Արմինֆո.Հայաստանի Կենտրոնական բանկը որոշել է նորմատիվային հավելավճարը՝ կապիտալի հակացիկլիկ բուֆերը (ԿՀԲ) պահպանել ռիսկով հավասարակշռված ակտիվների 1,75 տոկոսի մակարդակում, եւ այդ նորմը ուժի մեջ է մտնում 2025 թվականի մայիսի 1 - ից: Ինչպես նշվում է ՀՀ ԿԲ հաղորդագրության մեջ, ԿԲ խորհուրդը նման որոշում կայացրել է ս.թ. ապրիլի 22-ին' հիմնվելով մակրո-ֆինանսական և վարկային շուկայի զարգացման համակողմանի վերլուծության վրա:
ԿՀԲ-ի վերաբերյալ ԿԲ-ի ներկայիս որոշումը հիմնավորող վերլուծությունը ցույց է տվել. նախ, որ ֆինանսական ցիկլի ինդեքսը նախորդ եռամսյակի համեմատ աճել է ՝ ուղեկցվելով բոլոր ուղղություններով վարկավորման բարձր ակտիվությամբ։ Վարկերի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ 2024թ. 4-րդ եռամսյակում աճել է 3,3 տ.կ. - ով (72% - ից) ՝ տարեվերջին մոտենալով 75,3% - ի, առայժմ շարունակելով մնալ երկարաժամկետ միտումից ավելի ցածր (գրեթե 0,1 տոկոսային կետով) մակարդակում։
Երկրորդ, վարկային պորտֆելի տարեկան աճի տեմպերը նախորդ եռամսյակի համեմատ գրեթե չեն փոխվել։ 2025թ. հունվար-փետրվարին նոր տրամադրված հիփոթեքային վարկերի ծավալներն, ընդհանուր առմամբ, հավասարվել են մեկ տարվա վաղեմության ծավալներին։ Այս ժամանակահատվածում անշարժ գույքի շուկայում նկատվել է վարձակալության գների և արժեքի նվազում, ինչն ուղեկցվել է նաև շինարարության ոլորտի վարկավորման ծավալների համեմատաբար ցածր աճով: Հաշվի առնելով այն փաստը, որ 2025 թվականից Երևանում դադարել է գործել հիփոթեքի եկամտահարկի վերադարձի ծրագիրը, ինչպես նաև անշարժ գույքի շուկայում պահանջարկի հագեցվածության գործոնները, չի բացառվում այս հատվածում ակտիվության անկման հավանականությունը:
Սպառողական վարկավորման շուկայում ակտիվության աճի միտումները պահպանվել են։ Վերջին երկու տարիների ընթացքում սպառողական վարկերի բարձր աճի ենթադրյալ գործոններից հարկ է առանձնացնել տնտեսության մեջ եկամուտների աճը և վարկերի մարման ժամկետները, նախորդ տարիներին նկատված սպառողական վարկերի դանդաղ կամ չափավոր աճի հնարավոր կոնվերգենցիան, ինչպես նաև նոր ձեռք բերված բնակարանների համար երկարաժամկետ օգտագործման ապրանքների գնումների ֆինանսավորման անհրաժեշտությունը (անշարժ գույքի շուկայում բարձր ակտիվության պայմաններում)
սպառողական վարկերի աճի հետ կապված հիմնական գործոններն են:
Երրորդ, ընթացիկ ժամանակահատվածում ֆինանսական կայունության առաջնային սպառնալիք շարունակում են հանդիսանալ աշխարհաքաղաքական անորոշությունից և անշարժ գույքի շուկայից բխող ռիսկերը (վարկային ռիսկեր):
Վերոնշյալ գործոնների համակողմանի վերլուծության արդյունքում ԿԲ խորհուրդը նպատակահարմար է գտել ԿՀԲ-ն պահպանել 1,75% մակարդակում: ԿՀԲ-ի հետագա փոփոխությունը (նվազման կամ բարձրացման ուղղությամբ) կախված է մակրո-ֆինանսական պայմաններից, անորոշության աստիճանից և համակարգային ռիսկերի զարգացման սցենարից:
Նշենք, որ ի սկզբանե բանկերի կապիտալի նորմատիվի ՝ կապիտալի հակացիկլիկ բուֆերի (ԿՀԲ) նկատմամբ հավելավճար սահմանելու մասին որոշումը Կենտրոնական բանկն ընդունել էր 2020թ. հուլիսի 31 - ին ՝ սահմանելով ռիսկով կշռված ակտիվների 0% - ի մակարդակում ՝ նույն տարվա օգոստոսից ուժի մեջ մտնելով ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր ԿՀԲ-ի նշաձողը ավելի քան 2 տարի պահվել է զրոյական նիշի վրա ։ Բայց 2022 թվականին հոկտեմբերի 24-ին Կենտրոնական բանկը որոշեց բարձրացնել ԿՀԲ-ն մինչև 1% ՝ այս նորմայի ուժի մեջ մտնելով 2023 թվականի մայիսից։ Այնուհետև 2023 թվականի մայիսին որոշվեց բարձրացնել ԿՀԲ-ն 2023 թվականի օգոստոսից մինչև 1,5% ՝ պահպանելով այդ մակարդակը մինչև 2025 թվականի մայիս։ Ավելի ուշ ՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 15 - ին, ԿԲ-ն որոշում կայացրեց էլ ավելի բարձրացնել ԿՀԲ-ի մակարդակը ՝ 0,25 կետով մինչև 1,75%, այս նորմի ուժի մեջ մտնելով 2025 թվականի մայիսից ։ Իսկ պահպանվող աշխարհաքաղաքական անորոշության պայմաններում համակարգային (ցիկլային) ռիսկերի նյութականացման հավանականությունը շարունակում է բարձր մնալ ։ Այս հավելավճարի գործարկումը նպատակ ունի աջակցել բանկային հատվածի կայունությանը։ Հակացիկլիկ հավելավճարը անհրաժեշտ է բանկի կորուստները ծածկելու համար, եթե բանկային ոլորտում համակարգային ռիսկի սահմանային արժեքներ առաջանան: "Բանկերի կապիտալի համարժեքության նորմատիվի հավելավճարների շեմերի հաշվարկման և սահմանման" կարգի համաձայն, կարգավորիչը եռամսյակային կտրվածքով վերանայում է ԿՀԲ-ի շեմը: ԿՀԲ-ն որոշելիս ԿԲ-ն առաջնորդվում է "Կապիտալի հակացիկլիկ շեմի ընդհանուր մեթոդաբանություն" փաստաթղթի դրույթներով, համաձայն որի, շեմ սահմանելիս ԿԲ-ի համար հիմք են հանդիսանում Բազելյան մեթոդաբանությամբ գնահատված վարկեր/ՀՆԱ ցուցանիշի ճեղքվածքը և համակարգային ռիսկի զարգացումը բնութագրող ֆինանսական ցիկլի ինդեքսը, ինչպես նաև, այսպես կոչված, վաղ կանխարգելման (վաղ արձագանքման) այլ ցուցանիշներ:
