Արմինֆո.Երկրների կենտրոնական բանկերը (ԵԱՏՄ - խմբ.) պետք է ստեղծեն համապատասխան միջավայր, որպեսզի ազգային արժույթներով վճարումները ՝ փոխարժեքի տեսանելիությամբ կամ կանխատեսելիությամբ տեղ ունենան։ Այս մասին ՌԲԿ-ին տված հարցազրույցում ասել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանը։ Հարցազրույցում նշվել է, որ, ըստ ՌԴ ԿԲ տվյալների,
Հայաստան ռուսական արտահանման մոտ 47%-ը 2021 թվականին իրականացվել է ԱՄՆ դոլարով, իսկ Հայաստանից ռուսական ներմուծման փոխանցումների մոտ մեկ երրորդը եղել է դոլարով։ Նախարարին հարցրել են, թե ինչպես կարող է փոխվել այդ հաշվարկների արժութային կառուցվածքը՝ սկսած 2022 թվականից, եւ արդյոք խնդիր կլինի ռուբլով, ընդհանրապես, ազգային արժույթներով առեւտրին անցումը, ընդլայնումը, հաշվի առնելով, որ ռուբլու նկատմամբ վստահությունը հիմա չի մեծանում:
Քերոբյանը նշել է, որ "ազգային արժույթներով" արտահայտությունը ճիշտ է, քանի որ պետք չէ բացառել հայկական դրամը կամ ղազախական թենգեն վճարման հնարավոր եղանակներից: Իհարկե, կենտրոնական բանկերն ի սկզբանե ասում են, որ իրենց հիմնական նպատակը գնաճի վերահսկումն է, բայց հենց առևտրի ֆասիլիտացիան է ազդում գների մակարդակի վրա։ Եթե դուք տալիս եք համապատասխան գործիքներ առեւտրի ազատականացման համար, ապա կարելի է ակնկալել, որ ծախսերը ավելի ցածր կլինեն կամ գները ավելի ցածր կլինեն: Պատասխանելով այն հարցին, թե անցյալ տարի Հայաստանը, ըստ առեւտրային վիճակագրության, Ռուսաստանից ստացել է 414 մլն դոլարի բնական գազ, մոտ 270 մլն դոլարի նավթամթերք, ինչ արժույթով են դրանք իրականացվում, եւ մտադիր չեն արդյոք կողմերը փոխել այն, Քերոբյանը հայտարարել է, որ վերջին մի քանի վճարումները (գազի դիմաց - խմբ.) եղել են հենց ռուբլով, բայց համապատասխան փոխարժեքով: "Այսինքն, գնագոյացումը դոլարով է, բայց վճարումը կատարվում է հիմա ռուբլով: Ինչ վերաբերում է գնագոյացման կամ վճարման ոլորտի հետագա հարցերին, ես կարծում եմ, որ կա ըմբռնում. պետք է շարժվել դեպի ազգային արժույթներ: Եվ ես կարծում եմ, որ ռուսական կողմից էլ առաջընթաց կա այդ ուղղությամբ", - նկատել է նախարարը։
Անդրադառնալով ԵԱՏՄ երկրների հետ առևտրաշրջանառության վիճակին՝ Քերոբյանը նշել է, որ անցյալ տարի լավ աճ է եղել, բոլոր երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունն էապես աճել է։ "Եվ մենք ակնկալում էինք, որ այս աճը կշարունակվի նաև այս տարի։ Բայց տեսեք, քանի որ շատ արևմտյան ընկերություններ կամ արևմտյան որոշ ընկերություններ որոշել են հեռանալ ռուսական շուկայից, այդ ծանրաբեռնվածության մի մասն անցնում է ԵԱՏՄ-ի գործընկերներին։ Ի սկզբանե կանխատեսումն այնպիսին է, որ փոխադարձ առեւտրի անկում չպետք է լինի: Բայց այստեղ կա մի մեծ հարց. դա ռուբլու փոխարժեքի կանխատեսելիությունն է: Քանի որ Հայաստանից արտահանման պայմանագրերի մոտ 60 տոկոսը կնքվել է հենց ռուսական ռուբլով։ Եվ մենք տեսնում ենք, որ արտահանողներին խիստ հուզում է ռուբլու փոխարժեքի անորոշությունը ։ Թեև հունվար-փետրվարին մենք հսկայական աճ ունեինք. Ռուսաստանից ներմուծումն աճել է 70 տոկոսով, իսկ արտահանումը՝ 50 տոկոսով այս երկու ամսվա ընթացքում։ Սակայն մարտին մենք տեսնում ենք ուժեղ շեղում, այսինքն՝ վաճառքի անկում։ Եվ այդ պատճառով պետք է հնարավորինս շուտ լուծել այդ հարցը, ինչը դրական ազդակ կհաղորդի նախկին մակարդակի վերականգնմանը", - ընդգծել Է նախարարը։ Խոսելով Ռուսաստանի եւ Հայաստանի տնտեսական կապերի վիճակի մասին՝ Քերոբյանը նշել է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի համար խոշորագույն առեւտրային գործընկերն է. Ռուսաստանին բաժին է ընկնում Հայաստանի արտաքին ապրանքաշրջանառության 31 տոկոսը՝ 2021 թվականի տվյալներով (Չինաստանը երկրորդ տեղում է ՝ 15 տոկոս): Ռուսաստանի Դաշնային մաքսային ծառայության (ԴՄԾ) տվյալներով, 2021 թվականին ռուսական ապրանքների արտահանումը Հայաստան կազմել է 1,89 մլրդ դոլար, մոտ 12 տոկոսով ավելի, քան նախաքովիդյան 2019 թվականին (1,69 մլրդ դոլար): Սակայն 2021 թվականին Հայաստանից Ռուսաստան ներմուծումը, ըստ ԴՄԾ-ի տվյալների, կրճատվել է մինչեւ 712 մլն դոլար՝ 2019թ. 857 մլն դոլարի համեմատ: Ռուսաստանից Հայաստան արտահանման մեջ գերակշռում են բնական գազը (417 մլն դոլար 2021 թվականին) եւ նավթամթերքները (240 մլն դոլար), ալյումինը (64 մլն դոլար), ոսկին (56 մլն դոլար), հետեւում է ԴՄԾ-ի տվյալներից: Հայաստանից ներմուծվում են թունդ սպիրտային խմիչքներ (191 մլն դոլար), ալմաստ (57 մլն դոլար) եւ լոլիկ (43 մլն դոլար)։ Հայկական ընկերությունների կապիտալներում Ռուսաստանի ուղղակի ներդրումների մնացորդները 2021 թվականի երրորդ եռամսյակի վերջի դրությամբ (առավել արդիական տվյալներ) կազմել են 1 մլրդ դոլարից մի փոքր ավելի, հետեւում է Ռուսաստանի բանկի տվյալներից: Միեւնույն ժամանակ, ըստ Քերոբյանի, Հայաստանի տնտեսությունն էապես կախված է Ռուսաստանից դրամական փոխանցումներից: Moody ' s վարկանիշային գործակալության գնահատմամբ ՝ այս փոխանցումները մեկ տարում համարժեք են Հայաստանի ՀՆԱ-ի մոտ 6%-ին: Հայաստանի ԿԲ-ի տվյալներով, 2021 թվականին Ռուսաստանից ֆիզիկական անձանցից մուտքերը կազմել են 866 մլն դոլար ՝ երկիր նման անդրսահմանային բոլոր դրամական փոխանցումների 41% - ը (երկրորդ խոշորագույն աղբյուր ԱՄՆ-ից՝ 580 մլն դոլար): Moody 's-ի կարծիքով, "Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ տնտեսական ինտեգրման բարձր մակարդակը ենթադրում է, որ ռուսական տնտեսության անկումը լուրջ հետեւանքներ կունենա Հայաստանի համար" ՝ դեպի Ռուսաստան ավելի ցածր արտահանման եւ Ռուսաստանից ավելի ցածր փոխանցումների միջոցով:
Պատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցները կարող են աճի դրայվեր հանդիսանալ ապրանքաշրջանառության ինչ-որ կատեգորիաներում, Քերոբյանը նշել է, որ Ռուսաստանի շուկան դարձել է ավելի ազատ եւ պակաս մրցունակ, եւ դա, իհարկե, մեծ հնարավորություն է: "Իհարկե, միեւնույն ժամանակ, մեծ խնդիր կա ընկերությունների հետ աշխատանքում, որոնք հայտնվել են պատժամիջոցների տակ: Բայց, ամեն դեպքում, մենք պետք է մանրամասն նայենք կոնկրետ դեպքերին եւ այնպես անենք, որ ռիսկերը չիրականանան։ Ես կարծում եմ, որ մենք անում ենք ամեն ինչ, որպեսզի եւ օգտակար լինենք առավելագույնս, եւ հասնենք ընդհանուր ապրանքաշրջանառության աճի։
Խոսելով Հայաստանի տնտեսության վրա պատժամիջոցների միջնորդավորված ազդեցության մասին՝ Քերոբյանը հաստատել է, որ ռուսական ՎՏԲ-ի դուստր բանկը՝ "ՎՏԲ-Հայաստանը", գտնվում է պատժամիջոցների տակ, դրանց տակ է նաեւ պարտքերի դիմաց բանկին անցած Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրը: Նախարարի խոսքով՝ Հայաստանի կառավարությունը զարգացման մի քանի տարբերակ է մշակում, սակայն բոլորի մեջ կա մի անփոփոխ գործոն՝ ընկերությունը պետք է աշխատի։ "Մենք հիմա գտնվում ենք մի իրավիճակում, երբ չենք կարող մեզ թույլ տալ այնպիսի շքեղություն, ինչպիսին փակ կոմբինատներն են։ Այդ պատճառով մենք պատրաստ ենք օգնել բաժնետերերին եւ հենց ընկերությանը, որպեսզի հնարավորինս շուտ վերսկսվի գործունեությունը", - ընդգծել է նա, հավելելով, որ կոմբինատի վերագործարկման տարբերակներից մեկն այն ոչ պատժամիջոցներից զերծ անձի կամ ընկերության վաճառելն է։ Միաժամանակ, Քերոբյանն ընդգծել է, որ "ՎՏԲ Հայաստան Բանկը" շարունակում է աշխատել, թեեւ՝ ոչ նախկին ծավալով: "Ես կարծում եմ, որ կա զարգացման մի քանի սցենարներ՝ այդ առումով. այլ բանկի հետ միաձուլում, այլ բաժնետիրոջ, նոր բաժնետերերի կողմից ձեռք բերում եւ այլն", - ասել է Քերոբյանը:
