրանսպորտային միջոցների պատասխանատվության ապահովագրության (ԱՊՊԱ) վնասի հարաբերակցությունը 2026 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին նվազել է մինչև 72.5%՝ 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի 74.4%-ի համեմատ: Սա նկատվում է գործող պայմանագրերի թվի տարեկան աճի արագացման՝ 7.9%-ից մինչև 9.3%, ապահովագրավճարների ծավալի՝ 17.4%-ից մինչև 18.3% և հատուցումների ծավալի աճի ավելի նկատելի արագացման՝ 7.4%-ից մինչև 17.9% ֆոնին:
Ավելին, այս ցուցանիշը նվազում է այս տարվա մայիսից՝ նախորդ չորս ամիսների աճից հետո, մինչդեռ ամբողջ 2025 թվականի ընթացքում ցուցանիշը նվազում էր 81.8%-ից մինչև 76.3%: Այս մասին են վկայում Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոյի տվյալները։
Մասնագետները նշում են, որ պարտադիր ավտոապահովագրության (ԱՊՊԱ) արժեքը բարձրանում է, ինչը թույլ է տալիս ապահովագրական ընկերություններին փոխհատուցել գնաճի ռիսկերը ընդհանուր առմամբ գնաճի աճի և մասնավորապես պահեստամասերի գների աճի պայմաններում։ Ավելին, ապահովագրական ընկերությունները միտում ունեն ավելի քիչ շահույթ չհետապնդող վարորդներից ավելի բարձր վճարներ գանձել, այդպիսով հարթեցնելով իրենց ընդհանուր վիճակագրությունը։ Այս առումով սպառողները, մասնավորապես «վթարից զերծ» վարորդները, կասկածներ ունեն բոնուս-մալուս համակարգի արդյունավետության վերաբերյալ, մասնավորապես՝ այն տպավորությունն է, որ այս մեխանիզմը կամ ընդհանրապես չի գործում, կամ օգտագործվում է առանց «բոնուսների»։
Ըստ բյուրոյի՝ ԱՊՊԱ պոլիսներով տրանսպորտային միջոցների թիվը տարեցտարի չափավոր աճում է՝ 5.9%-ով (մեկ տարի առաջվա 4.7%-ի համեմատ)։ Քանակական առումով, 2026 թվականի օգոստոսի դրությամբ երկրում կար 740,844 տրանսպորտային միջոց։ ԱՊՊԱ պոլիսներով տրանսպորտային միջոցները 864,266 էին, սակայն ակտիվ պոլիսների թիվը կազմում էր 791,920 (բացառությամբ դադարեցված պոլիսների): ԱՊՊԱ պոլիսների ընդհանուր թվի մեջ էլեկտրոնային պոլիսների բաժինը տարեկան աճել է՝ 36%-ից հասնելով 37%-ի, այս տարվա օգոստոսին հասնելով 319,872-ի (աճը դանդաղել է 22.4%-ից մինչև 14.1%):
2026 թվականի առաջին յոթ ամիսներին ակտիվ պոլիսներով հավաքագրված ապահովագրավճարների ծավալը հասել է 22.6 միլիարդ դրամի (61.7 միլիոն դոլար), իսկ ապահովագրական պահանջների ծավալը՝ գերազանցել է 15.1 միլիարդ դրամը (41.3 միլիոն դոլար): Ավելին, պարզեցված վթարների հաշվետվության (Եվրոպրոտոկոլ) շրջանակներում վճարված փոխհատուցումների ծավալը զգալիորեն դանդաղել է տարեկան աճով՝ 62.6%-ից հասնելով 16%-ի՝ կազմելով 2.5 միլիարդ դրամ (6.9 միլիոն դոլար): Միաժամանակ, միջին միանվագ վճարման տարեկան աճը թուլացել է՝ 31.6%-ից հասնելով 6.7%-ի, կազմելով 131,363 հազար դրամ ($359, նախորդ տարվա $321-ի համեմատ): Միաժամանակ, ապահովագրական ընդհանուր հատուցման համար միջին միանվագ վճարումը շարունակել է աճել նույն տեմպերով՝ փոքր-ինչ արագանալով 5%-ից մինչև 5.2% և կազմելով 282,687 հազար դրամ ($772, նախորդ տարվա $700-ի համեմատ): Բյուրոյի տվյալներով՝ REGO Insurance-ը ապահովագրում է ԱՊՊԱ պոլիսներով ամենամեծ թվով տրանսպորտային միջոցները՝ 143,419 միավոր (շուկայի ավելի քան 19%-ը): Ի դեպ, այս ապահովագրական ընկերության վնասի հարաբերակցությունը պարտադիր ավտոտրանսպորտային միջոցի պատասխանատվության ապահովագրության (ԱՊՊԱ) գծով տարեկան աճել է՝ 69%-ից հասնելով 74%-ի: ԻՆԳՈ Ինշուրանսն ունի ամենաբարձր վնասի հարաբերակցությունը ԱՊՊԱ-ի համար՝ 79% (մեկ տարի առաջվա 75%-ի համեմատ), մինչդեռ Նաիրի Ինշուրանսն ունի ամենացածրը՝ 61% (մեկ տարի առաջվա 65%-ի համեմատ)։
