ԱրմԻնֆո. Գիտության զարգացումը Հայաստանում պետք է պայմանավորված լինի ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածի ներդրումներով: Այս մասին նոյեմբերի 5-ին կառավարության նիստում հայտարարել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը՝ ներկայացնելով ֆիզիկական արհեստական բանականության զարգացման ծրագիրը:
Նախարարի խոսքով՝ ծրագիրը նպատակ ունի խրախուսել մասնավոր հատվածի ներդրումները գիտական զարգացման մեջ: Վերջին տասնամյակում Հայաստանում զարգացել են ինտեգրալ սխեմաների նախագծման, ծրագրային ապահովման մշակման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների տեխնոլոգիական հնարավորությունները: Արագ զարգացող տեխնոլոգիական ոլորտ է ռոբոտաշինության և արհեստական բանականության, կամ ֆիզիկական արհեստական բանականության (ՖԱԲ) հատման կետը: Հայաստանի կրթական և գիտական ներուժը մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի և ճարտարագիտության ոլորտներում, ինչպես նաև միջազգային մասնագիտական ցանցերի ներգրավման հնարավորությունները կարող են հիմք հանդիսանալ համապատասխան հետազոտական և կրթական հնարավորությունների զարգացման համար:
Նախարարը նաև նշել է, որ ծրագիրը թույլ կտա ավելի ակտիվորեն զարգացնել գիտական գործունեությունը երկրի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ հետազոտությունների միջոցով, ինչը կբարելավի համալսարանների վարկանիշները:
Ծրագիրն ինքնին, ինչպես նշել է Ժաննա Անդրեասյանը, նախատեսված է յոթ տարի տևելու համար: Այն կիրականացվի որպես պետական-մասնավոր գործընկերություն՝ ba-GIN հիմնադրամի՝ գիտության և արհեստական բանականության կենտրոնի հետ համագործակցությամբ, որը ստեղծվել է Հայկական մշակութային և գիտական ասոցիացիայի նախաձեռնությամբ՝ Հայաստանում կրթական, հետազոտական և զարգացման գործունեությունը աջակցելու համար։
Հիմնադրամը գործում է Ինժեներական քաղաքում, և իր ծրագրերի շրջանակներում կրթական և հետազոտական գործունեություն է իրականացվում նաև Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանում, Երևանի պետական համալսարանում և Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում։ Հիմնադրամի գործունեությունը ներառում է մաթեմատիկայի, ռոբոտաշինության և արհեստական բանականության ոլորտներում կրթական և հետազոտական նախաձեռնություններ։
Նախատեսվում է, որ ծրագիրը յոթ տարվա ընթացքում կստանա առնվազն 14 միլիոն դոլարի ներդրում, որի կեսը կներդնի պետությունը, իսկ մյուս կեսը՝ մասնավոր հատվածը։
Նշված ժամանակահատվածում համալսարաններում կստեղծվի մշտական մեխանիզմ։
2025 թվականի աշնանը տարբեր համալսարաններում անցկացվել են ինը անվճար դասընթացներ, որոնց մասնակցել է մոտ 80 ուսանող։ Հիմնադրվել է ռոբոտաշինության լաբորատորիա, և համապատասխան լաբորատոր սարքավորումներն օգտագործվում են Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում ուսուցողական և հետազոտական գործունեության համար: Նախագծի մեկնարկի ընթացքում Հիմնադրամի գործունեությանը ներգրավվել են վարչական, դասախոսական և հետազոտական անձնակազմ, այդ թվում՝ գիտնականներ, դասախոսներ և դասախոսի օգնականներ, որոնք աշխատել են երկարաժամկետ և կարճաժամկետ հիմունքներով: Նախագծին մասնակցող երեք գիտնականների գիտական արդյունքների հիման վրա՝ 2025 թվականից ի վեր միջազգային գիտական ամսագրերում և կոնֆերանսներում հրապարակվել է առնվազն 13 գիտական հոդված: Հիմնադրամը նախատեսում է ընդլայնել միջազգային գիտնականների մասնակցությունը՝ ամեն տարի կարճաժամկետ հիմունքներով ներգրավելով նաև արտասահմանում մասնագիտական գործունեություն ծավալող գիտնականների և հետազոտողների: Ֆիզիկական արհեստական բանականության ոլորտում առկա ներուժի հետագա զարգացումը պահանջում է համապատասխան հետազոտական և զարգացման աշխատուժի զարգացում, կայուն ֆինանսավորում, բարձր որակավորում ունեցող գիտնականների և հետազոտողների ներգրավում երկարաժամկետ և կարճաժամկետ հիմունքներով, ինչպես նաև ժամանակակից գիտատեխնիկական ենթակառուցվածքների զարգացում: Այս ծրագրի նպատակն է խթանել ֆիզիկական արհեստական բանականության ոլորտում գիտական, կրթական և տեխնոլոգիական ներուժի զարգացումը Հայաստանի Հանրապետությունում և երկարաժամկետ ինստիտուցիոնալ հիմքի ձևավորումը՝ համալսարանների, հետազոտական կազմակերպությունների, մասնավոր հատվածի և միջազգային մասնագիտական ցանցերի միջև համագործակցության միջոցով: Ռոբոտաշինության և արհեստական բանականության (ֆիզիկական արհեստական բանականություն) հատումը դարձել է ռազմավարական նշանակություն ունեցող տեխնոլոգիական ուղղություն՝ ազգային անվտանգության, տնտեսական մրցունակության և հանրային ծառայությունների արդիականացման առումով: Հայաստանն ունի հարուստ պատմական ավանդույթներ մաթեմատիկայի, ճարտարագիտության և համակարգչային գիտության ոլորտներում, ինչպես նաև արագ զարգացող տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտ: Այնուամենայնիվ, ռոբոտաշինության և արհեստական բանականության հատման կետում մասնագիտացված հետազոտական հնարավորությունների բացակայությունը սահմանափակում է երկրի միջազգային մրցունակ գիտական արդյունքներ և տեխնոլոգիաներ ստեղծելու կարողությունը: Ակադեմիական և արդյունաբերական համագործակցությունը մնում է մասնատված, ինչը նվազեցնում է հետազոտական արդյունքների առևտրայնացման ներուժը: Առաջարկվող ծրագիրը, որը հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից, նպատակ ունի լուծել այս խնդիրը:
