Արմինֆո. S&P Global Ratings -ը հաստատել է Հայաստանի երկարաժամկետ և կարճաժամկետ սուվերեն վարկային վարկանիշները արտարժույթով և ազգային արժույթով պարտավորությունների գծով "BB - /B" մակարդակում ՝ պահպանելով երկարաժամկետ վարկանիշների կանխատեսումը "Դրական": Ընդ որում, S & P Global Ratings-ն ակնկալում է, որ Հայաստանի ՀՆԱ աճը 2026 թվականին կդանդաղի մինչև 4,9% (2025 թվականի 7,1%-ից), որից հետո 2027 թվականին կարձանագրվի տեմպերի արագացում մինչև 5,1%, իսկ արտահանումը երկնիշ անկումից կհասնի 2,2% աճի 2026 թվականին՝ 2027 թվականին տեմպերի արագացմամբ մինչև 3,7% ։ Այդ մասին նշվում է S&P Global Ratings-ի հաղորդագրության մեջ, որտեղ ներկայացված է այդ վարկային գործողության հիմնավորումը։
Մասնավորապես, նշվում է, որ չնայած ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտին, Հայաստանի ոսկու և արժույթի պահուստների ծավալը 2026 թվականի հունիսին աճել է տարեկան շուրջ 46% - ով և հասել ռեկորդային 5.9 մլրդ դոլարի, ինչն էապես ամրապնդել է երկրի արտաքին պահուստները և նվազեցրել վճարային հաշվեկշռի խոցելիությունը։ "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցության կողմից խորհրդարանական մեծամասնության պահպանումը նպաստում է տնտեսական քաղաքականության շարունակականությանը և կարող է ավելի մեծ հնարավորություններ ընձեռել կառավարությանը կառուցվածքային բարեփոխումներ իրականացնելու և հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիա իրականացնելու համար: Աշխարհաքաղաքական անորոշությունը կարող է հանգեցնել Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման և իրականացման ուշացման, մինչդեռ, հարաբերությունների հետագա կարգավորումը կարող է խթանել տարանցումն ու առևտուրը:
Վարկանիշի "դրական" կանխատեսումն արտացոլում է Հայաստանի ներուժն արտաքին սթրեսային իրավիճակների նկատմամբ կայունության ձեւավորման առումով, ինչին նպաստում է արտաքին պահուստների համակարգված կուտակումը եւ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման շարունակական առաջընթացը: S&P Global Ratings-ի գնահատմամբ ՝ այս գործոնները միասին կարող են ժամանակի ընթացքում նվազեցնել վճարային հաշվեկշռի խոցելիությունը և աշխարհաքաղաքական ռիսկերը:
Ինքնիշխան վարկանիշները զսպող գործոններն են Հայաստանի դեռևս զգալի, թեև թուլացող ազդեցությունը աշխարհաքաղաքական և արտաքին անվտանգության էական ռիսկերի վրա, զարգացող ինստիտուցիոնալ համակարգը, բնակչության մեկ շնչի հաշվով եկամտի չափավոր մակարդակը և վճարային հաշվեկշռի խոցելիությունը: Վարկանիշներն ապահովվում են Հայաստանի հավասարակշռված տնտեսական քաղաքականությամբ, աճի լավ հեռանկարներով և պետական պարտքի ծավալի նվազմամբ ։
S&P Global Ratings-ի վերլուծաբանները կարծում են, որ չնայած ԵՄ-ի եւ այլ արեւմտյան գործընկերների հետ կապերի խորացմանն ուղղված միջոցառումներին, Ռուսաստանից Հայաստանի տնտեսական եւ էներգետիկ զգալի կախվածությունը շարունակում է սահմանափակել նրա ռազմավարական ճկունությունը:
