Արմինֆո. Տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Արթուր Պապյանը թվարկել է այն հնարավոր ռիսկերը, որոնց կարող է բախվել Հայաստանը ՝ երկրի պետական համակարգում արհեստական բանականության (ԱԲ) ներդրումից հետո ՝ իրավական և պաշտպանական պատշաճ մեխանիզմների բացակայության պայմաններում: Այդ մասին նա գրել է Facebook-ի իր էջում՝ ներկայացնելով տվյալների պաշտպանության dphub.am կենտրոնի պատրաստած վերլուծական հարցման արդյունքները։
Ինչպես նշել է փորձագետը, արհեստական բանականությունը արդեն մտել է Հայաստանի պետական համակարգ, բայց արդյո՞ք մենք գիտենք, թե ինչպես են մշակվում մեր տվյալները։
«Ինձ միշտ մտահոգել է այն արագությունը, որով ներդրվում են նոր տեխնոլոգիաները՝ առանց պատշաճ իրավական ու անվտանգային «ամրագոտիների»։ Մեր թիմը dphub.am-ում պատրաստել է մի կարևոր policy brief, որտեղ վերլուծել ենք ԱԲ-ի կիրառումը ՀՀ պետական մարմիններում։ Զեկույցի հղումը՝ մեկնաբանություններում։
Ահա մի քանի առանցքային կետ, որոնց մասին պետք է բարձրաձայնել.
Իրավական վակուում. Մինչ օրս չունենք հստակ օրենսդրություն, որը կկարգավորի, թե պետական մարմինները ինչպես և որտեղ կարող են օգտագործել ԱԲ ալգորիթմները։ Սա նշանակում է, որ որոշումները կարող են կայացվել «սև արկղի» սկզբունքով՝ առանց թափանցիկության։
Տվյալների գաղտնիություն. Պետական ապարատում ԱԲ գործիքների օգտագործումը հաճախ ներառում է քաղաքացիների անձնական տվյալների մշակում։ Առանց խիստ աուդիտի՝ մենք չունենք երաշխիք, որ այդ տվյալները չեն հայտնվում երրորդ կողմերի կամ անվտանգային բացեր ունեցող համակարգերի ձեռքում։
Էթիկա և պատասխանատվություն. Եթե ԱԲ համակարգը սխալ որոշում կայացնի (օրինակ՝ սոցիալական աջակցության կամ վարչարարության հարցում), ո՞վ է կրելու պատասխանատվությունը։ Մեր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ պատասխանատվության մեխանիզմները դեռևս մշակված չեն։
Ի՞նչ ենք առաջարկում. Մենք պետք է անցնենք «զգուշավոր նորարարության» մոդելին։ Անհրաժեշտ է ներդնել ԱԲ ազդեցության պարտադիր գնահատման գործիքակազմ և ստեղծել էթիկայի ուղեցույցներ բոլոր պետական կառույցների համար։
Տեխնոլոգիական առաջընթացը հրաշալի է, բայց այն չպետք է լինի մեր մասնավոր կյանքի և անվտանգության հաշվին», - գրել է Պապյանը։
Նշենք, որ 2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ ԱԺ-ում տեղի ունեցած քննարկումների ժամանակ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը հայտարարել էր, որ ներկայումս Հայաստանի տեխնոլոգիական ոլորտում ներգրավված է շուրջ 55 հազար ինժեներ և ծրագրավորող։ Միաժամանակ նա հաղորդել էր, որ գերատեսչության առաջնահերթ խնդիրներից է արհեստական բանականության ոլորտում մասնագետների ավելացումը, և 2026 թվականի գրեթե բոլոր ծրագրերում արհեստական բանականությանն առնչվող հարցերին առաջնահերթ նշանակություն է տրվում։
