ԱրմԻնֆո. Հայաստանի ապահովագրական շուկայում ԱՊՊԱ-ի վնասաբերության գործակիցը 2026թ. հունվար-օգոստոսին նվազել է՝ կազմելով 73,2%, 2025թ. նույն ժամանակահատվածի 74%-ի համեմատ։ Դա տեղի է ունեցել գործող պայմանագրերի թվի տարեկան աճի արագացման ֆոնին՝ 7,8%-ից մինչև 9,6%, ապահովագրավճարների ծավալի՝ 17,5%-ից մինչև 17,8%, ինչպես նաև հատուցումների ծավալի աճի առավել նկատելի արագացման պայմաններում՝ 6,6%-ից մինչև 18,7%։
Ընդ որում, այս ցուցանիշի նվազումը սկսվել է ս.թ. մայիսից՝ նախորդ չորս ամիսների ընթացքում աճից հետո, մինչդեռ ամբողջ 2025 թվականի ընթացքում ցուցանիշը նվազել էր 81,8%-ից մինչև 76,3%։ Այդ մասին են վկայում Հայաստանի Ավտոապահովագրողների բյուրոյի տվյալները։
Ինչպես նշում են փորձագետները, միաժամանակ ԱՊՊԱ-ի արժեքն աճում է՝ դրանով իսկ ապահովագրական ընկերություններին թույլ տալով փոխհատուցել գնաճային ռիսկերը՝ ընդհանուր առմամբ աճող գնաճի և մասնավորապես պահեստամասերի թանկացման ֆոնին։ Ավելին, նկատվում է միտում, երբ ապահովագրական ընկերությունները ավելի քիչ վնասաբեր վարորդներից ավելի բարձր վճար են գանձում՝ այդպիսով հարթեցնելով իրենց ընդհանուր վիճակագրությունը։ Այս առումով սպառողի, հատկապես «վթարներ չունեցող» վարորդների մոտ կասկած է առաջանում բոնուս-մալուս համակարգի արդյունավետության վերաբերյալ, մասնավորապես տպավորություն է ստեղծվում, որ այս մեխանիզմը կամ ընդհանրապես չի գործում, կամ օգտագործվում է առանց «բոնուսների»։
Բյուրոյի տվյալներով՝ ԱՊՊԱ ապահովագրական պոլիս ունեցող տրանսպորտային միջոցների թիվը տարեկան կտրվածքով աճում է զուսպ՝ 6,8%-ով (նախորդ տարվա 8,1%-ի դիմաց)։ Քանակական արտահայտությամբ՝ 2026 թվականի սեպտեմբերին երկրում հաշվվում էր ԱՊՊԱ պայմանագրերով 747,166 հազ. միավոր տրանսպորտային միջոց, սակայն գործող պայմանագրերի թիվը փոքր-ինչ գերազանցել է 1 միլիոնը (դադարեցվածները հանելու դեպքում՝ 923,119 հազ.)։ ԱՊՊԱ պայմանագրերի ընդհանուր քանակում E-պոլիսների մասնաբաժինը տարեկան կտրվածքով աճել է 36%-ից մինչև 37%՝ ս.թ. սեպտեմբերին կազմելով 370,139 հազ. (աճը դանդաղել է 22%-ից մինչև 14,2%)։
2026 թվականի 8 ամիսների ընթացքում գործող պայմանագրերով հավաքագրված ապահովագրավճարների ծավալը հասել է 26.1 մլրդ դրամի ($71.6 մլն), իսկ ապահովագրական հատուցումների ծավալը կազմել է 17.6 մլրդ դրամ ($48.2 մլն)։ Ընդ որում, ՃՏՊ-ի պարզեցված ձևակերպման դեպքերով (եվրոպական արձանագրությամբ) վճարված հատուցումների ծավալի տարեկան աճը կտրուկ դանդաղել է՝ 61,5%-ից հասնելով գրեթե լճացման մակարդակի՝ 0,6%, և կազմել 2.5 մլրդ դրամ ($6.9 մլն), ընդ որում մեկ հատուցման միջին չափը սկսել է նվազել՝ 9,5%-ով (նախորդ տարվա 32,3% աճի դիմաց)՝ կազմելով 111.851 հազ. դրամ ($307՝ նախորդ տարվա $323-ի դիմաց)։ Միաժամանակ, ընդհանուր ապահովագրական հատուցումների դեպքում մեկ վճարման միջին չափը շարունակել է աճել՝ աճի տեմպերով փոքր-ինչ արագանալով 4,6%-ից մինչև 6,2% և կազմելով 286.156 հազ. դրամ ($785՝ նախորդ տարվա $704-ի դիմաց)։
Բյուրոյի տվյալների համաձայն՝ ԱՊՊԱ պոլիս ունեցող տրանսպորտային միջոցների ամենամեծ թիվն ընդգրկում է «ՌԵԳՈ Ինշուրանս» ԱԸ-ն՝ 144,274 հազ. միավոր (շուկայում ավելի քան 19%)։ Ի դեպ, այս ԱԸ-ի ԱՊՊԱ-ի վնասաբերության գործակիցը տարեկան կտրվածքով աճել է 68%-ից մինչև 74%։ ԱՊՊԱ-ի վնասաբերության ամենաբարձր գործակիցը գրանցվում է «ԻՆԳՈ» ԱԸ-ում՝ 80% (նախորդ տարվա 76%-ի դիմաց), իսկ ամենացածրը՝ «Նաիրի Ինշուրանս» ԱԸ-ում՝ 64% (նախորդ տարվա 65%-ի դիմաց)։
Գործող ԱՊՊԱ պայմանագրերով ապահովագրական հավաքագրումների ամենամեծ ծավալն ապահովում են Նաիրի Ինշուրանսն ու ՌԵԳՈ Ինշուրանսը՝ ավելի քան 5-4.6 մլրդ դրամ (շուկայում ընդհանուր ծավալի 19-18%-ը)։ Սակայն այս դասում հատուցումների գծով շարունակում են առաջատար լինել ԻՆԳՈ-ն և Նաիրի Ինշուրանսը՝ 3.3-3.1 մլրդ դրամ ծավալներով (ընդհանուր ծավալի 19-17%-ը)։ ՃՏՊ-ի պարզեցված ձևակերպման դեպքերով (եվրոպական արձանագրությամբ) ամենամեծ վճարումներով առանձնանում են ԼԻԳԱ Ինշուրանսը և ԻՆԳՈ-ն՝ համապատասխանաբար 584.5 մլն և 571.6 մլն (շուկայում ընդհանուր ծավալի 23,2% և 22,7%)։ E-պոլիսների առաջատար քանակը շարունակում է գրանցվել ԻՆԳՈ-ում՝ 127,027 հազ. (շուկայում նման պայմանագրերի ընդհանուր թվի ավելի քան 34%-ը), իսկ 2-րդ և 3-րդ տեղերը զբաղեցնում են ԼԻԳԱ Ինշուրանսը և Արմենիա Ինշուրանսը՝ համապատասխանաբար 68,259 հազ. և 63,979 հազ. (կամ ավելի քան 18% և 17%)։ E-պոլիսների նվազագույն քանակը շարունակում է պահպանվել Նաիրի Ինշուրանսում՝ 19,174 հազ. (շուկայում նման պայմանագրերի ընդհանուր թվի 5%-ը)։ Գործող պայմանագրերի ընդհանուր քանակով առաջին երկու տեղերը զբաղեցնում են ՌԵԳՈ Ինշուրանսը և Նաիրի Ինշուրանսը - համապատասխանաբար 223,377 հազ. և 181,791 հազ. (կամ շուկայում ընդհանուր թվի 22% և 18%-ը)։ Սակայն հարկ է ուշադրություն դարձնել, որ ապահովագրական հավաքագրումների գծով առաջատար Նաիրի Ինշուրանսը աչքի է ընկնում նաև դադարեցված պայմանագրերի մեծ քանակով՝ 15,129 հազ. (վճարման ենթակա կամ արդեն վճարված 217.8 մլն դրամ գումարով)՝ այս ցուցանիշով փոքր-ինչ զիջելով ԻՆԳՈ-ին՝ 16,995 հազ. (վճարման ենթակա կամ արդեն վճարված 227.5 մլն դրամ գումարով)։ Դադարեցված պայմանագրերի ամենափոքր քանակը գրանցվում է Արմենիա Ինշուրանսում և ԼԻԳԱ Ինշուրանսում - համապատասխանաբար 9,321 հազ. և 12,579 հազ.։
Նշենք, որ 2023 թվականի ապրիլից Հայաստանի ապահովագրական շուկայում սկսվել է ԱՊՊԱ սակագների ազատականացման անցումը, և արդեն մեկ եռամսյակ անց այս դասի վնասաբերության գործակիցը սկսել է աճել։ Այս միտումը պահպանվել է մինչև 2025 թվականը, որի սկզբում՝ փետրվարից, ԱՊՊԱ սակագների էական աճը թույլ է տվել ապահովագրական ընկերություններին նկատելիորեն բարձրացնել իրենց գործունեության արդյունավետության մակարդակը, և վնասաբերության գործակիցը սկսել է նվազել։ Սակայն արդեն 2026 թվականին, մասնավորապես փետրվարից, վնասաբերության գործակցի աճը վերսկսվել է՝ շարունակվելով մինչև մայիս, որից հետո նկատվել է նվազում։
Հայաստանի Ավտոապահովագրողների բյուրոն «ԱՊՊԱ-ի ընդհանուր պայմաններ» կանոնների փոփոխությունների շրջանակում 2026թ. ապրիլի 1-ից գործարկել է ապահովագրական գումարների և հատուցումների առավելագույն սահմանաչափերի ավելացված չափերը։ Մասնավորապես, ապահովագրական գումարները և հատուցումների առավելագույն սահմանաչափերը ավելացվել են հետևյալ կերպ. Գույքին պատճառված վնասի համար՝ գործող 1.8 մլն դրամի փոխարեն սահմանվել է 2.5 մլն դրամ, առողջությանը պատճառված վնասի համար՝ գործող 3.3 մլն դրամի փոխարեն սահմանվել է 3.5 մլն դրամ։ Միաժամանակ, մեկ ապահովագրական դեպքի հետևանքով բոլոր տուժածներին պատճառված վնասի ընդհանուր գումարի ապահովագրական գումարները համամասնորեն ավելացվել և սահմանվել են համապատասխանաբար 25 մլն և 35 մլն դրամի չափով։
Հիշեցնենք, որ Հայաստանում գործում է 7 ապահովագրական ընկերություն, որոնցից 6-ն ունեն ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության (ԱՊՊԱ) դասով լիցենզիա։ (2026թ. 31.08-ի դրությամբ դրամի հաշվարկային փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ կազմել է 364,47 դրամ/$1՝ 2025թ. 31.08-ի 382,52 դրամ/$1-ի դիմաց)։
