Թաթուլ Մանասերյան. Նոր աշխարհակարգը ցույց կտա, որ Հայաստանը կարող է և պետք է համագործակցի բոլոր երկրների հետ

Արմինֆո. "Մենք պետք է ընդլայնենք մեր միջազգային գործընկերների շրջանակը։ Արդի աշխարհում ոչ մի երկիր չի կարող գոյություն ունենալ լիակատար մեկուսացման մեջ։ Նրանք բոլորը փոխգործակցում են այլ պետությունների հետ, եւ որքան լայն է այդ կապերի ցանցը, այնքան ավելի կայուն է երկրի դիրքը", - հուլիսի 16-ին կայացած մամլո ասուլիսում նշել է տնտեսագիտության դոկտոր," Այլընտրանք " վերլուծական կենտրոնի ղեկավար եւ հիմնադիր Թաթուլ Մանասերյանը:

Նա ընդգծել է, որ մեկ երկրից կամ մի խումբ երկրներից կախվածությունը սպառնալիք չէ, քանի դեռ մենք հնարավորություն ունենք դիվերսիֆիկացնել փոխգործակցության մեր աղբյուրները: "Փոքր երկրները պարտավոր են համագործակցություն հաստատել բոլոր շահագրգիռ կողմերի հետ, հարմարեցնելով խաղի կանոնները՝ ջրի երեսին մնալու համար", - ասել է Մանասերյանը:

Ընդ որում, փորձագետն անընդունելի է համարել Հայաստանի նկատմամբ "նստել երկու աթոռի վրա" արտահայտությունը։ Նա կոչ է արել իրավիճակին գլոբալ նայել։ Որպես օրինակ Մանասերյանը նշել է Ղազախստանը, որը, լինելով ՀԱՊԿ-ի գործող անդամ, ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիր է ստորագրել Մեծ Բրիտանիայի հետ: <Ու՞ր են գնահատականները: Թե՞ դրանք միայն Հայաստանին են վերաբերում։ Դուք պատկերացնու՞մ եք ՆԱՏՕ-ի և ՀԱՊԿ-ի անդամ՝ ռազմավարական դաշնակիցներ։ Նշանակում է՝ դա հնարավոր է այսօրվա աշխարհում> ,- ասել է տնտեսագետը:

Ինչպես ընդգծել է փորձագետը, նոր աշխարհակարգը ցույց կտա, որ Հայաստանը կարող է եւ պետք է համագործակցի բոլոր այն երկրների հետ, որոնք թշնամանք կամ թերահավատություն չունեն իր նկատմամբ: Թաթուլ Մանասերյանը նաև նշել է, որ ոչ ոք չի արգելում Հայաստանին դիվերսիֆիկացնել իր կապերը, բայց դա չի նշանակում հրաժարվել արդեն գոյություն ունեցող հաջող, շահավետ և բարեկամական տարածաշրջանային համագործակցությունից:

"Կարեւոր է հիշել, որ մեր արտաքին քաղաքականությունը, այդ թվում՝ տնտեսական, պետք է ծառայի ազգային շահերին", - ընդգծել է Մանասերյանը:

Տնտեսագետի խոսքով՝ Հայաստանն այսօր ԵՄ շուկա է մատակարարում, հիմնականում, հումք, մի քիչ պակաս՝ կիսաֆաբրիկատներ և պատրաստի արտադրանքի շատ փոքր ծավալներ: Մինչդեռ, Եվրասիական տնտեսական միություն Հայաստանն արտահանում է պատրաստի արտադրանք։ Նա հիշեցրել է, որ 2023 թվականին Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության աճը կազմել է ավելի քան 46 տոկոս, որից գրեթե 41 տոկոսը բաժին է ընկնում Եվրասիական տնտեսական միությանը, առաջին հերթին՝ ՌԴ-ին։

