Տնտեսագետ. Դեպի Հայաստան և նրա տարածքով բեռների հոսքի նոր երթուղիների տնտեսական օգուտների մասին դատելը վաղաժամ է

Արմինֆո.Թրամփի երթուղու (TRIPP) կամ Ադրբեջանի տարածքով Հայաստանին հացահատիկի մատակարարման տնտեսական օգուտների մասին դատելը դեռ վաղ է։ Այդ մասին հայտարարել է "Մեր ձեւով" շարժման անդամ, տնտեսագետ Աշոտ Ֆարսյանը։

Խոսելով Սյունիքով TRIPP երթուղու արդյունավետության մասին (42 կմ ճանապարհ Հայաստանի հարավում, որի կառավարումը 99 տարով կհանձնվի ԱՄՆ - ից կառավարող ընկերությանը-խմբ.)՝ Ֆարսյանը համոզմունք է հայտնել, որ զուտ տնտեսական տեսանկյունից դրա ազդեցությունը Հայաստանի տնտեսության վրա աննշան կլինի: Իր խոսքերը հաստատելու համար նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ Ադրբեջանում արդեն հայտարարել են այդ երթուղով տարեկան 5 մլն տոննա բեռ փոխադրելու ծրագրերի մասին: Իսկ Ֆարսյանն առաջարկել է դիտարկել երթուղու օգուտը, եթե հաջողվի փոխադրել 10 մլն տոննա։

"Նույնիսկ այդ դեպքում տնտեսական էֆեկտը մեծ չի լինի, եթե հաշվի առնենք, որ երթուղու երկարությունը կկազմի ընդամենը 40 կմ: Այդ երթուղուց Հայաստանի պոտենցիալ եկամուտը գնահատելու համար կարելի է համեմատել Վրաստանի տարածքով դեպի Ռուսաստան բեռնափոխադրումների հետ, որտեղ Հայաստանը վճարում է 6 դոլար մեկ տոննայի դիմաց: Այսպիսով, մեկ տոննայի դիմաց 6 դոլար սակագնով եկամուտը կարող է կազմել 30-60 միլիոն դոլար: Դա այն գումարը չէ, որը կարող է էապես ազդել երկրի տնտեսության վրա", - պարզաբանել է փորձագետը։

Մինչդեռ, ինչպես նկատել է Ֆարսյանը, Հայաստանի իշխանությունները փորձում են տպավորություն ստեղծել, թե այդ երթուղին կդառնա, այսպես կոչված, Միջին միջանցքի մի մասը, որով անցնելու է Մեծ Արևելքից դեպի Արևմուտք բեռների հոսքը։ "Սակայն, հաշվի առնելով աշխարհագրական առանձնահատկությունները և Կասպից ծովի առկայությունն իր նավահանգստային խնդիրներով, դա քիչ հավանական է թվում։ Օրինակ, ղազախական Ատիրաու նավահանգիստն արդեն հասել է սնանկացման շեմին (Ուրալ գետի գետաբերանի ծանծաղմանւ պատճառով – խմբ․)", - նշել է տնտեսագետը։

Ադրբեջանի տարածքով հացահատիկի առաջին խմբաքանակի Հայաստան հասնելու կապակցությամբ Ֆարսյանը նշել է, որ այլընտրանքային տրանսպորտային ուղիների առկայությունը միշտ էլ օգտակար է, սակայն, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ հացահատիկի այդ խմբաքանակի մատակարարման շուրջ ներկայիս մեդիա իրավիճակը փոքր-ինչ չափազանցված է: "Պարզ չէ, թե հատկապես ինչ երթուղով է իրականացվում առաքումը․ Ռուսաստանի և Վրաստանի տարածքով, թե՝ Կասպից ծովով ։ Գների հարցը ևս բաց է մնում. թեև պնդում են, որ ղազախական հացահատիկն ավելի էժան է, քան ռուսականը, համեմատության համար փաստական տվյալներ չկան", - նշել է տնտեսագետը։

Ֆարսյանը նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանում հացի գինն այժմ 20 տոկոսով բարձր է, քան՝ Վրաստանում և Ադրբեջանում: "Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ հացը սպառողական զամբյուղում փոքր բաժին ունի, իսկ այդ 20 տոկոսը պայմանավորված է ոչ միայն հացահատիկի գնով ։ Հացի գնի մեջ ցորենի ամրագրված արժեքը կազմում է ընդամենը 50%՝ չներառելով տրանսպորտային ծախսերը, էլեկտրաէներգիան և աշխատանքի վարձատրությունը։ Այսպիսով, պնդել, թե նոր երթուղին կհանգեցնի հացի և այլ ապրանքների գների նվազման, դեռևս վաղաժամ է։ Եվ այդ առնչությամբ տպավորություն է ստեղծվում, որ մատակարարումներն իրականացվում են ավելի շատ ճանապարհների ապաշրջափակում ցուցադրելու համար", - պարզաբանել է փորձագետը։

Ֆարսյանն անդրադարձել է նաև անվտանգության հարցերին։ Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ մինչ այժմ ռիսկերի գնահատում չի իրականացվել, իսկ դրանք, մինչդեռ, կարող են տարբեր լինել, քանի որ, ինչպես պարզաբանել է փորձագետը, անվտանգությունը չի սահմանափակվում միայն ռազմական սպառնալիքներով: "Մեր ձեւով" շարժման անդամը դժվարացել է պատասխանել, թե ճանապարհների ապաշրջափակումն ինչ իրական տնտեսական էֆեկտ կբերի, սակայն համոզմունք  է հայտնել, որ այն, այնուամենայնիվ, ռիսկեր կառաջացնի: "Այս պահին այդ հարցերի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ չեն կատարվել, և նպատակահարմար կլիներ, որ իշխանությունները կենտրոնանային հենց այդ հարցերի վրա", - ամփոփել է Ֆարսյանը:

Հիշեցնենք, որ այսօր Ռուսաստանից Հայաստան է ժամանել 1050 տոննա ռուսական ցորենի առաջին խմբաքանակը՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի տարածքով: Բարձրորակ հացահատիկի մեկ այլ խոշոր խմբաքանակ այդ երթուղով գալիս է Ղազախստանից: Դա հնարավոր է դարձել այն բանից հետո, երբ հոկտեմբերի 21-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց  դեպի Հայաստան բեռների տարանցման բոլոր սահմանափակումները վերացնելու մասին ։

Փորձագետները կարծում են, որ ադրբեջանական տարանցման անսպասելի բացումը քաղաքականապես մոտիվացված է և նպատակ ունի սատարել իշխող կուսակցությանն առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում, որոնք նախատեսված են 2026 թվականի հունիսին: