Արմինֆո. Fitch միջազգային վարկանիշային գործակալությունը Հայաստանի համար կանխատեսում է 2020 թվականին ՀՆԱ-ի 6,2% անկում՝ 2021 թվականին 3,2% աճ: Այս մասին նշվում է Fitch-ի՝ նախօրեին հրապարակված հաղորդագրության մեջ, որտեղ նշված է, որ այժմ գործակալությունն ակնկալում է արտաքին պահանջարկի ավելի թույլ վերականգնում, այդ թվում՝ զբոսաշրջության ոլորտում՝ ֆիսկալ միջոցների կրճատման չափավոր արգելքի հետ մեկտեղ:
Fitch-ի կանխատեսմամբ՝ 2022 թվականին ՀՆԱ-ի աճը փոքր-ինչ կբարելավվի մինչեւ 4.0 տոկոս՝ սպառողների եւ ներդրողների վստահության ամրապնդման եւ զբոսաշրջության ակտիվացման, ինչպես նաեւ արտադրության ծավալում բացասական խզման արտացոլման շնորհիվ: "Մեր գլոբալ մակրոտնտեսական կանխատեսումների համաձայն, վերականգնման տեմպերը մեծապես կախված կլինեն առողջապահության ճգնաժամի զարգացման ընթացքից, եւ ինֆեկցիաների հետագա աճը եւ մեկուսացման միջոցների հնարավոր կրկնումը առանցքային ռիսկ են Հայաստանի տնտեսական հեռանկարների եւ մեր կանխատեսումների համար", - ասված է հաղորդագրության մեջ:
Պետբյուջեի դեֆիցիտը կավելանա
Fitch-ը կանխատեսում է, որ 2020 թվականին պետբյուջեի դեֆիցիտը 2019 թվականի ՀՆԱ 0,8 տոկոսից կհասնի 7,6 տոկոսի ՝ դա պայմանավորելով ավելի բարձր ծախսերով: Բյուջետային փաթեթը 2020 թվականին կազմում է ՀՆԱ-ի շուրջ 4 տոկոսը եւ կենտրոնանում է աշխատանքային սուբսիդիաների, սոցիալական ուղղակի տրանսֆերտների, կորպորատիվ եկամտահարկի հետաձգումների եւ առողջապահության համար ավելի բարձր ծախսերի վրա: Բացի այդ, ՀՆԱ-ի 1,4 տոկոսը հասանելի է վարկավորման համար, որի ամենամեծ բաղադրիչը մասնավոր հատվածի նախագծերն են Ներդրումային ֆոնդի միջոցով, որոնք, Fitch-ի սպասումներով, ամբողջությամբ չեն ծախսվի 2020 թվականին:
Fitch-ի կանխատեսմամբ ՝ 2021 թվականին պետբյուջեի դեֆիցիտը կկրճատվի մինչեւ ՀՆԱ-ի 4,9 տոկոսը, ընդ որում, միայն աջակցության սահմանափակ նոր միջոցները կընդլայնվեն կառավարական ծրագրի "տնտեսական վերականգնման" փուլի շրջանակներում, իսկ այնուհետեւ 2022 թվականին կնվազի մինչեւ ՀՆԱ-ի 3,8 տոկոսը: Կառավարությունը նախատեսում է կատարել այն պահանջը, որ հինգ տարվա ընթացքում ՀՆԱ-ի և պարտքի հարաբերակցությունը ցածր լինի ՀՆԱ-ի 60% - ից։ Fitch-ը, սակայն, կարծում է, որ զգալի անորոշություն կա բյուջետային կոնսոլիդացման ծրագրի իրականացման հնարավորությունների վերաբերյալ, եւ առավել թույլերին աջակցելու համար լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների ներուժ, քան սպասվում էր, ՀՆԱ-ի աճի տեմպերն առանցքային ռիսկ են Fitch-ի կողմից վերանայված բյուջետային կանխատեսումների նվազման համար:
Ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը կկրճատվի
