Արմինֆո. Հայաստանի համար առաջիկա տարիներին կարևոր է առաջ տանել ենթակառուցվածքային նախագծերը, խթանել գործընթացների թվայնացումը սահմաններին և երկրի ներսում, վերակառուցել կադրերի պատրաստման նկատմամբ մոտեցումը: Այդ մասին ասել է ATI.SU միջազգային լոգիստիկ հարթակի ներկայացուցչության տնօրեն Սերգեյ Մկրտչյանը՝ Երևանում կայացած Logistics Development in Armenia խորհրդաժողովի ժամանակ:
"Առանց դրա նոր երթուղիները եւ համաձայնագրերը կմնան թղթի վրա, իսկ լոգիստիկան չի կարող կայուն հենարան դառնալ արտահանման եւ ներքին շուկայի համար", - ընդգծել է նա:
Մկրտչյանն ընդգծել է, որ դեպի ծով ելք չունեցող երկրի համար միշտ արդիական է արտաքին շուկաներ մուտք գործելու հարցը։ Իսկ Հայաստանը կապված է հարևան պետություններով տարանցմամբ, և այժմ միանգամից մի քանի նախաձեռնություններ կարող են փոխել երթուղիների կոնֆիգուրացիան։ Այդ առնչությամբ հարթակի ղեկավարը նշել է, որ հայկական ընկերությունները հնարավորություն ունեն միանալու մատակարարման միջազգային շղթաներին։ Մասնավորապես, նա մատնանշել Է Middle Corridor նախագիծը, որն իրենից ներկայացնում է երկաթուղիների, նավահանգիստների եւ մուլտիմոդալ երթուղիների ցանց, որոնք Չինաստանն ու Կենտրոնական Ասիան կապում են Եվրոպայի հետ Կասպից ծովով, Հարավային Կովկասով եւ Թուրքիայով ՝ շրջանցելով Ռուսաստանը: Վկայակոչելով ԵՄ գնահատականները՝ Մկրտչյանը նշել է, որ 2022 թվականից հետո այդ ուղղությամբ բեռնափոխադրումներն աճել են մի քանի անգամ և կարող են բազմապատիկ աճել մինչև 2030 թվականը։
Որպես առանձին ուղղություն նա նշել Է Իրանի հետ կապերի զարգացումը։ Սա, ըստ Մկրտչյանի, միակ ցամաքային զարկերակն է, որը թույլ է տալիս Հայաստանին դուրս գալ դեպի հարավ ՝ դեպի իրանական նավահանգիստներ, այնուհետև՝ Պարսից ծոցի և Հնդկաստանի շուկաներ։ "Անցյալ տարի Հայաստանն ու Իրանը պայմանավորվել են Նորդուզ անցակետում նոր կամրջի կառուցման, գոյություն ունեցող կամրջի վերակառուցման եւ սահմանային տերմինալների արդիականացման շուրջ", - նշել է նա:
Զուգահեռաբար, ինչպես շարունակել է ATI.SU-ի տնօրենը, երկրի ներսում ձևավորվում է բեռների ձևակերպման նոր ենթակառուցվածք։ ՎԶԵԲ - ի և ԵՄ-ի աջակցությամբ ստեղծվում է մաքսային-լոգիստիկ կենտրոն, որը պետք է փոխարինի մի քանի ցրված հարթակներին, կրճատի ընթացակարգերի անցման ժամանակը և իրականացնի «մեկ պատուհանի» սկզբունքը: "Սա անհրաժեշտ պայման է արտաքին միջանցքների զարգացման համար.նոր երթուղիների իմաստը քիչ է, եթե բեռները ուշանում են ներքին ենթակառուցվածքի պատճառով",- ընդգծել է Մկրտչյանը:
Անդրադառնալով լոգիստիկային և աշխատաշուկային՝ նա նշել է, որ լոգիստիկ բիզնեսը շատ երկրներում բախվում է մարդկանց պակասի, և Հայաստանի տնտեսությունը նման իրավիճակում է: "Իշխանություններն արդեն մի քանի տարի նշում են աշխատուժի ընդհանուր դեֆիցիտը. աճում է շինարարության, արտադրության, ՏՏ-ի եւ տրանսպորտի թափուր աշխատատեղերի թիվը, մինչդեռ աշխատուժի առաջարկը չի համապատասխանում տնտեսության վերականգնմանն ու աճին", - ասել է ATI.SU-ի ղեկավարը։
Իսկ գործընթացների թվայնացման տեսանկյունից Հայաստանի լոգիստիկան, ըստ նրա, արդեն գտնվում է համեմատաբար բարձր մակարդակի վրա ։ Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ թվային լուծումները նորմ են դարձել ՝ էլեկտրոնային տրանսպորտային բեռնագրեր, մաքսային առցանց ծառայություններ, ապրանքների թվային մակնշում, իրական ժամանակում տվյալների փոխանակման համակարգեր:
Մկրտչյանը նշել է, որ 2026 թվականին ԵԱՏՄ-ում նախատեսվում է միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումներում էլեկտրոնային բեռնագրերի ներդրման փորձ: «Մինչև 2026 թվականի ավարտը Միության երկրները նախատեսում են անցնել ԵԱՏՄ ինտեգրված տեղեկատվական համակարգի լիաֆորմատ օգտագործմանը: Խնդիրներ են դրված նաև տարանցման պարզեցման, բեռների հաշվառման թվային գործիքների ներդրման և ընթացակարգերի ներդաշնակեցման ուղղությամբ", - ասել է նա։
Հարթակի ղեկավարը նշել է, որ Հայաստանում թվային նախաձեռնությունները կապված են նաև արտաքին առևտրային գործառնությունների կարգավորման հետ: Մասնավորապես, պարտադիր թվային մակնշում է մտցվել արտահանման եւ ներմուծման ժամանակ մի քանի կատեգորիաների ապրանքների համար․ խմիչքներ, գյուղատնտեսական արտադրանքի առանձին տեսակներ, նավթամթերք, դեղամիջոցներ, կոսմետիկա եւ այլն։
Ամփոփելով ՝ Մկրտչյանն ընդգծել է, որ առանց Վրաստանի, Իրանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի հետ կայուն տրանսպորտային կապերի, հետագայում՝ Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի հետ, լոգիստիկան մնում է լոկալ ծառայություն:
«Թվայնացումը թույլ է տալիս այդ կապերը դարձնել աշխատանքային: Համակարգերի համատեղելիությունը և թվային լուծումների ներդրման տեմպերը ուղղակիորեն ազդում են մրցունակության վրա: Ավտոմատացումը, էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառությունը և կառավարման համակարգերը նվազեցնում են մարդկանց ծանրաբեռնվածությունը ՝ ազատելով նրանց սովորական գործողություններից: Դա օգնում է հարթել կադրերի պակասը", - ընդգծել է նա։
Նշենք, որ խորհրդաժողովի ընթացքում, որին մասնակցում էին բիզնեսի ներկայացուցիչներ և փորձագետներ, քննարկվել են տարածաշրջանային հաղորդակցությունների զարգացմանը, կադրերի պակասին և գործընթացների թվայնացմանը վերաբերող հարցեր, Առանձին ուշադրություն է դարձվել այն քայլերին, որոնք թույլ կտան Հայաստանի լոգիստիկան հասցնել նոր մակարդակի:
Ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների ՝ Հայաստանում բեռնափոխադրումների ծավալը 2026թ. առաջին եռամսյակում 2025թ.նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել է 1,6%-ով (մեկ տարի առաջվա 0,7% աճի դիմաց) ՝ կազմելով 3 408,5 հազար տոննա ։ Դինամիկան հրահրվել է գերակշռող ավտոմոբիլային բեռնափոխադրումների ծավալների կրճատմամբ ՝ 10,7 տոկոսով ՝ մինչև 2 185,9 հազար տոննա։
Ընդ որում, երկաթուղային բեռնափոխադրումների գծով աճ է գրանցվել՝ 34,8% - ով՝ մինչեւ 470.3 հազար տոննա, օդային բեռնափոխադրումների գծով՝ 27,4% - ով, մինչև 12,1 հազար տոննա։ Մայր գազատարով մատակարարվել է 740.2 հազ.տոննա բնական գազ' տարեկան 13% աճով:
