Արմինֆո.Հայաստանում այդպես էլ չհասկացան, թե ինչ է տնտեսական դիվանագիտությունը և որքանով է այն կարևոր երկրի համար, որի արդյունաբերական ներուժն ու ծառայությունների ոլորտը, ներքին շուկայի փոքր ծավալների պատճառով, պետք է ուղղված լինեն արտահանմանը։ ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում նման կարծիք է հայտնել տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր," Այլընտրանք " հետազոտական կենտրոնի ղեկավար Թաթուլ Մանասերյանը:
Պատասխանելով երկրում տնտեսական իրավիճակի զարգացման հնարավոր սցենարների և նրա վրա Հայաստանի գլխավոր առևտրային գործընկեր Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցների ազդեցության աստիճանի մասին հարցին՝ Մանասերյանը նշել է, որ զուտ տեսականորեն, Հայաստանը կարող է օգտվել այդ իրավիճակից և գտնել նոր մոտեցումներ ու նոր լուծումներ: Բայց դրա համար նա պետք է լրջորեն գործի դնի տնտեսական դիվանագիտությունը, որի մասին, ըստ Մանասերյանի, պատկերացում չունեին ոչ երկրի նախկին, ոչ էլ այսօրվա իշխանությունները։
"Ապահովելով տնտեսական անվտանգությունը՝ մենք պետք է մտածենք ինչպես մեր արտադրանքի և ծառայությունների մրցունակության մակարդակի մասին, այլ նաև այն մասին, թե ինչպես դրանք ներկայացնել արտաքին աշխարհին, թե՝ ինչ շուկաներում դրանք առաջ մղել։ Բացի արտադրող գործարարներից, պետությունը նույնպես պետք է լրջորեն զբաղվի այդ հարցերով եւ գործընկեր լինի գործարար համայնքին, ակտիվորեն օգտագործելով տարբեր գործիքներ, այդ թվում՝ լուրջ տնտեսական դիվանագիտություն", - ընդգծել է տնտեսագետը։ Մի կողմից՝ մեզ անհրաժեշտ է դիվերսիֆիկացնել մեր մրցունակ արտադրանքի իրացման շուկաները, նոր շուկաներ փնտրել լոգիստիկ "արահետներ", իսկ մյուս կողմից ՝ ներգրավել արտասահմանյան ներդրումներ և համատեղ ձեռնարկություններ ստեղծել երկրում ։ Վերջին հանգամանքը շատ արդիական է այսօր, եթե մենք խոսում ենք Ռուսաստանի հետ գործընկերության, մեր բազայի վրա երկկողմ եւ, նույնիսկ, եռակողմ համատեղ արտադրությունների ստեղծման մասին՝ երրորդ երկրներ, այդ թվում ՝ Եվրոպայի երկրներ արտադրանքի հետագա արտահանման համար։ "Տնտեսական դիվանագիտությունը կոչված է ծառայելու հենց այդպիսի որոշակի նպատակներին", - ասել է Մանասերյանը, ընդգծելով պատասխանատու "դիվանագիտական աշխատանքի" կարեւորությունը, որն ուղղված է ողջ աշխարհում գործընկերների որոնմանը եւ Հայաստանի ուժեղ դիրքի ներկայացմանը՝ որպես երկիր, որը կարող է ծառայել որպես արտադրական կամուրջ Ռուսաստանի եւ այլ աշխարհի միջեւ, ոչ միայն Եվրոպայի:
Որպես վատ օրինակ Մանասերյանը նշել է այն խնդիրները, որոնք ի հայտ են եկել Հայաստանի տնտեսության մեջ՝ 44-օրյա ղարաբաղյան պատերազմից հետո թուրքական ապրանքների ներմուծման արգելքի սահմանման փորձի ժամանակ։ Հայաստանի կողմից այդ պատժամիջոցները սահմանելիս բումերանգի էֆեկտն այնքան ուժեղ էր, որ, փաստորեն, չհաջողվեց դիմանալ դրան։ Նման վիճակի պատճառը Մանասերյանը տեսնում է ինչպես արտահանման, այնպես էլ ներմուծման դիվերսիֆիկացման ցածր աստիճանի մեջ։ Նրա ասելով, շատ թուրքական ապրանքներ կարող էին փոխարինվել Չինաստանից, Ռուսաստանից, Իրանից բերվող ապրանքներով, սակայն այլընտրանքների բացակայությունը, ինչպես երեւում է, վատ կատակ խաղաց, եւ բազմաթիվ ֆիրմաներ ու մարդիկ բախվեցին եկամուտների կորստի իրական ռիսկին: Պատճառը տնտեսական անվտանգության հարցերի նկատմամբ պետության անլուրջ վերաբերմունքն է, պետության, գործարարների եւ փորձագիտական հանրության միջեւ կապի բացակայությունը՝ դիվերսիֆիկացված արտահանման եւ ներմուծման քաղաքականության մշակման հարցում։
Տնտեսական որոշումներ կայացնելիս փորձագիտական հանրության առկայությունը Մանասերյանը համարել է նույնքան կարևոր, բայց տնտեսական քաղաքականության մեջ բացակայող օղակ՝ որքան եւ տնտեսական դիվանագիտությունը։ Այլընտրանքային ձևակերպումների, փորձարարական փորձի, այս կամ այն որոշման արդյունավետության գնահատման, արտասահմանյան շուկաների ուսումնասիրության և շատ այլ բաների վրա հիմնված անկախ փորձագիտական գնահատականները ոչ միայն պետք է ծառայեն որպես այլընտրանք և հակակշիռ երբեմն չհիմնավորված, թեթևամիտ կառավարական որոշումների, այլև լինեն գործողությունների ծրագիր հենց նույն տնտեսական դիվանագիտության համար։
Նշենք, որ վերջին պաշտոնական վիճակագրական տվյալների համաձայն, Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ ուղիղ ապրանքաշրջանառությունը 2019 թվականին կազմել է 270 մլն դոլար: Անկախ գնահատականների համաձայն, հաշվի առնելով Վրաստանով վերաարտահանումը, թուրքական ապրանքների իրական ներմուծումը Հայաստան կարող է հասնել տարեկան 400 մլն դոլարի: Ընդ որում, արտահանման ծավալները կազմում են ներմուծման 100-րդ մասը։
