Բարձր ներքին պահանջարկի պայմաններում Հայաստանում տնտեսական աճը մնում է բարձր. ԵԱԶԲ

ԱրմԻնֆո. Տնտեսական ակտիվության աճի ցուցանիշները Հայաստանում 2026 թվականի առաջին կեսին մնացել են բարձր՝ ներքին պահանջարկի ուժեղ աճի պայմաններում: Բանկի վերլուծաբանների կանխատեսմամբ՝ երկրի տնտեսական աճը 2026 թվականի վերջին կհասնի 6.0%-ի՝ սպառողական և ներդրումային ակտիվության ուժեղ աճի պայմաններում: Այս մասին ասվում է Եվրասիական զարգացման բանկի (ԵԶԲ) կողմից պատրաստված նոր մակրոտնտեսական ակնարկում:

Նշվում է, որ գնաճը Հայաստանում փետրվարից ի վեր մնացել է նպատակային միջակայքից բարձր: Կենտրոնական բանկը 2026 թվականի առաջին ութ ամիսների ընթացքում պահպանել է հիմնական տոկոսադրույքը 6.5% մակարդակի վրա։ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում Հայաստանի ՀՆԱ-ն աճել է 6.0%-ով։ ՀՆԱ-ի աճին ամենամեծ ներդրումը ունեցել է ծառայությունների ոլորտը՝ ֆինանսական գործունեություն, տեղեկատվություն և կապ, ինչպես նաև շինարարություն և հանքարդյունաբերություն (աճել են համապատասխանաբար՝ 8.8% տարեկան, 11.5% տարեկան, 20.2% տարեկան և 27.6% տարեկան)։

Պահանջարկի կողմում հիմնական շարժիչ ուժերը սպառողական ծախսերն ու ներդրումներն էին (համապատասխանաբար՝ 5.7% տարեկան և 7.9% տարեկան աճ)։ Տնտեսությանը նպաստել են զբոսաշրջության ուժեղ ակտիվությունը (14.8% տարեկան կամ ավելի քան 1 միլիոն այցելություն տարվա առաջին կիսամյակում) և բարձր դրամական փոխանցումները (36.0% տարեկան հունվար-հուլիս ամիսներին)։   

Զուտ արտահանումը բացասական ազդեցություն ունեցավ, քանի որ ապրանքների և ծառայությունների արտաքին առևտուրը տարվա առաջին կեսին նվազել է։

2026 թվականի առաջին յոթ ամիսներին Հայաստանի տնտեսությունը պահպանել է բարձր աճի տեմպեր։ Տնտեսական ակտիվությունը 2026 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին աճել է 7.7%-ով՝ նախորդ տարվա հունվար-հունիսի 7.9%-ի համեմատ։ Ծառայությունները հիմնական ներդրումն են ունեցել (13.2% տարեկան), իսկ շինարարությունը (25.0% տարեկան) և արդյունաբերությունը (9.5% տարեկան) նույնպես դրական ներդրում են ունեցել։ Ծառայությունների ոլորտը աճել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և զբոսաշրջության ակտիվության հետ կապված ոլորտների շնորհիվ։ Շինարարությունը խթանվել է հիփոթեքային վարկավորման բարձր աճով։

Միևնույն ժամանակ, ներմուծումը տարեկան աճել է 7.7%-ով՝ ներքին բարձր պահանջարկի պայմաններում, մինչդեռ արտահանումը նվազել է 7.9%-ով՝ տարեկան, այդ թվում՝ սննդամթերքի մատակարարման արտաքին սահմանափակումների պատճառով։

Գնաճը Հայաստանում օգոստոսին կազմել է 4.4%՝ նախորդ ամսվա 4.5%-ից։ Հիմնական գործոնը սննդամթերքի գնաճի դանդաղումն էր՝ 7.4%-ից մինչև 6.4%՝ որոշակի գյուղատնտեսական ապրանքների գների անկման պատճառով։ Ոչ պարենային ապրանքների գների աճը կազմել է 2.4%՝ տարեկան 2.5%-ից, մինչդեռ ծառայությունների գնաճը արագացել է՝ հասնելով 2.8%-ի՝ տարեկան 1.8%-ից՝ տրանսպորտի գների արագացված աճի պատճառով։ Հուլիսին հիմնական գնաճը մնացել է բարձր՝ տարեկան 4.5%, հունիսին տարեկան 4.9%-ից հետո, ինչը վկայում է շարունակական ուժեղ պահանջարկի մասին։

Միևնույն ժամանակ, դրամի արժեզրկումը դոլարի նկատմամբ, որը տարեսկզբից ի վեր կազմել է 4.1%, սահմանափակում է գնային ճնշումը։ Բանկը կանխատեսում է սպառողական գների տարեկան 4.4% աճ այս տարվա վերջին։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը օգոստոսի 4-ի իր նիստում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը պահպանել է 6.5% մակարդակի վրա։ Բարձրացած գնաճը պահանջում է պահպանողական մոտեցում տոկոսադրույքների նվազեցման հարցում։

Իր հերթին, Հայաստանի ռիսկի պարգևավճարի նվազումը ենթադրում է ավելի ցածր տոկոսադրույքի հետագիծ։ Միևնույն ժամանակ, գնաճը 2026 թվականի փետրվարից ի վեր գտնվում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի նպատակային միջակայքից (3%+1%) դուրս։ Հիմնական գնաճի դինամիկան նույնպես վկայում է պահանջարկի բարձրացման մասին, ինչը մնում է որպես փաստարկ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացման օգտին տարվա երկրորդ կեսին։

2026 թվականի հունվարից հուլիս ամիսներին Հայաստան դրամական փոխանցումների ներհոսքը1 տարեկան աճել է 36.0%-ով՝ հասնելով 4.5 միլիարդ դոլարի։ Այս աճը պայմանավորված է Ռուսաստանի Դաշնությունից, ԱՄՆ-ից և ԱՄԷ-ից փոխանցումներով։ Միևնույն ժամանակ, նույն ժամանակահատվածում դրամական փոխանցումների արտահոսքը տարեկան աճել է 1.3%-ով՝ հիմնականում դեպի ԱՄՆ։

Բյուջեի դիրքը բարելավվել է։ 2026 թվականի հունվարից հուլիս ամիսներին բյուջեն կատարվել է ՀՆԱ-ի 0.3%-ի ավելցուկով (նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում կար ՀՆԱ-ի 0.5%-ի դեֆիցիտ)։ Մինչդեռ հարկային եկամուտները տարեկան աճել են 14.9%-ով, ծախսերը տարեկան աճել են 8.9%-ով, ինչը հնարավորություն է տվել ապահովել ավելցուկ։ Կառավարության կողմից 2026 թվականի համար նախատեսված դեֆիցիտը կազմում է ՀՆԱ-ի 4.0%-ը և թույլ է տալիս պետական ծախսերի աճի չափավոր արագացում 2026 թվականի մնացած մասի համար՝ ապահովելով ներքին պահանջարկի լրացուցիչ աջակցություն։ Արտաքին առևտրի դեֆիցիտը մնացել է կայուն. 2026 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին այն կազմել է 3.5 միլիարդ դոլար՝ նախորդ տարվա 3.6 միլիարդ դոլարի համեմատ։ Հունվար-հուլիս ամիսներին արտահանումը տարեկան նվազել է 7.9%-ով, մինչդեռ ներմուծումը տարեկան աճել է 7.7%-ով։ Տարվա առաջին կեսին ամենամեծ անկումը գրանցվել է թանկարժեք քարերի և մետաղների արտահանման մեջ (տարեկան անկում 52.6%-ով) և սննդամթերքի (տարեկան անկում 25%-ով)։ Բացառությամբ թանկարժեք մետաղների առևտրի, արտահանումը տարեկան աճել է 17.7%-ով, մինչդեռ ներմուծումը տարեկան աճել է 21.5%-ով։

Moody's-ը բարելավել է Հայաստանի ինքնիշխան վարկանիշի կանխատեսումը՝ կայունից դարձնելով այն դրական՝ հաստատելով Ba3 վարկանիշը։ Վերանայումը պայմանավորված է աշխարհաքաղաքական ռիսկերի նվազեցմամբ և աճի հեռանկարների ամրապնդմամբ. 2026-2027 թվականներին Moody's-ը գնահատում է, որ ՀՆԱ-ն կաճի 5-5.5%-ով (ԵԱԶԲ կանխատեսումից ցածր)։ Միջազգային պահուստները 2026 թվականի հուլիսին գերազանցել են 6.1 միլիարդ դոլարը (ապրանքների և ծառայությունների ներմուծման մոտավորապես հինգ ամիս)՝ հասնելով նոր պատմական առավելագույնի։