Այսպիսով, Թաթուլ Մանասերյանի կարծիքով, դիվերսիֆիկացման և միջազգային լայն համագործակցության ռազմավարությունը գլոբալ շուկայում Հայաստանի կայուն զարգացման և դիրքերի ամրապնդման բանալին է:

Նշենք, որ Վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը ԵԱՏՄ երկրների հետ 2023 թվականին կազմել է 7.6 մլրդ դոլար ՝ աճի դանդաղմամբ մինչև 42.7% (2022 թվականի 92.7% - ից), արտահանման աճի ավելի կտրուկ արգելակման ֆոնին՝ մինչև 40.8% (2022 թվականի 2.8 անգամից)՝ մինչև 3.6 մլրդ դոլար, քան ներմուծմանը՝ մինչև 44.6% (2022 թվականի 49% - ից) ՝ մինչև 4 մլրդ դոլար ։ Դանդաղել է նաև ԵՄ երկրների հետ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության աճը ՝ 43,8%-ից հասնելով 17,1%-ի ՝ կազմելով 2,7 մլրդ դոլար՝ ի հաշիվ արտահանման դինամիկայի վատթարացման ՝ 17,8% աճից դեպի 8,2% անկում և ներմուծման աճի արգելակման՝ 62,1% - ից մինչև 30%, որոնց ծավալները կազմել են, համապատասխանաբար, 709,5 մլն դոլար և 1,96 մլրդ դոլար։ Արդյունքում՝ արտաքին առևտրի բացասական սալդոն 2023 թվականին աճել է ինչպես ԵԱՏՄ ուղղությամբ՝ 91,5% - ով ՝ մինչև 397,4 մլն դոլար, այնպես էլ ԵՄ՝ 70% - ով ՝ մինչև 1,3 մլրդ դոլար, այն դեպքում, երբ մեկ տարի առաջ նկատվել է բազմակողմանի դինամիկա ՝ ԵԱՏՄ ուղղությամբ սալդոյի անկում 74,5% - ով՝ ԵՄ ուղղությամբ  սալդոյի 2,7 անգամ աճի դեպքում։

2024թ. հունվար-մայիս ամիսներին Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը ԵԱՏՄ երկրների հետ հասել է 7.6 մլրդ դոլարի՝ տարեկան աճի 2 անգամից մինչեւ 2.7 անգամ արագացմամբ։ Դա պայմանավորված էր ներմուծման աճի կտրուկ արագացմամբ՝ 42,6%-ից մինչև 5 անգամ, արտահանման դինամիկայի 3,4 անգամ աճից մինչև 18,7% անկում վատթարացման եպքում, որոնց ծավալները կազմել են, համապատասխանաբար, 6,4 մլրդ դոլար և 1,2 մլրդ դոլար։

Իսկ ԵՄ երկրների հետ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության տարեկան դինամիկան ծավալել է 50,3% աճից դեպի 23,7% անկում՝ կազմելով 877,4 մլն դոլար՝ ներմուծման միտման 2 անգամ աճից դեպի 23,2% անկում վատթարացման հաշվին՝ արտահանման անկման 12,9% - ից մինչև 25% արագացման դեպքում, որոնց ծավալները կազմել են , համապատասխանաբար, 648,3 մլն դոլար և 229,1 մլն դոլար։

Որպես արդյունք՝ ԵԱՏՄ մասնաբաժինը արտահանման մեջ մեկ տարվա ընթացքում կրճատվել է 53,8% - ից մինչև 17,6% ՝ ներմուծման մեջ ավելանալով 27,8% - ից մինչև 69,1%, երկու դեպքում էլ Ռուսաստանի հաշվին, իսկ ԵՄ երկրների մասնաբաժինը կրճատվել է ինչպես արտահանման մեջ ՝ 10,7% - ից մինչև 3,2%, այնպես էլ ներմուծման մեջ՝ 18,2% - ից մինչև 7%, հիմնականում, Գերմանիայի և Նիդերլանդների հաշվին: