Արմինֆո. «Արդյո՞ք Հայաստանի կենսաթոշակային հիմնադրամների շահառուների կենսաթոշակային ակտիվների համար ներդրումային ռիսկը չի բարձրանում մասնավոր բիզնեսում (Private Equity) ուղղակիորեն ներդրումներ կատարելու հնարավորության ընդլայնման դեպքում», - ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Արմեն Նուրբեկյանին հարց է ուղղել "Հայաստան" ընդդիմադիր խմբակցության պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանը՝ նոյեմբերի 25-ին ԱԺ պրոֆիլային հանձնաժողովի նիստում համապատասխան օրինագծի քննարկման ժամանակ:
Հիշեցնենք, որ Կենտրոնական բանկն առաջարկում է փոփոխություններ կատարել "Կուտակային կենսաթոշակների մասին" օրենքում, որոնք թույլ կտան մեղմել կենսաթոշակային հիմնադրամների ներդրումների որոշ սահմանափակումներ եւ բաժնետոմսերում ներդրումների մասնաբաժինը 25 տոկոսից հասցնել 35 տոկոսի պահպանողական հիմնադրամների համար: Հայաստանի Կենտրոնական բանկի հաշվարկներով, դա կարող է 30 տարվա ընթացքում բարձրացնել միջին ակնկալվող եկամտաբերությունը տարեկան 0,7% - ով: Բացի այդ, հիմնադրամները կկարողանան միջոցների մինչև 10% - ը ներդնել ուղղակիորեն տնտեսության իրական հատվածում՝ ներառյալ ենթակառուցվածքային նախագծերը:
«Ես, իհարկե, պատրանքներ չունեմ մեր ֆոնդային բորսայի վերաբերյալ, բայց, ամեն դեպքում, բորսան լրացուցիչ զտիչ է: Եվ հիմա հնարավորություն տալով մարդկանց խնայողությունները ներդնել ոչ մեկի կողմից չվերահսկվող և չկարգավորվող ընկերություններում, արդյո՞ք դա էապես չի բարձրացնի ներդրումային ռիսկերը» ,- հետաքրքրվել է Արթուր Խաչատրյանը։
Նուրբեկյանը նշել է, որ այսօր Հայաստանի պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդերի կողմից կառավարվող ակտիվների ծավալը հասել է մոտ 1 տրլն դրամի, եւ դա շատ լուրջ թիվ է։ «Ծավալը շարունակում է աճել շատ բարձր տեմպերով», - նշել է նա։ "Մենք պետք է նրանց ավելի շատ հնարավորություններ ընձեռենք Հայաստանի տնտեսության մեջ ներդրումներ կատարելու համար", - հայտարարել է ՀՀ ԿԲ փոխնախագահը:
Ինչ վերաբերում է ներդրումների աշխարհագրությանը, ապա մոտ 65%- ը ներդրվել է Հայաստանում և, համապատասխանաբար, ազգային արժույթով (ըստ օրենքի, հիմնադրամի ակտիվների 60% - ը կամ ավելին պետք է ներդրվի հայկական դրամով, մնացած մասը խորհուրդ է տրվում ներդնել տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության երկրներում - խմբ.): Դրանց 42% - ը ՀՀ պետական պարտատոմսերում ներդրումներն են։
«ՀՀ-ում կորպորատիվ արժեթղթերում ներդրումների հիմնական մասը բաժին է ընկնում պարտքային թղթերին, քանի որ մենք այդքան շատ թողարկողներ չունենք։ Մենք ունեցել ենք IPO-ի միակ դեպքը, որտեղ ներդրել է կենսաթոշակային հիմնադրամը ՝ Team Telecom-ը (Amundi-ACBA Asset Management-խմբ.):> ,- նշել է ԿԲ ներկայացուցիչը։ Պորտֆելի մնացած մասը բաժին է ընկնում ԱՄՆ-ին, Եվրոպայի երկրներին, Ճապոնիային։
ԿԲ-ում համաձայն են, որ չարժե "անհասկանալի եղանակով բարձրացնել ներդրումների ռիսկը"։ Դրա հետ մեկտեղ, Արմեն Նուրբեկյանի խոսքով, Private Equity-ում ներդրումների ռիսկի կատեգորիան պահպանվում է նույն 10 տոկոսի սահմաններում ։ <Միայն մեկ տարբերությամբ. եթե նախկինում, մինչև փոփոխությունները, մենք որևէ հիմնադրամի միջոցով ներդրումներ ունեինք, հիմա թույլ ենք տալիս ուղղակի ներդրումներ կատարել։ Այսինքն ՝ այստեղ մենք լրացուցիչ ռիսկեր չենք տեսնում, ընդամենը, ընդլայնում ենք ներդրումային գործիքակազմը նույն ռիսկի շրջանակներում", - պարզաբանել է նա։
