Արմինֆո.Հայաստանում կանայք ավելի արդյունավետ են բիզնեսում, սակայն բիզնեսում ներգրավվածության ցուցանիշով մեր երկիրը ցածր դիրքեր է զբաղեցնում, նույնիսկ՝ իսլամական երկրների համեմատ: Այդ մասին լրագրողներին հաղորդել է "Ամերիա" խորհրդատվական ընկերության կառավարող գործընկեր, հայտնի տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանը ՝ վկայակոչելով Global Entrepreneurship Monitor-ի (GEM) շրջանակներում պատրաստված GEM Armenia National Report 2024/2025 երկրորդ ազգային զեկույցի արդյունքները։
Նրա խոսքով՝ նման գենդերային խզման հիմնական պատճառը հայ ընտանիքների նահապետական բնույթն է, որտեղ, ավանդաբար, ընտանիքի եկամտի համար պատասխանատվությունը դրվում է տղամարդկանց վրա: Դա, իր հերթին, կանանց պակաս կաշկանդված է դարձնում գործարար որոշումներ կայացնելիս և թույլ է տալիս ավելի հեշտ ռիսկի դիմել ձեռնարկատիրական գործունեությունում: Դրան գումարվում է նաև այն, որ հայ ընտանիքներում բյուջեն կառավարում են հենց կանայք, այսինքն, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման գործնական փորձ ունեն։ "Եվ այս երկու գործոնների ամբողջությունը՝ ռիսկի դիմելու պատրաստակամությունն ու ծախսերի ռացիոնալ կառավարումը, մի շարք դեպքերում նրանց ավելի արդյունավետ են դարձնում՝ քան տղամարդիկ", - նկատել է Ջրբաշյանը։ Այդ առնչությամբ, հղում անելով հետազոտության արդյունքներին, նա ընդգծել է, որ կանանց մասնաբաժինը, որոնց մոտ ավելի լավ է ստացվում բիզնեսով զբաղվել Հայաստանում, աճել է։ Ընդ որում, այսօր մեր երկրում կանանց բիզնեսը, ինչպես ներկայացրել է տնտեսագետը, հիմնականում, կենտրոնացած է consumer-ոլորտներում (տարբեր տեսակի ծառայություններ, մանրածախ առևտուր, ռեստորաններ, վարսավիրանոցներ և այլն)։ Հայաստանի զբաղվածության ռազմավարությունում առանձին բլոկ է հատկացվել կանանց ձեռներեցությանը՝ հաշվի առնելով ներուժն ու այսօր զբաղեցրած դիրքերը: "Կանանց հարցը բիզնեսում քննարկումների շատ մեծ թեմա է։ Ուշագրավ է, որ զբաղվածության ռազմավարության մեջ կանանց բիզնեսը ներառված է որպես առանձին կարեւոր ուղղություն, քանի որ նախկինում էլ ենք տեսել , որ այստեղ խնդիրներ կան", - նշել է "Ամերիա" - ի կառավարիչը:
Նա ընդգծել է, որ այսօր հնարավորություն չկա թվերով ճիշտ գնահատել care economy հատվածի ծավալները (տնտեսության այն հատվածը, որն ընդգրկում է խնամքի կարիք ունեցող մարդկանց առնչվող ողջ վճարովի և անվճար գործունեությունը նրանց ողջ կյանքի ընթացքում) և դրա ազդեցությունը: "Այդ ոլորտը մենք չենք տեսնում։ Իսկ, իրականում, չեմ կարծում, որ կանայք տղամարդկանցից քիչ են զբաղված։ Ենթադրում եմ ՝ ավելի։ Մենք նախատեսում ենք նաև լուրջ ուսումնասիրություն իրականացնել, որպեսզի հասկանանք, թե ինչպես են բաշխվում դերերը։
Երկրորդ՝ մենք երեխաների խնամքի ենթակառուցվածքներին առնչվող խնդիրներ ունենք։ Երկրում բազմաթիվ են այն բնակավայրերը, որտեղ կանայք նման հաստատությունների բացակայության պատճառով չեն կարողանում իրենց մասնագիտորեն իրացնել։ Եվ մեկ այլ պատճառ էլ կայուն սոցիալական վերաբերմունքն է հայ հասարակությունում, որտեղ ավանդաբար համարվում է, որ գումար պետք է վաստակի տղամարդը, իսկ կնոջը վերապահված է միայն տնտեսության կառավարման դերը", - պարզաբանեց նա։
Ջրբաշյանն ընդգծել է, որ, հաշվի առնելով վերը նշված գործոնները, մեր երկրում կանանց ձեռներեցության, այդ թվում՝ ստարտափների նպատակային ֆինանսավորում է անհրաժեշտ ՝ բիզնեսում կանանց ակտիվությունը բարձրացնելու համար: "Գենդերային gap - ը (խզումը) անհրաժեշտ է հաղթահարել", - ասել է նա:
Նշենք, որ GEM Armenia National Report 2024/2025 զեկույցը երկրորդ նման հետազոտությունն էր երկրում։ Հայաստանն առաջին անգամ միացել է GEM գլոբալ ծրագրին 2019 թվականին ։ Հետազոտությունն ընդգրկում է ավելի քան 100 ցուցանիշ, ներառյալ ձեռնարկատերերի դրդապատճառները, նորարարության պատրաստակամության մակարդակը, ռիսկերի ընկալումը, ներդրումային միջավայրը, թվային տեխնոլոգիաների ազդեցությունը և ձեռնարկատիրական միջավայրի այլ հիմնական ասպեկտները:
Հարցումն անցկացվել է 2024թ. ապրիլ-հունիս ժամանակահատվածում, որին մասնակցել են 37 փորձագետներ և 18-64 տարեկան ավելի քան 2 հազար հարցվածներ Երևանից և մարզերից (քաղաքներ և գյուղեր) ։ Ուսումնասիրության սխալը + / -2,2% է:
Հետազոտական խմբի ազգային թիմը գլխավորել Է Տիգրան Ջրբաշյանը: Նման ծավալուն աշխատանքի ֆինանսավորումն ապահովել է "Ամերիա" խորհրդատվական ընկերությունը:
Global Entrepreneurship Monitor ծրագիրն իրականացվում է ավելի քան 25 տարի և համարվում է ձեռներեցության ոլորտում ամենահեղինակավոր միջազգային հետազոտություններից մեկը: Ամեն տարի դրան մասնակցում է շուրջ 200 հազար մարդ և ավելի քան 3 հազար փորձագետ բողջ աշխարհում։
Ամբողջական զեկույցին կարելի է ծանոթանալ հետևյալ հղումով ՝ https://ameriaadvisory.am/wpcontent/uploads/2025/06/2024-2025-GEM-National-Report-English.pdf .