Fitch-ը կանխատեսում է, որ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը 2020 թվականին կկրճատվի մինչեւ ՀՆԱ-ի 5,8 տոկոսը, քանի որ ներմուծման կտրուկ նվազումն ավելի քան կփոխհատուցի արտահանման պահանջարկի անկումը, այդ թվում զբոսաշրջության "փլուզման" եւ դրամական փոխանցումների թուլացման պատճառով: Ընթացիկ հաշվի հաշվարկման եղանակի վիճակագրական փոփոխությունը նաեւ 2019 թվականի վերջի դրությամբ պակասուրդը նվազեցրել Է մինչեւ ՀՆԱ-ի 7,2 տոկոսը, հիմնականում, ավտոմեքենաների եւ զբոսաշրջության ցուցանիշների վերանայման պատճառով: Fitch-ը կանխատեսում է, որ ներքին պահանջարկի վերականգնումը կհանգեցնի ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի չափավոր ավելացման 2021-2022 թվականներին՝ միջինը մինչեւ 6,4 տոկոս: Դեֆիցիտի գրեթե մեկ երրորդը ծածկվում է կապիտալի ներհոսքի հաշվին, որը պարտքի հետ կապ չունի:
Պետական պարտքի գծով 2020-2021 թթ. աճ է կանխատեսվում
Ընդհանուր պետական պարտքը, Fitch-ի կանխատեսումներով, 2019թ.ՀՆԱ-ի 53,5 տոկոսից կաճի մինչեւ ՀՆԱ-ի 63,9 տոկոսը 2020թ., եւ 2021 թվականին կշարունակի աճել մինչեւ ՀՆԱ-ի 65,6 տոկոսը: Այն կշարունակի աճել նաեւ միջնաժամկետ հեռանկարում, որն արտացոլելով առողջապահության ճգնաժամից տնտեսական վնասների հետեւանքով առաջացած ավելի թույլ աճի համադրությունը եւ տնտեսության աջակցության ֆիսկալ միջոցների ծախսերի հետագա ճնշումը: Պետական պարտքի 76 տոկոսը արտարժույթով է, ինչը հանգեցնում է փոխարժեքի խոցելիության։ Իսկ մաքուր արտաքին պարտքը, Fitch-ի կանխատեսմամբ, 2022 թվականին կաճի մինչեւ ՀՆԱ-ի 57,6% ՝ 2019 թվականի 47,3% - ից:
Հայաստանի ինստիտուտները նպաստել են համակարգված քաղաքական անցմանը, իսկ մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի, բիզնեսի կառավարման եւ վարման հեշտության ցուցանիշները գերազանցում են համաչափ երկրների խմբի միջին ցուցանիշները: Գոյություն ունեն մակրոտնտեսական քաղաքականության ամուր շրջանակներ եւ բարեփոխումների եւ միջնաժամկետ ֆինանսական նպատակների հուսալի հանձնառություն, որոնք ամրապնդվում են ԱՄՀ - ի պահուստային ֆինանսավորման համաձայնագրով (SBA-stand-by arrangement): Այդ գործոնների դեմ են հանդես գալիս Հայաստանի ավելի թույլ արտաքին ֆինանսները, ռուսական տնտեսությունից բարձր, բայց նվազող կախվածությունը (դրամական փոխանցումներ, առևտուր և այլն), երկու հարևանների հետ փակ սահմանները, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի պատճառով Ադրբեջանի հետ վաղեմի հակամարտությունը հետագա սրման ներուժ ունի ։ Ավելին, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում շփման գծի երկայնքով վերջերս սկսված (սեպտեմբերի 27 - ի ժամը 07:30 - ից և այժմ շարունակվող) լայնածավալ ռազմական գործողությունները տարածվել են ավելի լայն տարածքի վրա և մի փոքր ավելի ինտենսիվ են, քան 2016 թվականի վերջին խոշոր դիմակայությունը: Թուրքիայի կողմից Ադրբեջանին աջակցության ուժեղացումը մեծացնում է անորոշությունը մեծացնում է այն վտանգը, որ այս անգամ հակամարտությունն ավելի երկարատեւ բնույթ է կրելու։
Հայաստանի արտաքին խոցելիությունը պահպանվում է
Հայաստանի արտաքին խոցելիությունը, ներառյալ բարձր եւ աճող զուտ արտաքին պարտքը, ընթացիկ հաշվի համեմատաբար մեծ կառուցվածքային դեֆիցիտը, դրամական փոխանցումներից կախվածությունը եւ ՕՈՒՆ համեմատաբար թույլ ներհոսքը, նախկինի պես պահպանվում են: Սակայն, վճարային հաշվեկշիռը մնում է համեմատաբար կայուն՝ կորոնավիրուսային շոկի նախնական փուլից ի վեր: Մարտին ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ արժեզրկվել է 5% - ով՝ ապրիլի վերջին դրամը վերադարձել է նախահամավարակային մակարդակի։ Կենտրոնական բանկը չի միջամտել այն պահից ի վեր, երբ մարտ-ապրիլ ամիսներին արտարժույթի զուտ վաճառքը կազմել է 94 մլն դոլար՝ արժութային շուկայի բնականոն գործունեությանը աջակցելու համար, իսկ տարվա զուտ ինտերվենցիաները, ընդհանուր առմամբ, 36 մլն դոլարից ցածր են եղել: 2020թ.երկրորդ եռամսյակում տեղի է ունեցել ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի չափավոր նվազում, իսկ դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքի ծավալը, որը 2019թ. կազմել Է ՀՆԱ 9,0%, նվազել է տարեկան 22 տոկոսով:
Վճարային հաշվեկշռի կարճաժամկետ ռիսկերը նվազեցնող գործոններ
Միջազգային ֆինանսական ինստիտուտների (ՄՖԻ) կողմից ֆինանսավորման հասանելիությունը եւ արժութային պահուստների ավելացումը կորոնաճգնաժամի պայմաններում նվազեցնում են վճարային հաշվեկշռի կարճաժամկետ ռիսկերը: Արժութային պահուստները, ապրիլին 2.5 մլրդ դոլարի անկումից հետո, օգոստոսին աճել են մինչեւ 2.7 մլրդ դոլար՝ գրեթե հավասարվելով 2019 թվականի 2.8 մլրդ դոլարի մակարդակին: Fitch-ը կանխատեսում է, որ արժութային պահուստները կայուն կմնան մինչեւ 2022 թվականը՝ ընթացիկ արտաքին վճարումների շուրջ 4 ամսվա մակարդակում (ներմուծման ծածկույթը), ինչը 2018 թվականի մակարդակից բարձր է 3,5 ամսվա ընթացքում: Ի հավելումն ԱՄՀ-ի բյուջետային աջակցության եւ ԵՄ դրամաշնորհային ֆինանսավորման, որը Հայաստանի իշխանությունները ներգրավել են 2020 թվականին, գոյություն ունի ՄՖԻ-ի չծախսված նախագծային ֆինանսավորման եւս 1.3 մլրդ դոլար: Կառավարությունն արդեն բավարարել է 2020 թվականի ֆինանսավորման պահանջների մեծ մասը, ընդ որում, պարտատոմսերի ներքին թողարկումը կազմել է ամբողջ տարվա ընդհանուր ծավալի գրեթե 50 տոկոսը եւ արտաքին ֆինանսավորման ավելի քան չորս հինգերորդը՝ ԱՄՀ-ի բյուջետային աջակցության հաշվին:
Fitch-ն ակնկալում է մակրոտնտեսական քաղաքականության լայն շարունակականություն, ներառյալ կոռուպցիայի կրճատմանը, ինստիտուտների ամրապնդմանն ու պետական ֆինանսների կառավարմանն ուղղված հետեւողական բարեփոխումները: Fitch-ը զգալի խնդիրներ չի ակնկալում ԱՄՀ-ի SBA-ի (stand-by arrangement) հաջորդ վերանայման ավարտին, որը, հավանաբար, կկենտրոնանա այս տարի բյուջետային ծրագրերի եւ ֆիսկալ հետագծի վրա, ինչպես նաեւ ֆինանսական ռիսկերի կառավարման բարելավման վրա, այդ թվում ' պետական-մասնավոր գործընկերության եւ ընթացիկ տարում վարկավորման արտաբյուջետային միջոցների հաշվին, ընթացիկ միջոցառումների հետ մեկտեղ, հարկային հաշվետվությունների եւ արդյունավետության բարձրացման համար:
Նշենք, որ ՀՀ Կենտրոնական բանկի սեպտեմբերին նորացված կանխատեսմամբ՝ 2020 թվականին Հայաստանի ՀՆԱ-ի անկումը կկազմի 6,2%՝ նախկինում սպաասված 4% - ի անկման և 2019թ. փաստացի 7,6% աճի դիմաց: ՀՀ ԿԲ-ն ևս 2020թ. - ին արտահանման և ներմուծման կանխատեսումը վատթարացրել է 29-32% - ով ՝ ներմուծման ավելի վաղ սպասվող 15-17%, իսկ արտահանման 12-15% անկման և 2019թ. դրանց, համապատասխանաբար 9,1% եւ 10,3% փաստացի աճի դիմաց: ՀՆԱ-ի նկատմամբ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի հարաբերակցությամբ ԿԲ-ն նորացված կանխատեսմամբ 2020 թվականի սպասումները բարելավել է մինչեւ 5-6 տոկոս միջակայքում (նախկինում սպասվող 6-7 տոկոսի դիմաց), իսկ միջնաժամկետ հեռանկարի վերաբերյալ կանխատեսումները չեն փոխվել. ընթացիկ հաշվի/ՀՆԱ-ի դեֆիցիտը հարաբերակցությունը կմոտենա հավասարակշռված մակարդակին 3-5 տոկոսի միջակայքում:
ՀՀ ԿԲ-ն փոքր-ինչ բարելավել է մասնավոր փոխանցումների անկման 2020թ.կանխատեսումը մինչև 19-22% (նախկինում սպասվող 22-25% - ից)՝ ուշադրություն դարձնելով մասնավոր փոխանցումների տարօրինակ երկրների փոփոխությանը. Ռուսաստանից փոխանցումների կրճատված ծավալը համալրվում է ԱՄՆ-ից և այլ երկրներից դրամական փոխանցումներով, ենթադրաբար՝ "ալտրուիստական" բնույթի աճող փոխանցումների հաշվին:
ՀՀ ԿԲ - ն 2020 թվականի նորացված կանխատեսման մեջ ակնկալում է պետբյուջեի ավելի բարձր դեֆիցիտ ՝ ՀՆԱ-ի 5,7% (նախկինում կանխատեսվող 5% - ի դիմաց)՝ տարեկան 4,8 տոկոսային կետով աճով: Հարկ / ՀՆԱ հարաբերակցության գծով Կենտրոնական բանկը 2020թ. համար կանխատեսում է 22,1% մակարդակ (նախկինում սպասվող 22,4%-ի դիմաց)՝ տարեկան 0,2 տոկոսային կետով անկումով։ Ծախսեր/ՀՆԱ հարաբերակցության գծով ԿԲ-ն 2020թ. համար կանխատեսում է 29,4% մակարդակ (նախկինում սպասվող 29% - ի դիմաց)՝ 4,7 տոկոսային կետով տարեկան աճով, նշելով, որ պետական ծախսերում ներառված է տնտեսության աջակցության փաթեթի 150 մլրդ դրամը: ԿԲ-ն, հաշվի առնելով այդ գնահատականները, կանխատեսում է, որ 2020 թվականին հարկաբյուջետային քաղաքականության ազդեցությունը համախառն պահանջարկի վրա կընդլայնվի (5,7 տոկոս): Հարկաբյուջետային քաղաքականության միջնաժամկետ ազդեցության վերաբերյալ ԿԲ-ի գնահատականը հետևյալն է. 2021 թվականին այն կլինի զուսպ ընդլայնող, իսկ 2022-2023 թվականներին կլինի չեզոք՝ ելնելով 2021-202 թվականների միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրի նախնական տարբերակի բազային սցենարից ։
