ԱրմԻնֆո: Կառավարության գործը աճի տեմպերի հանդիսավոր հայտարարումը չէ: Նրա պարտականությունն է ապահովել, որ այսօրվա աճը վերածվի ավելի մրցունակ արտադրության, ավելի դիվերսիֆիկացված արտահանման և ավելի կայուն զբաղվածության վաղը: Այսպես է մեկնաբանել «Միասնության թևեր» կուսակցության վարչության անդամ և ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահ Դավիթ Անանյանը 2026 թվականի հունվար-օգոստոս ամիսների սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը արտացոլող հիմնական ցուցանիշները, որոնք հրապարակվել են Հանրապետության վիճակագրական կոմիտեի կողմից հոկտեմբերի 5-ին:
«Տնտեսական ակտիվության ինդեքսը կազմում է 7.3%: Սակայն, նախքան այս թիվը որպես տնտեսական հաջողություն ներկայացնելը, արժե նայել նույն վիճակագրության հաջորդ էջերին: Արդյունաբերության ութամսյա աճը կազմում է 7.4%, սակայն օգոստոսին, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ, արդեն գրանցվել է 4.3% անկում, իսկ մշակող արդյունաբերության մեջ՝ 6.8% անկում: Հունվարից օգոստոս հանքարդյունաբերությունն աճել է 24.3%-ով, մինչդեռ արտադրությունը՝ ընդամենը 5%-ով: Ընդհանուր աճի տեմպը քողարկում է կառուցվածքային ասիմետրիան և վերջին ամիսների թուլացումը: Էլեկտրական սարքավորումների արտադրության 9.6% անկումը և մեքենաշինության ենթաճյուղի 52.1% անկումը հարց են առաջացնում. որքանով էր նախորդ աճը տեղական արտադրական հզորությունների ամրապնդման արդյունք, և որքանով էր այն Ռուսաստան առևտրի և վերաարտահանման հոսքերի հետ կապված ժամանակավոր ակտիվության արդյունք», - հարցրել է նա Facebook-ի իր գրառման մեջ: Անանյանի խոսքով՝ արտահանման կառուցվածքն ավելի խոսուն է. ապրանքների արտահանումը նվազել է 6.5%-ով՝ կազմելով 4.62 միլիարդ դոլար, մինչդեռ ներմուծումն աճել է 9.3%-ով՝ հասնելով 8.65 միլիարդ դոլարի։ Ապրանքների առևտրի դեֆիցիտը մեծացել է մոտ 36%-ով՝ գերազանցելով 4 միլիարդ դոլարը։ «Ոմանք կասեն, որ արտահանման անկումը թանկարժեք մետաղների և քարերի հոսքերի կրճատման հետևանք է։ Սակայն այս բացատրությունը պատկերի միայն մի մասն է։ Եթե բացառենք թանկարժեք քարերի, մետաղների և դրանցից պատրաստված արտադրանքի ապրանքային խումբը, արտահանումն իրականում աճում է մոտ 15%-ով։ Սակայն, եթե բացառենք հանքարդյունաբերական արտադրանքը, մնացած արտահանումը կնվազի մոտ 1.9%-ով։ Հանքարդյունաբերական արտադրանքի մասնաբաժինը ընդհանուր արտահանման մեջ տարվա ընթացքում աճել է 14.5%-ից մինչև 27.6%։ Այլ կերպ ասած՝ արտահանման կառուցվածքում հումքի վրա կենտրոնացումը ամրապնդվել է, մինչդեռ այլ ոլորտներում էական ընդլայնում չի գրանցվել», - շարունակեց ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին ղեկավարը։ Նրա խոսքով՝ շինարարությունն աճել է 24.7%-ով, սակայն զարգացման տեսանկյունից, Հայաստանում կառուցվողը կարևորագույն նշանակություն ունի։ Անանյանը նշել է, որ շինարարության ընդհանուր ծավալի 50.7%-ը կազմում է անշարժ գույքի հետ կապված գործունեությունը, մինչդեռ արտադրությունը կազմում է ընդամենը 1.6%-ը։ «Չնայած կրթական և ենթակառուցվածքային ծրագրերի կարևորությանը, այս կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ շինարարության աճը հիմնականում կենտրոնացած է անշարժ գույքի ոլորտում»։ «Հետևաբար, շինարարության բարձր տեմպը դեռևս չի նշանակում, որ երկրի արտադրական և արտահանման կարողությունները համընթաց են ընդլայնվում», - ընդգծել է քաղաքական գործիչը։
Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ բյուջետային ծախսերի ընդհանուր ցուցանիշները և կառուցվածքը նույնպես այլ պատկեր են ցույց տալիս։ Նրա խոսքով՝ եկամուտներն աճել են 14.4%-ով, իսկ ընթացիկ ծախսերը՝ 17.8%-ով։ Միաժամանակ, ոչ ֆինանսական ակտիվների (կապիտալ ծախսերի) վրա ծախսերը 356.5 միլիարդ դրամից նվազել են մինչև 267.5 միլիարդ, ինչը կազմում է 89 միլիարդ դրամի կամ 25%-ի նվազում։
«Այս պայմաններում գրանցվել է 17.7 միլիարդ դրամի ավելցուկ։ Եթե կապիտալ ծախսերը մնային նախորդ տարվա անվանական մակարդակում, մնացած բոլոր հավասար պայմաններում, մենք կունենայինք մոտավորապես 71.3 միլիարդ դրամի պակասորդ՝ ավելցուկի փոխարեն։ Հետևաբար, ավելցուկի մասին խոսելիս անհրաժեշտ է նաև պարզաբանել այն պայմանները, որոնց ներքո այն ձևավորվել է, ինչը հանգեցրել է ծախսերի կրճատմանը։ «Բյուջեի մնացորդը դեռևս զարգացման արդյունքների գնահատական չէ», - նշեց նա։
Անանյանը վստահ է, որ տնտեսական աճի սոցիալական ազդեցությունը պետք է գնահատվի նաև նրանով, թե որքանով է այն մարդկանց աշխատանքով ապահովում։ Նա նշեց, որ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ զբաղվածների թիվն աճել է 29.7 հազարով։ Սակայն աշխատաշուկա մտնող մարդկանց թիվն ավելի արագ է աճել, և նրանցից մի քանիսը չեն կարողացել աշխատանք գտնել։ Մասնավորապես, Գործազուրկների թիվը 166.3 հազարից աճել է մինչև 182 հազար, իսկ գործազրկության մակարդակը՝ 12.3%-ից մինչև 13%: Ավելին, երկարատև գործազուրկների թիվը 88.7 հազարից աճել է մինչև 101 հազար: Այլ կերպ ասած, զբաղվածության աճը բավարար չէր գործազրկությունը նվազեցնելու համար, և երկար ժամանակ գործազուրկ մնացած մարդկանց թիվն աճել է:
«Տնտեսական աճի մասին խոսելիս կառավարությունը սիրում է բարձր տոկոսային թվեր: Սակայն երկրի ապագան որոշվում է այս տոկոսներից այն կողմ ստեղծվածով՝ արտադրական ներուժ, մրցունակ արտահանում, կայուն աշխատատեղեր կամ շրջանառություն, որը կհայտնվի հաջորդ զեկույցում: Այո, կան աճի խոստումնալից ոլորտներ. տեղեկատվական և հաղորդակցության ոլորտը աճել է 14%-ով, իսկ մասնագիտական, գիտական և տեխնիկական ծառայությունները` 12.2%-ով: Այս հնարավորությունները պետք է վերածվեն կայուն զարգացման հենասյուների: Սակայն ամբողջ կառուցվածքի խոցելիությունը թաքցնելը մեկուսացված հաջողություններով գովազդ է, այլ ոչ թե տնտեսական քաղաքականություն:
Կառավարության գործը աճի տեմպերի հաղթականորեն հայտարարումը չէ: «Նրա պարտականությունն է ապահովել, որ այսօրվա աճը վերածվի ավելի մրցունակ արտադրության, ավելի դիվերսիֆիկացված արտահանման և ավելի կայուն զբաղվածության վաղվա օրվա։ Երկիրը չի զարգանում վիճակագրական լավատեսությամբ։ Եվ աճը, որը չի ամրապնդում ապագայի արտադրական բազան, կարող է գեղեցիկ զեկույց ստեղծել՝ առանց նույնքան ուժեղ տնտեսություն ստեղծելու», - եզրափակեց Անանյանը։