Նրանց կարծիքով, չնայած ձեռք բերված առաջընթացին, պաշտոնական անձանց կողմից խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման և իրականացման ուղին մնում է անորոշ: Մնում են մի քանի առանցքային չլուծված հարցեր, այդ թվում ՝ սահմանների սահմանազատումն ու անվտանգության ապահովման մեխանիզմները։ Հայաստանում 2019 թվականից իրականացվող քաղաքականապես զգայուն սահմանադրական բարեփոխումը, ինչպես և նախկինում, կարող է ներքին անորոշության գործոն լինել։ Թեև "Քաղաքացիական պայմանագրի" խորհրդարանական մեծամասնության առկայությունը պետք է դյուրացնի նախանշված քաղաքական կուրսի իրականացումը, սահմանադրական մեծամասնության կորուստը կարող է բարդացնել փոփոխությունների կատարումը։ S&P Global Ratings-ի վերլուծաբանները հակված են այն կարծիքին, որ կառավարությունը, ամենայն հավանականությամբ, կփորձի, նախ, ստանալ ընդդիմության աջակցությունը, չնայած ներկայիս քաղաքական միջավայրը դա դժվարացնում է: Խորհրդարանական կոնսենսուսի հասնելու անհնարինության դեպքում հաջորդ քայլը, հավանաբար, կլինի հանրաքվեի անցկացումը։
TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) նախաձեռնությունը կարող է նպաստել տարածաշրջանում կապերի ամրապնդմանը եւ միջնաժամկետ հեռանկարում առեւտրի եւ ներդրումների աջակցմանը: Չնայած շրջանակային համաձայնագիրը սահմանում է այս նախաձեռնության շրջանակներում կառավարման և ինքնիշխանության հիմնական սկզբունքները, դրա իրականացումը նախնական փուլում է. նախագծի բնագավառը, ֆինանսավորման հարցերը և կոնցեսիաների ճշգրիտ պայմանները դեռ ենթակա են վերջնական համաձայնեցման:
S&P Global Ratings-ի վերլուծաբանների կարծիքով՝ Հայաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ ավելի լարվեցին Երևանի կողմից անվտանգության և արտաքին քաղաքականության նկատմամբ իր մոտեցումների վերանայման ֆոնին: 2024 թվականին կառավարությունը կասեցրեց Հայաստանի մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին ՝ դժգոհություն հայտնելով տարածաշրջանում անվտանգության խնդիրներին դաշինքի արձագանքից ։ Միաժամանակ, Հայաստանը խորացրել է փոխգործակցությունը ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ ՝ ձգտելով դիվերսիֆիկացնել իր դիվանագիտական կապերն ու գործընկերություններն անվտանգության ոլորտում: Հայաստանի միջազգային հարաբերությունների դիվերսիֆիկացիան մեծացրել է Մոսկվայի հետ հարաբերություններում առկա լարվածությունը ։ Ռուսաստանը նախազգուշացրել է, որ ԵՄ-ի հետ ինտեգրման խորացումը կարող է դժվար համատեղելի լինել ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության հետ։ Ռուսաստան հայկական սննդամթերքի (ինչպես նաև ծաղիկների և ալկոհոլային արտադրանքի) ներմուծման վերջին սահմանափակումները և էներգակիրների մատակարարման վերաբերյալ նախազգուշացումները վկայում են Հայաստանի տնտեսության իրական հատված քաղաքական լարվածության տեղափոխման ռիսկի մասին: Հայաստանը շարունակում է սերտորեն կապված մնալ Ռուսաստանի տնտեսության հետ առևտրի, դրամական փոխանցումների, զբոսաշրջության և էներգակիրների ներմուծման ոլորտներում: Վերլուծաբանները կարծում են, որ այդ կախվածությունը սահմանափակում է երկրի ռազմավարական ճկունությունը եւ, հավանաբար, կդանդաղեցնի հետագա դիվերսիֆիկացիայի տեմպերն ու մասշտաբները, թեեւ S&P Global Ratings-ի բազային սցենարի շրջանակներում սպասվում է երկկողմ հարաբերությունների զգալի վատթարացում:
2026 թվականին Հայաստանի իրական ՀՆԱ-ի աճի ակնկալվող դանդաղումը մինչև 4,9% (2025 թվականի 7,1% - ից) մասամբ պայմանավորված է սպառողական պահանջարկի թուլացմամբ և արտահանման նվազմամբ ՝ հայկական ապրանքների առանձին տեսակների նկատմամբ Ռուսաստանի կողմից սահմանափակումների հետևանքով։ Չնայած այն հանգամանքին, որ արտահանողները, ամենայն հավանականությամբ, իրենց արտադրանքը կուղղեն այլընտրանքային շուկաներ (ներառյալ ԵՄ-ն), այս դրվագը ընդգծում է ռուսական շուկայից շարունակական կախվածությունը և արտահանման առանձին հատվածների խոցելիությունը: Այնուամենայնիվ, բարձր ներդրումային գործունեությունը պետք է աջակցի աճին: S&P Global Ratings-ն ակնկալում է, որ 2027-2029թթ. տնտեսական աճի միջին տարեկան տեմպերը կկազմեն 5% ՝ սպառողական և ներդրումային ակտիվության ֆոնին:
Հայաստանի արտաքին տնտեսական ցուցանիշները շարունակում են բարելավվել
S&P Global Rating-ի վերլուծաբանները, նշելով, որ Ռուսաստանի կողմից ներմուծման սահմանափակումների ընդլայնումը կարող է ազդել Հայաստանի արտահանման վրա ՀՆԱ-ի շուրջ 2 տոկոսի չափով, այնուամենայնիվ, կարծում են. "Սակայն արտահանման դիվերսիֆիկացիան և զբոսաշրջության ոլորտում կայուն ցուցանիշները պետք է որոշ չափով մեղմեն այդ ազդեցությունը":
Հայաստանի միջազգային պահուստները տարեկան կտրվածքով աճել են մոտ 46% - ով և 2026թ. հունիսին հասել ռեկորդային 5.9 մլրդ դոլարի, ինչը նպաստել է երկրի արտաքին պահուստների ամրապնդմանը ՝ չնայած աշխարհաքաղաքական ռիսկերի մեծացմանը ։
Հայաստանի դիրքերը՝ որպես արտաքին նետտո-վարկատուի, կայուն են մնում աշխարհաքաղաքական և պաշտպանական ոլորտի ռիսկերի նկատմամբ ՝ շնորհիվ պահուստների աճի և զուտ արտաքին պարտքի չափավոր մակարդակի, ինչը նվազեցնում է երկրի խոցելիությունը արտաքին ռիսկերի նկատմամբ:
S & P Global Rating-ն ակնկալում է, որ ընդլայնված կառավարության բյուջեի դեֆիցիտը 2026 թվականին կլինի թիրախից ցածր: 2026թ. առաջին կիսամյակում պետբյուջեի եկամուտներն աճել են 14,7% - ով ՝ ապրանքների, ծառայությունների հարկերի և եկամտահարկի աճի հաշվին։ Ընթացիկ ծախսերն աճել են 16.1% - ով ՝ սոցիալական վճարների, սուբսիդիաների և աշխատանքի վարձատրության ծախսերի աճի ֆոնին: Այնուամենայնիվ, 2026թ. առաջին կիսամյակում պետական բյուջեն կատարվել է ՀՆԱ-ի շուրջ 0,6% հավելուրդով (2025թ.առաջին կիսամյակում ՀՆԱ-ի 0,4% պակասուրդի դիմաց), ինչին նպաստել է եկամուտների աճը և կապիտալ ծախսերի տարեկան մոտ 28% նվազումը։
Բացի այդ, S&P Global Rating-ն ակնկալում է կապիտալ ծախսերի աճի տեմպերի արագացում II կիսամյակում: Այնուամենայնիվ, ըստ գործակալության կանխաատեսումների, 2026 թվին պետբյուջեի պակասուրդը կկրճատվի ՀՆԱ-ի գրեթե 4,2% - ով, ինչը ցածր ՀՆԱ-ի 4,5% թիրախային ցուցանիշից։ Ինչպես նախորդ տարիներին, պակասուրդը կֆինանսավորվի ներքին պարտատոմսերի թողարկման, միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններից փոխառությունների և արտաքին պարտքի միջոցով: S&P Global Rating-ը չի ակնկալում Հայաստանի վերադարձ եվրապարտատոմսերի շուկա մինչև 2027 թվականը։
Հայաստանի պետբյուջեի միջնաժամկետ ծրագիրը ենթադրում է բյուջեի պակասուրդի աստիճանական կրճատում ՝ 2026 թվականի ՀՆԱ-ի 4,5 տոկոսից մինչև 3,5 տոկոս 2027 թվականին և 2,8 տոկոս 2028 թվականին ՝ եկամուտների մոբիլիզացիայի, հարկային վարչարարության բարելավման և ծախսերի առաջնահերթության հաշվին ՝ պահպանելով կապիտալ և սոցիալական ծախսերի բարձր մակարդակը: S & P Global Rating-ն ակնկալում է ֆիսկալ կոնսոլիդացման շարունակում միջնաժամկետ հեռանկարում, բայց՝ մի փոքր ավելի բարձր տեմպերով, քան նախատեսում է կառավարությունը (միջինը՝ ՀՆԱ-ի 3,3% 2027-2029թթ.) ՝ հաշվի առնելով ծրագրված կապիտալ ծախսերի հնարավոր թերակատարումը։
