Արմինֆո. Տնտեսական տեսանկյունից ներկայումս Վրաստանում կառուցվող Կովկասյան լեռնաշղթայով անցնող ճանապարհը կդառնա ամենամոտ երթուղին՝ հայկական բեռները Ռուսաստանի Դաշնություն հասցնելու համար։ Այդ մասին ԱրմԻնֆոյի թղթակցի հետ զրույցում հայտարարել է Հայաստանի խոշորագույն տրանսպորտային-լոգիստիկ ընկերություններից մեկի՝ "Ապավեն" ընկերության գործադիր տնօրեն Գագիկ Աղաջանյանը։
Նրա խոսքով՝ այդ ճանապարհի կառուցումը նշանակում է, որ Հայաստանը մշտական կապ կունենա արտաքին աշխարհի հետ։ Վրաստանը, իր հաղորդակցությունները տրամադրելով հարևան պետություններին, հիանալի հասկանում է իր առանցքային դերը՝ որպես տարանցիկ երկիր։ Պետք չէ կարծել, թե այդ ճանապարհը կառուցվում է՝ Հայաստանի շահերից ելնելով։ "Վրաստանի համար հայկական բեռների ծավալները շատ չնչին են, նրա համար ամենագլխավոր հարցը թուրքական և ռուսական ծավալների ապահովումն է։ Այնպիսի տնտեսություններ, ինչպիսիք են թուրքականն ու ռուսականը, որոնք վիթխարի ներուժ ունեն, շատ ավելի մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում վրացական կողմի համար։ Ապահովելով բեռների հոսքը իր տարածքով՝ Վրաստանը կկարողանա հսկայական գումարներ ներգրավել երկրի բյուջե։ Այդ պատճառով Թբիլիսին շահագրգռված է պահպանել իր դերը՝ որպես տարանցիկ երկիր։ Ընդ որում, երկիրը դա անում է ոչ թե Ռուսաստանի հանդեպ քաղաքական սիրո պատճառով, քանզի բոլորին հայտնի են երկու երկրների միջեւ հարաբերությունները, այլ՝ ելնելով իր տնտեսական շահերից։ Բայց "ճանճերն առանձին են, իսկ կոտլետները՝ առանձին", - հայտարարել է Աղաջանյանը։
Այդ առնչությամբ մասնագետը նշել է, որ Հայաստանի հարավում Սյունիքով անցնող երկաթուղին, կամ, ինչպես այն անվանում են Բաքվում, "Զանգեզուրի միջանցքը", ոչ մի կերպ չի կարող դառնալ Վրաստանում կառուցվող ճանապարհի մրցակիցը։ "Տեսականորեն երկաթուղով կարելի է ապահովել ելքը ռուսական շուկա, բայց այս հարցում մեծ թվով հարցեր են առաջանում՝ սկսած սակագներից, վերջացրած լրացուցիչ հազարավոր կիլոմետրեր շրջերթով։ Սակայն ամենակարևոր խնդիրը բեռների ծավալներն են։ Միթե՞ Հայաստանն՝ իր 3 միլիոն բնակչությամբ, այնքան հզոր տնտեսություն ունի, որ այդ երկաթուղու անհրաժեշտություն կա։ Նման քանակությամբ բեռներ, պարզապես, չկան։ Նույնիսկ "Կավկազ" նավահանգիստը, որը նախկինում գործում էր, դադարեցրել է լաստանավային անցումն՝ այն պարզ պատճառով, որ չի հաջողվել ապահովել բեռների համապատասխան հոսք՝ դրա շահութաբերությունն ապահովելու համար", - նկատել է մասնագետը։
Աղաջանյանը նշել է, որ հաղորդակցություններին առնչվող խնդիրները լուծելու համար անհրաժեշտ էր ոչ թե 30 տարի շաղակրատել "Հյուսիս-Հարավ" ավտոմոբիլային միջանցքի մասին, այլ՝ կառուցել այն, ինչը Հայաստանին հնարավորություն կընձեռեր դառնալ "Պարսից ծոց-Սև ծով" փոխադրամիջանցքի մաս: Ավելին, ինչպես ընդգծել է Աղաջանյանը, ներկայում կառուցվող "Հյուսիս-Հարավ" ավտոճանապարհն ի սկզբանե սխալ էր ծրագրված։ "Անհասկանալի է, թե ինչու քանդել Երևան-Աշտարակ ճանապարհը, որը լավ վիճակում էր։ Բայց ամենակարևոր խնդիրն այդ ճանապարհի ուղղությունն է, որն ընտրել է հայկական կողմը։ Հարցին պետք էր մոտենալ տարածաշրջանային տեսանկյունից, այլ ոչ թե զուտ հայկական դիրքորոշումից", - փաստել է մասնագետը։
