Արմինֆո. Հայաստանում մինչ օրս չի ձևավորվել անվտանգության համակարգ, որն ի վիճակի կլինի օպերատիվ և հստակ արձագանքել դժվար կանխատեսելի շոկային իրադարձություններին, որոնք կարող են բացասաբար ազդել երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վրա։
<Ռուբլու արժեզրկման հետևանքները Հայաստանի տնտեսության վրա> թեմայով քննարկման ժամանակ ասել է <Ամերիա> ՓԲԸ կառավարման խորհրդատվական ծառայության տնօրեն Տիգրան Ջրբաշյանը։ Տնտեսագետը նախազգուշացրել է, որ ժամանակակից գլոբալացված աշխարհում <Սև կարապների> ֆենոմենը (տնտեսագետ Նասիմ Թալեբի տեսություն) ավելի ու ավելի հաճախ է հանդիպելու ՝ կապված դժվար կանխատեսելի իրավիճակի հետ, ինչպես՝ կորոնավիրուսի այսօրվա համաճարակը, առեւտրային պատերազմները կամ էներգակիրների համաշխարհային գների կտրուկ տատանումները: Նրա խոսքով ՝ Հայաստանը պետք է քիչ թե շատ պատրաստ լինի նման ֆորսմաժորային իրավիճակներին՝ որոշակի իրավական ակտերի և ինստիտուցիոնալ ճշգրտումների միջոցով, որոնք թույլ կտան հարկ եղած դեպքում ոչ ստանդարտ և օպերատիվ որոշումներ կայացնել: Երկրին անհրաժեշտ է ձևավորել ճգնաժամային կառավարման ադեկվատ և գործուն ինստիտուտ։
Մինչդեռ, տնտեսագետի խոսքով, այսօրվա իրավիճակն էապես տարբերվում է 2008 և 2014 թվականների ճգնաժամային իրավիճակներից։ Ռուսաստանի Դաշնության դիմադրողականության աստիճանը նման ցնցումներին զգալիորեն աճել է, երկրի ոսկու և արտարժույթի պահուստները զգալիորեն ավելացել են, նվազել է ռուբլու փոխարժեքի կախվածության աստիճանը նավթի համաշխարհային գներից: Դա, իհարկե, չի վկայում, որ Ռուսաստանի տնտեսությունն արդեն չի արձագանքում նման ցնցումներին. դրանք կան, բայց արդեն կոշտ սցենարների մասին խոսել չենք կարող:
Ջրբաշյանի կարծիքով ՝ ՕՊԵԿ + - ից Ռուսաստանի հրաժարումը, ամենայն հավանականությամբ, սպասված քայլ էր՝ լավ կշռադատված ռուսական կողմից։ Ավելին, Ռուսաստանը, փոքր-ինչ թուլացնելով ազգային արժույթը, դրանով իսկ աջակցեց իր արտահանմանը և, իհարկե, ավելացրեց ռուբլով նոմինացված բյուջեի եկամուտները ։ Սակայն, ըստ Ջրբաշյանի, Ռուսաստանը, գտնվելով ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ միասնական տնտեսական տարածքում, պետք է համեմատի իր քայլերը գործընկերների հետ՝ հաշվի առնելով նաև վերջիններիս շահերը։
Խոսելով Ռուսաստանից Հայաստանի տրանսֆերտային կախվածության մասին ՝ Ջրբաշյանն ընդգծել է տրանսֆերտային բաղադրիչից երկրի պակաս կախվածության, ՀՆԱ-ում արտաքին տրանսֆերտների մասնաբաժնի նվազման փաստը ։ Սակայն ռուսական ռուբլու անկումը կարող է ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ ՌԴ հայկական արտադրանքի արտահանման հնարավորությունների վրա, քանի որ մեր ապրանքների հիմնական արտահանումը դեպի ՌԴ ռուբլիով է իրականացվում:
Սակայն հայկական տնտեսության թուլությունը կապված է նաև անմիջականորեն նավթամթերքների դեֆորմացված ներքին շուկայի հետ, որտեղ վատ է աշխատում առաջարկի և պահանջարկի սկզբունքը, քանի որ այդ ոլորտը դեռևս մնում է գերամենաշնորհացված, և ոչ միայն երկրի ներսում, այլ նաև հարևան Վրաստանի ՝ Հայաստան վառելիք մատակարարող տրանսպորտային ընկերությունների կողմից ։ Որպես հետեւանք ՝ նավթի համաշխարհային գների նվազումը մեղմացնող փոխհատուցման էֆեկտ չի ունենա երկրի տնտեսության համար ։
Նման արտաքին ցնցումներից՝ ինչպես ռուբլու արժեզրկումն ու կորոնավիրուսի պանդեմիան, հայկական տնտեսության առավել խոցելի ոլորտը կարելի է զբոսաշրջությունը համարել: Մի կողմից պանդեմիայի պատճառով կնվազի զբոսաշրջիկների հոսքը, իսկ մյուս կողմից ՝ ռուս զբոսաշրջիկների այցը Հայաստան, ինչը գնալով ավելանում է, կդառնա ավելի թանկ հաճույք։
Մինչդեռ Հայաստանի տնտեսությունը, հաշվի առնելով վերջինիս արժութային պահուստները, այսօր ավելի շատ է պատրաստ է դիմակայելու ճգնաժամային իրավիճակներին։