Հաշվի առնելով անվանական ՀՆԱ-ի բարձր աճը և S&P Global Rating-ի ֆիսկալ կանխատեսումները՝ ակնկալվում է, որ պետական պարտքը (հանած իրացվելի ակտիվները) միջնաժամկետ հեռանկարում կմնա, ընդհանուր առմամբ, կայուն՝ ՀՆԱ-ի 40% - ից մի փոքր բարձր: Հիմնական ֆիսկալ ռիսկերը կապված կլինեն եկամուտների աճը պահպանելու կառավարության ունակության հետ' միաժամանակ բավարարելով ծախսերի կառուցվածքային պահանջարկը, հատկապես, պաշտպանության, առողջապահության և ենթակառուցվածքի ոլորտներում: Բացի այդ, "Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր" փակ բաժնետիրական ընկերության գործունեությանը հնարավոր պետական միջամտությունը կարող է ստեղծել պայմանական ֆիսկալ պարտավորություններ' կախված այդ միջամտության ձևից և փոխհատուցման վճարների ծավալից: Այնուամենայնիվ, S & P Global Rating-ն ակնկալում է, որ ֆինանսների հավասարակշռված կառավարումը, կապիտալի ներքին և արտաքին շուկաների շարունակական հասանելիությունը և անվանական ՀՆԱ-ի կայուն աճը միջնաժամկետ հեռանկարում կապահովեն պետական պարտքի կայունությունը:
Արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման փորձերը միայն մասամբ կփոխհատուցեն կարճաժամկետ ազդեցությունը
Ռուսաստանը հետևողականորեն խստացնում է Հայաստանից որոշակի ապրանքների ներմուծման սահմանափակումները։ 2026 թվականի ապրիլի վերջից սահմանափակումները հանքային ջրից և ալկոհոլից ընդլայնվել են մինչեւ ծաղիկներ, ձկնամթերք և թարմ մրգերի և բանջարեղենի լայն տեսականի, ինչը միասին կազմում է ՀՆԱ-ի շուրջ 2% ծավալի արտահանում։ Հայաստանի արտահանումը խիստ կենտրոնացված է. Ռուսաստանին բաժին է ընկնում սահմանափակումներից տուժած ապրանքների տարբեր տեսակների մատակարարումների 80-98 տոկոսը։ Քանի որ գյուղատնտեսական մատակարարումները բաժին են ընկնում ամառ-աշուն սեզոնի բերքահավաքի ժամանակաշրջաններին, S&P Global Rating-ը ակնկալում է, որ այդ ազդեցությունը կաճի 2026 թվականի II կիսամյակում, ինչը ճնշում կգործադրի ագրոարդյունաբերական հատվածի արտադրության ծավալների, գյուղացիների եկամուտների և արտահանման հասույթի վրա: Չնայած արտադրողներին աջակցությանը և արտահանման շուկաները դիվերսիֆիկացնելու փորձերին (ներառյալ ԵՄ-ն)՝ S&P Global Rating-ի վերլուծաբանները կարծում են, որ այդ միջոցները միայն մասամբ են փոխհատուցում կարճաժամկետ ազդեցությունը: Հետագա առևտրային սահմանափակումների ռիսկը շարունակում է մնալ բացասական գործոն վարկանիշային գործակալության հիմնական սցենարի համար:
Չնայած Ռուսաստանի կողմից առևտրային սահմանափակումներին՝ S & P Global Rating - ը կանխատեսում է ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի չափավոր կրճատում մինչև ՀՆԱ-ի 8% 2026 թվականին (2025 թվականի 8,7% - ից), ինչը արտացոլում է ներքին պահանջարկի թուլացումը և ծառայությունների արտահանման կայունությունը, հատկապես զբոսաշրջության և տեղեկատվական-հաղորդակցային տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) ոլորտում։ Զբոսաշրջիկների թիվը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում աճել է գրեթե 15% - ով, ընդ որում, հիմնական ուղղություններն են դարձել Ռուսաստանը (40%), Վրաստանը (15%) և Իրանը (8%): S & P Global Rating-ն ակնկալում է, որ ավիահաղորդակցության զարգացումը, մրցակցային գները և զբոսաշրջության ոլորտի զարգացումը կպահպանեն զբոսաշրջության ոլորտի բյուջեի բարձր մուտքերը: Միջնաժամկետ հեռանկարում կանխատեսվում է ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի աստիճանական կրճատում մինչև ՀՆԱ-ի գրեթե 6% - ը՝ ներքին պահանջարկը կարգավորմանը, արտահանման դիվերսիֆիկացման առաջընթացին և զբոսաշրջության եկամուտների շարունակական աճին զուգընթաց: S&P Global Rating-ի վերլուծաբանների կարծիքով՝ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը կշարունակի ֆինանսավորվել զուտ օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների, արտաքին փոխառությունների և մասնավոր կապիտալի այլ ներհոսքերի հաշվին:
Միջազգային պահուստները կարևոր բուֆեր են ապահովել տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական լարվածության պայմաններում
Հայաստանի միջազգային պահուստներն էապես ամրապնդվել են 2026 թվականին ՝ կարևոր բուֆեր ապահովելով տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական լարվածության աճի պայմաններում։ Հայաստանի միջազգային պահուստների համախառն ծավալը 2026 թվականի հուլիսին հասել Է ռեկորդային 5.9 մլրդ դոլարի ՝ տարեկան վաղեմության ցուցանիշը գերազանցելով գրեթե 46% - ով։ Աճը պայմանավորված է պետական եվրապարտատոմսերի թողարկմամբ, Կենտրոնական բանկի կողմից արտարժույթի գնումներով և արտերկրից զգալի ֆինանսական ու կապիտալ ներհոսքերով: S&P Global Rating-ը ակնկալում է, որ երկրի միջազգային պահուստները կմնան, ընդհանուր առմամբ, կայուն:
S&P Global Rating-ի վերլուծաբանները կարծում են, որ Հայաստանի արտաքին տնտեսական ցուցանիշները զգալիորեն բարելավվել են վերջին մի քանի տարիների ընթացքում ՝ շնորհիվ ազգային արժույթի աստիճանական ամրապնդման, արտաքին պահուստների աճի և ընթացիկ գործառնությունների հաշիվներին մուտքերի ավելացման: Նեղ զուտ արտաքին պարտքը, որը չափվել է որպես ՍՏՀ-ի մուտքերի տեսակարար կշիռ, 2020թ. գրեթե 109% - ից նվազել է մինչև 2025թ. - ի մոտ 50% ։ Լրացուցիչ արտաքին սթրեսային գործոնների բացակայության դեպքում S&P Global Rating-ն ակնկալում է արտաքին տնտեսական ցուցանիշների աստիճանական բարելավում կանխատեսման հորիզոնի ընթացքում ' պահուստների կուտակման և արտաքին պարտքի ներգրավման հավասարակշռված մոտեցման հետևանքով, ինչը թույլ կտա էլ ավելի նվազեցնել Հայաստանի խոցելիությունն արտաքին ռիսկերի նկատմամբ:
Հայաստանի բանկային հատվածը մնում է լավ կապիտալացված և բարձր շահութաբեր
Դրան նպաստում են բարձր զուտ տոկոսային եկամուտները և կայուն տնտեսական աճը ։ Վարկավորման աճը շարունակում է բարձր մնալ, հիմնականում աջակցվում է սպառողական և հիփոթեքային վարկավորմամբ, թեեւ, մակրոպրուդենցիալ միջոցների խստացումը և հիփոթեքային հարկային արտոնությունների աստիճանական վերացումը սկսել են սառեցնել բնակարանների նկատմամբ պահանջարկը, հատկապես՝ Երևանում: Չնայած այն հանգամանքին, որ վարկավորման արագ աճը հանգեցրել է մասնավոր հատվածի պարտքի ավելացմանը, S&P Global Ratings-ի վերլուծաբաններն այս փուլում ուղեկցող ռիսկերը կառավարելի են համարում, հաշվի առնելով բանկերի կապիտալի զգալի պաշարները, ակտիվների կայուն որակը և սպասումները, որ շահութաբերությունը կմնա բարձր ՝ չնայած վերջին պիկայինցուցանիշներից հետո դրանց աստիճանական նորմալացմանը: Որպես կանխարգելիչ միջոց՝ Կենտրոնական բանկը բարձրացրել է կապիտալի հակացիկլային բուֆերը 0,25 տոկոսային կետով, իսկ նոր նորմը ՝ 2%, ուժի մեջ կմտնի 2027 թվականի փետրվարից: Բանկերի հաշվեկշիռների աստիճանական ապադոլարիզացումն էլ ավելի է նվազեցրել արժութային ռիսկերը, իսկ բանկերի կողմից ոչ ռեզիդենտների և միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից ֆինանսավորման աճող ներգրավումը հազիվ թե հանգեցնի ֆինանսավորման պայմանների էական վատթարացման։ Բանկային հատվածի համար հիմնական ռիսկը շարունակում է մնալ աշխարհաքաղաքական բարձր անորոշությունը։