Այս համատեքստում նա հիշեցրել է, որ ժամանակին Վրաստանի կառավարությունը որոշում է կայացրել "Արեւելք-Արեւմուտք" նախագծի իրականացման մասին, որի շրջանակներում հարեւաններից յուրաքանչյուրի համար պետք է անցկացվի առանձին ճանապարհ՝ դեպի Հայաստան, Թուրքիա, Ադրբեջան և Ռուսաստան: "Ընդ որում, վրացիները Հայաստանի ուղղությամբ իրենց ճանապարհը տանում են դեպի Բագրատաշեն, իսկ թե դեպի ու՞ր ենք կառուցում մեր ճանապարհը՝ դեպի Բավրա", - տարակուսում է Աղաջանյանը, հավելելով, որ եթե "Հյուսիս-Հարավ" միջանցքի երթուղին ուղղված լիներ այնտեղ, դեպի ուր ճանապարհ է կառուցում Վրաստանը, ապա կարելի կլիներ խոսել այն մասին, որ Հայաստանը Տրանսկովկասյան ճանապարհի մաս դառնալու շանսեր ունի։ "Բայց մենք կառուցում ենք մի ճանապարհ, որը տանում է դեպի ոչ մի տեղ: Իսկ եթե ինչ-որ մեկը կարծում է, թե այդ երթուղին ուղղված է նաև Վրաստանի հայաբնակ տարածաշրջանի զարգացմանը, ապա այդ մարդուն պետք է գնդակահարել", - հայտարարել է Աղաջանյանը, հավելելով, որ Հայաստանում կառուցվող միջանցքի երթուղին կարող է էկզոտիկ ճանապարհ դառնալ զբոսաշրջիկների համար, և՝ ոչ ավելին։ Նա նշել է, որ ոչ մի դեպքում չի կարելի Գյումրիից դեպի Բավրա ճանապարհ կառուցել, պետք է շրջել դեպի Բագրատաշեն։ "Միայն այդ դեպքում ի հայտ կգա հնարավորություն ինչպես հայկական բեռները Վրաստանի տարածքով դեպի Ռուսաստան, այնպես էլ երկրի տարածքով իրանական ապրանքների տարանցման համար", - նշել է Աղաջանյանը:
Անդրադառնալով, այսպես կոչված, "Զանգեզուրի միջանցքին", Աղաջանյանը հիշեցրել է իր դիրքորոշման մասին, որի համաձայն, այդ նախագիծը քաղաքական է և ընդհանուր ոչինչ չունի տնտեսապես հիմնավորված հաշվարկների հետ։ Այդ նախագիծն իրականացնելիս, ըստ էության, երկաթուղին շրջանցելու է Հայաստանը։ Ադրբեջանի արեւմուտքում, շրջանցելով Հայաստանը, արդեն կառուցվել է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս ճանապարհը, արեւելքում ընթանում է "Հյուսիս - Հարավ" միջանցքի շինարարությունը, որը պետք է կառուցվի ռուսական Դերբենտից եւ հետո Ադրբեջանի տարածքով՝ մինչեւ իրան՝ Ռեշտ-Աստարա սահմանին: Հյուսիսից ճանապարհ միշտ եղել է Ադրբեջանի և Վրաստանի միջև։ "Միակ կետը, որտեղ Հայաստանը դեռ չեն շրջանցել, հարավն է, ինչի համար էլ անհրաժեշտ է Սյունիքով անցնող ճանապարհը։ Այս Ճանապարհի հարցում զիջումը կհանգեցնի աղետի հայկական կողմի համար, և կդառնա դագաղի կափարիչի վերջին մեխը", - ասել է մասնագետը։
Նա ընդգծել է, որ Երևանի մոտեցումը պետք է լինի միանգամայն այլ, որի հիմքում պետք է դրվի պետական գերակայությունը։ Այդ գերակայությունը հանգում է այն բանին, որ այսօր էլ Երասխով ճանապարհ կա դեպի Նախիջևան, որի վրա անհրաժեշտ է վերականգնել ընդամենը 600 մետր երկաթգիծ։ Դա թույլ կտա գործարկել Նախիջևանի երկաթուղային կապը Սև ծովի վրացական նավահանգիստների հետ և կապահովի Ադրբեջանի կապն իր ինքնավարության հետ ։ Երասխից ճանապարհահատվածի կառուցման համար լուրջ ներդրումներ չեն պահանջվի, մինչդեռ, նոր ճանապարհի կառուցման համար կպահանջվի ավելի քան 200 մլն ԱՄՆ դոլար։
Այսպես կոչված՝ "Զանգեզուրի միջանցքի" ստեղծման նախագծի քաղաքական բաղադրիչի մասին խոսում են նաեւ թվերը, կարծում է Աղաջանյանը, նշելով, որ արդեն կառուցված Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղով շահագործման հինգ տարիների ընթացքում փոխադրվել է ընդամենը 1,5 մլն տոննա բեռ, մինչդեռ, ի սկզբանե նախատեսվում էր տարեկան 6 մլն տոննա փոխադրել: Եվ այս ֆոնին՝ խոսել այն մասին, որ 300 հազարանոց Նախիջևանն այն կապահովի բեռների անհրաժեշտ ծավալներով, պարզաապես, միամտություն է։
Ինչպես կարծում է մասնագետը, Ադրբեջանի նպատակները "Զանգեզուրի միջանցքի" հարցում բոլորովին այլ բնույթ են կրում։ Դա Հայաստանը Սյունիքից կտրելն է՝ թյուրքական աշխարհը միավորելու համար։ Այդ մասին է վկայում նաև Թուրքիայի տրանսպորտի և ենթակառուցվածքի նախարար Ադիլ Քարաիսմայիլօղլուի հայտարարությունը, որը նշել է, թե հենց որ "Զանգեզուրի միջանցքը" կառուցվի, կսկսվի Նախիջևանից դեպի Կարս երկաթուղու կառուցումը։ "Դուք գոնե հասկանու՞մ եք, թե խոսքն ինչի մասին է: Այդ նախագծի իրականացումը հայկական կողմից կնշանակի միայն դավաճանություն Հայաստանի նկատմամբ։ Մենք չենք օգտվելու Ադրբեջանի տարածքով անցնող ճանապարհից, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ դա տնտեսապես շահավետ չէ", - ամփոփել է Աղաջանյանը։
