ԱրմԻնֆո. Հայաստանից արտահանման մեջ առյուծի բաժինը բաժին է ընկնում հանքային հումքին՝ 28%, իսկ ներմուծման գերակշռող հոդվածը մեքենաներն ու մեխանիզմներն են՝ 27%՝ առաջինների ծավալի աճի կտրուկ արագացմամբ մինչև էական տեմպեր և երկրորդների դինամիկայի՝ լճացումից բարձր երկնիշ աճի դուրս գալով։ Այդ մասին վկայում են ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի՝ 2026 թվականի հունվար-օգոստոսի տվյալները։
Արտահանման մեջ երկրորդ, երրորդ և չորրորդ տեղերը զբաղեցնում են մեքենաներն ու մեխանիզմները, պատրաստի սննդամթերքը և թանկարժեք մետաղները/քարերը, իսկ ներմուծման մեջ՝ ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցները, հանքային հումքը, պատրաստի սննդամթերքը։ Արտահանման մեջ հինգերորդ տեղը զբաղեցրել են ոչ թանկարժեք մետաղները/քարերը, իսկ ներմուծման մեջ՝ քիմիական արդյունաբերության արտադրանքը։
Ընդհանուր առմամբ, առաջատար հինգ դիրքերի տեսակարար կշիռը արտահանման մեջ կազմում է 82% ($3.8 մլրդ), իսկ ներմուծման մեջ՝ 64% ($5.5 մլրդ)։ Ընդ որում, թանկարժեք մետաղները/քարերը շարունակում են էապես կրճատվել թե՛ արտահանման, թե՛ ներմուծման մեջ՝ անցյալ տարի արդեն կորցնելով ներմուծման առաջատարությունը՝ այն զիջելով մեքենաներին ու մեխանիզմներին, այնուհետև դուրս գալով առաջատար հնգյակից, իսկ այժմ նաև արտահանման մեջ զիջելով առաջատարությունը հանքային հումքին և հազիվ պահպանվելով առաջին հնգյակում։ Հատկանշական է, որ արտահանման առաջատար հինգ հոդվածների շարքում հայտնված ոչ թանկարժեք մետաղները/քարերը տարեկան դինամիկան 12,5%-անոց անկումից դուրս են բերել 9,3%-անոց աճի, իսկ ներմուծման մեջ 2-րդ և 5-րդ տեղերը զբաղեցրած ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցներն ու քիմիական արդյունաբերության արտադրանքը զգալիորեն արագացրել են տարեկան աճը՝ առաջինները երկնիշ տեմպերի արագացմամբ՝ 19,3%-ից մինչև 44,7%, իսկ երկրորդները՝ չափավոր 2,8%-ից մինչև բարձր երկնիշ՝ 30,3%։
Այսպես, հաշվետու ժամանակահատվածում արտահանվել է ավելի քան $1.3 մլրդ-ի հանքային հումք, $809.9 մլն-ի մեքենաներ և մեխանիզմներ (ընդհանուր ծավալի 17,5%-ը), $766 մլն-ի պատրաստի սննդամթերք (16,6%), $726.1 մլն-ի թանկարժեք մետաղներ/քարեր (15,7%), $215.1 մլն-ի ոչ թանկարժեք մետաղներ/քարեր (4,7%)։ Ներմուծվել է ավելի քան $2.3 մլրդ-ի մեքենաներ և մեխանիզմներ, $989.4 մլն-ի ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցներ (ընդհանուր ծավալի 11,4%-ը), $965.7 մլն-ի հանքային հումք (11,2%), $668.4 մլն-ի պատրաստի սննդամթերք (7,7%) և $572.9 մլն-ի քիմիական արդյունաբերության արտադրանք (6,6%)։
Ուշադրություն դարձնենք արտահանման և ներմուծման մեջ այս ապրանքների տարեկան դինամիկային։ Մասնավորապես, հանքային հումքի արտահանման աճը կտրուկ արագացել է՝ հասնելով էական 77,8%-ի, ներմուծման աճի արագացման պայմաններում՝ մինչև 30,3%, իսկ պատրաստի սննդամթերքի ներմուծման աճը շարունակել է արագանալ՝ հասնելով 25,6%-ի, մինչդեռ արտահանման մեջ դինամիկան երկնիշ աճից շրջվել է դեպի 0,5%-անոց անկում։ Մեքենաներն ու մեխանիզմները ներմուծման մեջ լճացումից դուրս են եկել դեպի 38,7%-անոց աճ՝ միաժամանակ արտահանման դինամիկան անկումից շրջելով դեպի չնչին՝ 0,1%-անոց աճ, իսկ թանկարժեք մետաղներն ու քարերը զգալիորեն կրճատվել են թե՛ արտահանման, թե՛ ներմուծման մեջ՝ 53,4-66%-ով։ Ինչ վերաբերում է ցամաքային/օդային/ջրային տրանսպորտային միջոցների ներմուծմանը, ապա դրանց ծավալը տարեկան կտրվածքով աճել է 44,7%-ով՝ տեմպերի արագացմամբ, մինչդեռ դրանց արտահանման զգալիորեն փոքր ծավալը էական անկումից դուրս է եկել դեպի երկնիշ՝ 48,4%-անոց աճ։ Ոչ թանկարժեք մետաղները/քարերը արտահանման դինամիկան երկնիշ անկումից դուրս են բերել դեպի 9,3%-անոց աճ՝ ներմուծման մեջ աճը զգալիորեն դանդաղեցնելով մինչև 3,1%։ Քիմիական արդյունաբերության արտադրանքի ներմուծման աճն արագացել է՝ հասնելով երկնիշ 30,3%-ի, մինչդեռ արտահանման աճը դանդաղել է մինչև 6,5%։
Վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ 2026 թվականի հունվար-օգոստոսին արտահանման ընդհանուր ծավալը գերազանցել է $4.6 մլրդ-ը, իսկ ներմուծումը հասել է $8.7 մլրդ-ի։ Ընդ որում, արտահանումը մնացել է անկման մեջ, սակայն տարեկան տեմպերի դանդաղմամբ՝ 48,8%-ից մինչև 6,5%, մինչդեռ ներմուծումը 34,9%-անոց անկումից դուրս է եկել դեպի 9,3%-անոց աճ։
Երկրների կտրվածքով ԵԱՏՄ ուղղությամբ արտահանումն ու ներմուծումը կրճատվել են 8,5-23,4%-ով (ՌԴ ուղղությամբ անկման պատճառով՝ 9,1-26,1%-ով), միաժամանակ ԵՄ ուղղությամբ զգալիորեն աճելով՝ 66,4-49,8%-ով։ Ընդ որում, ԵՄ երկրների մեծ մասի ուղղությամբ արտահանումը զգալիորեն աճել է, իսկ դրանցից որոշների դեպքում՝ նաև ներմուծումը։ Հաշվետու ժամանակահատվածում արտահանման և ներմուծման աճ է արձանագրվել նաև Միացյալ Թագավորության, Կանադայի, Կորեայի և Վրաստանի ուղղություններով, միայն ներմուծումն է շարունակել աճել ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի և Շվեյցարիայի ուղղություններով, իսկ Բրազիլիայի ուղղությամբ արտահանումը բազմակի աճել է։ ԱՊՀ երկրներից Ուկրաինայի և Թուրքմենստանի ուղղություններով արտահանումն ու ներմուծումը զգալիորեն աճել են, իսկ Ուզբեկստանի ուղղությամբ արտահանումը բազմակի ավելացել է։ ԵԱՏՄ երկրների շարքում Ղրղզստանը զգալիորեն մեծացրել է թե՛ արտահանման, թե՛ ներմուծման ծավալները, իսկ Ղազախստանն ու Բելառուսը էապես ավելացրել են միայն ներմուծումը։ Չինաստանի ուղղությամբ արտահանման դինամիկայի բարելավումը՝ անկումից էական աճի անցմամբ, ուղեկցվել է ներմուծման աճի դանդաղմամբ, իսկ ԱՄՆ-ի ուղղությամբ արձանագրվել է հակառակ պատկերը՝ ներմուծման՝ անկումից բարձր երկնիշ աճի անցում՝ արտահանման անկման արագացման պայմաններում։
Արտահանման և ներմուծման գծով առաջին երկու տեղերը զբաղեցնում են Ռուսաստանն ու Չինաստանը։ Այնուհետև արտահանման առաջատար հնգյակում տեղ են գտել ԱՄԷ-ն, Իրաքը և Բուլղարիան, իսկ ներմուծման մեջ՝ Իրանը, Գերմանիան և ԱՄՆ-ը։