Նաիրի Ինշուրանսը և ՌԵԳՈ Ինշուրանսը գործող ԱՊՊԱ պոլիսների շրջանակներում ապահովում են ապահովագրավճարների ամենամեծ ծավալը՝ ավելի քան 4.3-3.99 միլիարդ դրամ (շուկայի ընդհանուր ծավալի 23-18%-ը)։ Սակայն այս դասի փոխհատուցումների առումով ԻՆԳՈ-ն և Նաիրի Ինշուրանսը շարունակում են առաջատար լինել՝ 2.8-2.6 միլիարդ դրամ ծավալներով (ընդհանուր ծավալի 19-17%-ը)։ ԻՆԳՈ-ն և ԼԻԳԱ Ինշուրանսն ունեն ամենամեծ վճարումները վթարների պարզեցված գրանցման դեպքերում (Եվրոպրոտոկոլ)՝ համապատասխանաբար 513.4 միլիոն և 475.5 միլիոն (շուկայի ընդհանուր ծավալի 20%-ը և 19%-ը)։ INGO-ն նույնպես շարունակում է գրանցել էլեկտրոնային պոլիսների առաջատար քանակը՝ 110,746 հազար (շուկայում առկա նման պայմանագրերի ընդհանուր թվի 35%-ը), LIGA Insurance-ը զբաղեցնում է 2-րդ տեղը՝ 59,836 հազար (19%), իսկ Armenia Insurance-ը՝ 3-րդ տեղը՝ 54,690 հազար (17%): Նաիրի Ինշուրանսը պահպանում է էլեկտրոնային պոլիսների ամենացածր քանակը՝ 16,366 հազար (շուկայում առկա նման պայմանագրերի ընդհանուր թվի 5%-ը): Ակտիվ պայմանագրերի ընդհանուր թվի առումով առաջին երկու դիրքերը զբաղեցնում են REGO Insurance-ը և Nairi Insurance-ը՝ համապատասխանաբար 190,376 հազար և 156,398 հազար (կամ շուկայում առկա ընդհանուր թվի 22%-ը և 18%-ը): Սակայն, հարկ է նշել, որ ապահովագրավճարների առաջատարը՝ «Նաիրի Ինշուրանս»-ը, նույնպես ունի ավելի մեծ թվով դադարեցված պայմանագրեր՝ 13,099 հազար (188.4 միլիոն դրամ վճարման ենթակա կամ արդեն վճարված գումարով), այս ցուցանիշով մի փոքր զիջելով INGO-ին՝ 15,001 հազար (199.98 միլիոն դրամ վճարման ենթակա կամ արդեն վճարված գումարով): «Արմենիա Ինշուրանս»-ը և «ԼԻԳԱ Ինշուրանս»-ը գրանցել են դադարեցված պայմանագրերի ամենացածր քանակը՝ համապատասխանաբար 8,134 և 11,003:
Նշենք, որ 2023 թվականի ապրիլին Հայաստանի ապահովագրական շուկան սկսեց ազատականացնել ԱՊՊԱ սակագները, և մեկ եռամսյակի ընթացքում այս դասի վնասի հարաբերակցությունը սկսեց աճել: Այս միտումը շարունակվեց մինչև 2025 թվականը, որի սկզբին՝ փետրվարին, ԱՊՊԱ սակագների զգալի աճը թույլ տվեց ապահովագրական ընկերություններին զգալիորեն բարելավել իրենց արդյունավետությունը, և վնասի հարաբերակցությունը սկսեց նվազել: Սակայն, արդեն 2026 թվականին, մասնավորապես՝ փետրվարից սկսած, վնասի հարաբերակցությունը վերսկսեց աճել՝ շարունակելով այս միտումը մինչև մայիս, որից հետո նկատվեց անկում։
ՀՀ ավտոապահովագրողների բյուրոն, «Պարտադիր ավտոապահովագրության ընդհանուր պայմանների» կանոնակարգում կատարված փոփոխությունների շրջանակներում, 2026 թվականի ապրիլի 1-ից ուժի մեջ մտցրեց ապահովագրված գումարների և առավելագույն փոխհատուցման սահմանաչափերի ավելացում։ Մասնավորապես, ապահովագրված գումարները և առավելագույն փոխհատուցման սահմանաչափերը ավելացվել են հետևյալ կերպ. գույքային վնասի դեպքում ներկայիս 1.8 միլիոն դրամը ավելացվել է մինչև 2.5 միլիոն դրամ։ Առողջությանը վնասի դեպքում ներկայիս 3.3 միլիոն դրամը ավելացվել է մինչև 3.5 միլիոն դրամ։ Միաժամանակ, մեկ ապահովագրական իրադարձության հետևանքով բոլոր զոհերին պատճառված ընդհանուր վնասի ապահովագրված գումարները համամասնորեն ավելացվել են և սահմանվել համապատասխանաբար 25 միլիոն և 35 միլիոն դրամ։
Հիշեցնենք, որ Հայաստանում գործում է յոթ ապահովագրական ընկերություն, որոնցից վեցը լիցենզավորված են ավտոապահովագրության պարտադիր ապահովագրության (ԱՊՊԱ) համար։ (2026 թվականի հուլիսի 31-ի դրությամբ դրամի և ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը կազմել է 366.20 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց, 2025 թվականի հուլիսի 31-ի դրությամբ՝ 383.82 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց։)