Հիշեցնենք, որ 2010թ. ընդունվել է "Կուտակային կենսաթոշակների մասին" ՀՀ օրենքը, իսկ բազմաստիճան կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը մեկնարկել է 2014թ. հունվարի 1-ից: 2018 թվականի հուլիսի 1-ից ԿԿՀ-ը պարտադիր է դարձել 1974 թվականի հունվարի 1-ից հետո ծնված ՀՀ բոլոր քաղաքացիների համար (մինչև 1974 թվականի հունվարի 1-ը ծնված քաղաքացիների համար գործում է բաշխիչ կենսաթոշակային համակարգը): 2018 թվականի հուլիսի 1-ից ուժի մեջ է մտել կուտակային կենսաթոշակի պարտադիր բաղադրիչը: Համակարգին կամավոր հիմունքներով մասնակից կարող են դառնալ նաև մինչև 1974 թվականը ծնված քաղաքացիները:
2013թ.-ին ՀՀ ԿԲ-ի կողմից ՊԿԿՀ-ի շրջանակներում կենսաթոշակային միջոցների կառավարման լիցենզիաներ ստացած ԿԿՀ-ի համակարգի ներդրումից մինչև այսօր Հայաստանում գործող կառավարիչների թիվը կազմում է ընդամենը երկուսը '"Ցե-Կվադրատ Ամպեգա Ասեթ Մենեջմենթ Արմենիա" (C-Quadrat Ampega) և "Ամունդի-Ակբա Ասեթ Մենեջմենթ" (Amundi-ACBA): Առաջինի բաժնետերերն են ավստրիական C-Quadrat Investment AG ներդրումային ընկերությունը և գերմանական Talanx Asset Management ընկերությունը։ Ակտիվների մեծությամբ (մոտ 150 մլրդ եվրո) Talanx Asset Management GmbH-ն Եվրոպայի խոշորագույն ապահովագրական և ֆինանսական խմբերից մեկն է, որը ներկայացված է 150 երկրներում: Երկրորդի բաժնետերերն են 35 երկրներում ավելի քան 2,2 տրլն եվրոյի չափով ակտիվներ կառավարող ֆրանսիական «Ամունդի» ընկերությունը (51%) և հայկական ԱԿԲԱ Բանկը (49%):
Անցած 10-ամյակի ընթացքում Հայաստանը մի քանի անգամ վերանայել է դրանց ամսական վճարումների չափը. 2023 թվականից աշխատող քաղաքացու կողմից ամսական պարտադիր վճարումները կազմել են աշխատավարձի 5% - ը, ևս նույնքան գումար է մուտքագրվում համակարգի մասնակցի կուտակային հաշվին պետության կողմից: Բայց եթե ՊԿԿՀ-ի մասնակցի աշխատավարձը գերազանցում է ամսական 500 հազար դրամը, ապա պետությունը ֆինանսավորում է ոչ ավելի, քան 25 հազար դրամի չափով կուտակային հատկացումներ: Առավելագույն նշաձող է սահմանվել նաև կուտակումների համար՝ նվազագույն աշխատավարձի 15-ապատիկի չափով: Այսինքն ՝ կուտակում չի կատարվում մասնակցի աշխատավարձի 1 մլն 125 հազար դրամը գերազանցող մասից, 112 հազար 500 դրամը առավելագույն գումարն է, որը կարող է կուտակել մասնակիցը: Վերջին սահմանափակման կիրառումից կարելի է հրաժարվել ՝ դիմելով հարկային մարմնին։ Վերջերս ԱԺ ֆինանսավարկային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Ծովինար Վարդանյանը հայտարարել է մի շարք քաղաքացիների կենսաթոշակային ակտիվների կուտակման մեջ պետության մասնակցության մասնաբաժնի կրճատման օգտակար լինելու մասին:
Կառավարող ընկերություններն առաջարկում են ներդրումների երեք մոդել. կայուն եկամտաբերությամբ, պահպանողական և հավասարակշռված: Ըստ կանոնների, կայուն եկամտի մոդելը ենթադրում է, որ ակտիվները չեն կարող ներդրվել բաժնեմասային արժեթղթերում և դրանց վրա հիմնված ածանցյալ գործիքներում. պահպանողական մոդելի պայմանների համաձայն, բաժնեմասային արժեթղթերի և դրանց հեջավորման նպատակով ձեռք բերված ածանցյալ գործիքների կշիռը ֆոնդի ակտիվներում չի կարող գերազանցել 25% - ը%; հավասարակշռված մոդելի կանոնների համաձայն ' բաժնեմասային արժեթղթերի և դրանց հեջավորման նպատակով ձեռք բերված ածանցյալ գործիքների կշիռը ֆոնդի ակտիվներում չի կարող գերազանցել 50% - ը: Թե այս ռազմավարություններից որով է տեղի ունենում միջոցների տեղաբաշխումը, համակարգի մասնակիցն ինքն է որոշում, և մեկ տարվա ընթացքում մեկ անգամ նրա անցումը մեկ մոդելից մյուսին անվճար է: Իսկ նրանք, ովքեր ի սկզբանե չեն կատարել այդ ընտրությունը, համակարգը ավտոմատ կերպով տեղադրում է միջին, չափավոր ռիսկայնության ֆոնդում, այսինքն՝ պահպանողական ։
