ԱրմԻնֆո.Հայաստանում պետական պարտքը 2026 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ կազմել է 14.543 միլիարդ դոլար, մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռը պահպանելով 4.7 հազար դոլարի մակարդակին: Տարեկան կտրվածքով պետական պարտքի աճը դանդաղել է երկնիշ 13%-ից մինչև 5%, ինչը դանդաղեցրել է մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռի աճը մինչև 4.3% (մեկ տարի առաջվա 4.5 հազար դոլարի համեմատ):
Այնուամենայնիվ, նախորդ տարիների համեմատ, մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռը սկսել է ավելի շատ գալ ներքին պարտքից, քան արտաքին պարտքից՝ 2.4 հազար դոլար՝ 2.3 հազար դոլարի դիմաց, առաջինի տարեկան աճի տեմպի ավելի քիչ նկատելի դանդաղումով՝ 16.9%-ից մինչև 7.8%, իսկ երկրորդի դեպքում՝ 11.2%-ից մինչև 2.2%: Սա նկատվել է 2026 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ Հայաստանի բնակչության աճի տեմպի փոքր-ինչ դանդաղման ֆոնին՝ մինչև 3.104 միլիոն կամ 0.6% կամ 19,500 մարդ: Համեմատության համար, մեկ տարի առաջ մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռի 13% աճին ուղեկցել է բնակչության 0.9% աճը, կամ 26,600 մարդով, մինչև 3.084 միլիոն։
Արտաքին պարտքի ծածկույթի հարաբերակցությունը ոսկու և արտարժույթի պահուստներով մինչև 2026 թվականի հուլիսի 1-ը աճել է մինչև 83.1%՝ նախորդ տարվա 58.3%-ից, պահուստների տարեկան աճի զգալիորեն արագացման՝ մինչև 45.7% և արտաքին պարտքի աճի դանդաղման՝ մինչև 2.2% ֆոնին։ Մեկ տարի առաջ երկու ցուցանիշներն էլ ցույց են տվել նկատելի բարելավում. արտաքին պարտքը 3% անկումից վերականգնվել է մինչև 11.2% աճ, մինչդեռ պահուստները 14.2% անկումից վերականգնվել են մինչև 20.7% աճ։ Հատկանշական է, որ 2026 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ միջազգային համախառն պահուստները սահմանել են նոր ռեկորդ՝ 5.9 միլիարդ դոլար, մինչդեռ արտաքին պարտքը նահանջել է այս տարվա ապրիլին գրանցված մակարդակից։ Պետական պարտքը հասել է պատմական առավելագույնի (7.2 միլիարդ դոլար) և կազմել 7.1 միլիարդ դոլար։
ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ արտաքին պարտքի բաժինը ՀՀ պետական պարտքի կառուցվածքում 2026 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ տարեկան կտրվածքով նվազել է՝ 50.1%-ից հասնելով 48.8%-ի, մինչդեռ ներքին պարտքը 49.9%-ից աճել է մինչև 51.2%։ Ներքին պարտքը սկսել է գերազանցել պետական պարտքին 2025 թվականի հուլիսին՝ փաստացի պահպանելով իր գերիշխող դիրքը 2026 թվականին։
ԱրմԻնֆո IC-ն նպատակահարմար է համարում նշել, որ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեն իր պետական պարտքի հաշվետվությունը կհրապարակի նոր ձևաչափով՝ սկսած 2026 թվականից։ Այս հաշվետվության մեջ նշվում է. «Պետական պարտքի մասին» ՀՀ օրենքում 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ներկայացված փոփոխությունների համաձայն՝ Ֆինանսների նախարարությունն այսուհետ կամփոփի պետական պարտքի ցուցանիշները նոր (փոփոխված) կառուցվածքով։ Մասնավորապես, նոր ձևաչափով պետական պարտքը ներառում է կառավարության և համայնքների արտաքին և ներքին պարտքը, մինչդեռ Կենտրոնական բանկի պարտքը և կառավարության արտաքին/ներքին երաշխիքները առանձին են ներկայացվում և չեն ներառվում ընդհանուր պետական պարտքի մեջ։ Արդյունքում, այս բացառված գումարը 2025 թվականի վերջին կազմել է մոտ 634 միլիոն դոլար, իսկ 2026 թվականի հունիսի վերջին գերազանցել է 642 միլիոն դոլարը։ Այնուամենայնիվ, «ԱրմԻնֆո» ներդրումային ընկերությունը, պետական պարտքի և դրա իրական տարեկան դինամիկայի ամբողջական պատկերը ներկայացնելու համար (պահպանելով համեմատելիությունը), կշարունակի իր նյութերում ներառել վերը նշված բացառված տվյալները։
Նշենք, որ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ ՀՀ պետական պարտքը 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 14.54 միլիարդ դոլար (ավելի քան 5.5 տրիլիոն դրամ), արագացնելով դրա տարեկան աճը 8.4%-ից մինչև 13.2%։ Սա պայմանավորված էր արտաքին պարտքի դինամիկայի բարելավմամբ, մինչդեռ ներքին պարտքի աճը շարունակել է դանդաղել։ Մասնավորապես, արտաքին պարտքը 1%-ից անկումից արագացել է մինչև 9% աճ՝ գերազանցելով 7 միլիարդ դոլարը (2.7 տրիլիոն դրամ), մինչդեռ ներքին պարտքը շարունակել է դանդաղել՝ 19.5%-ից հասնելով 17.3%-ի՝ հասնելով 7.5 միլիարդ դոլարի (2.8 տրիլիոն դրամ): Ավելին, բացարձակ արժեքով, ներքին պարտքը սկսել է գերազանցել արտաքին պարտքը 2025 թվականի հուլիսին, մինչդեռ նախկինում հունիսին գրեթե հավասարվել էր դրան։
2025 թվականի պետական պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը նվազել է 49.7%-ից մինչև 48.9%, ընդ որում՝ ՀՆԱ-ի աճը արագացել է 5.9%-ից մինչև 7.1%, իսկ պետական պարտքի աճը՝ 8.4%-ից մինչև 13.2%: Մասնավորապես, արտաքին պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը 2025 թվականին էլ ավելի է նվազել՝ 25%-ից մինչև 23.7%, մինչդեռ ներքին պարտքը փոքր-ինչ աճել է՝ 24.7%-ից մինչև 25.2%:
Մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռը 2025 թվականին աճել է մինչև 4.7 հազար դոլար (2024 թվականի 4.2 հազար դոլարի համեմատ), ինչը տարեկան 5% աճ է։ Ավելին, մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռը արտաքին պարտքից 2025 թվականին աճել է 2.1 հազար դոլարից մինչև 2.3 հազար դոլար (9.5%-ով), իսկ ներքին պարտքից՝ 2.1 հազար դոլարից մինչև 2.4 հազար դոլար (14.3%-ով)։ Սա նկատվում է Հայաստանում բնակչության տարեկան 0.7%-ով կամ 20.8 հազար մարդով թույլ աճի ֆոնին՝ հասնելով 3.097 միլիոնի։ Մինչև 2026 թվականի հունվարի 1-ը, մինչդեռ 2024 թվականին մեկ շնչի հաշվով պարտքի բեռի նմանատիպ 5% աճը ուղեկցվել է բնակչության ավելի ցայտուն աճով՝ 2.8% կամ 85,000 մարդ։
Արտաքին պարտքի ծածկույթի հարաբերակցությունը ոսկու և արտարժույթի պահուստներով 2025 թվականին 57.1%-ից աճել է մինչև 72.3%՝ պահուստների տարեկան զգալի՝ 38% աճի և արտաքին պարտքի 9% չափավոր աճի պայմաններում։ Հատկանշական է, որ 2025 թվականի վերջին և՛ համախառն միջազգային պահուստները, և՛ արտաքին պարտքը հասել են նոր ռեկորդային մակարդակների՝ համապատասխանաբար 5.1 միլիարդ դոլար և 7.04 միլիարդ դոլար։ Ավելին, 2025 թվականի հուլիսին արտաքին պարտքը զիջեց ներքին պարտքին՝ շարունակելով տատանվել հաջորդ ամիսներին, ինչի արդյունքում դրանց բաժինները պետական պարտքում 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել են համապատասխանաբար 48.4% և 51.6%: Սակայն, ըստ Ֆինանսների նախարարության ծրագրի, մոտ ապագայում այս հարաբերակցությունը փոքր-ինչ կփոխվի արտաքին պարտքի օգտին, ինչը, իրացվելիության տեսանկյունից, կնվազեցնի ճնշումը Հայաստանի բանկային համակարգի վրա, որը կկարողանա ավելի շատ ներդրումներ ուղղորդել երկրի տնտեսություն:
