Արմինֆո. Ամուլսարի շահագործումը շատ ավելի մեծ խնդիր է, քան մեկ հանքի շահագործումը, որը Հայաստանը վերածում է համաշխարհային տնտեսության հումքային հավելվածի: Այս մասին հայտարարել է առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք Հայ ազգային կոնգրեսի (ՀԱԿ) փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը:
Քաղաքական գործիչը նշել է, որ հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շքեղորեն հայտարարել է Ամուլսարի շահագործման մեկնարկը որպես «պատմական
հաջողություն» և «հանքարդյունաբերության նոր որակի» խորհրդանիշ:
«Իրականում Ամուլսարը շատ ավելի մեծ խնդիր է, քան մեկ հանքի շահագործումը: Խոսքը Հայաստանի ապագայի մոդելի ընտրության մասին է: Եվ Փաշինյանն իր ելույթում հայտարարեց Հայաստանը համաշխարհային տնտեսության հումքային հավելվածի վերածելու իր ընտրության մասին»: Կամ, ավելի ճիշտ, դա ընտրություն չէր, այլ իր կառավարության կողմից արտաքին ճնշմանը դիմակայելու անկարողության խոստովանություն, ևս մեկ կապիտուլյացիա: «Հարցրե՞լ ես ժողովրդին, Նիկոլ։ Մենք ուզո՞ւմ ենք Հայաստանը դարձնել մի երկիր, որը ոչնչացնում է իր լեռները, արդյունահանում ոսկի և հումք, և արտահանում դրանք՝ դառնալով համաշխարհային տնտեսության հումքային հավելում։ Կամ մենք ուզո՞ւմ ենք Հայաստանը դարձնել մաքուր, առողջ, տեխնոլոգիապես զարգացած երկիր, գրավիչ զբոսաշրջության, առողջապահության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, գիտության և բարձր եկամտաբեր ներդրումների համար», - հարցրեց ՀԱԿ փոխնախագահը։
Նրա խոսքով՝ Ամուլսարի շահագործումը հատկապես աբսուրդային է, հաշվի առնելով, որ հանքը գտնվում է Ջերմուկի անմիջական տնտեսական և բնապահպանական համատեքստում։
Զուրաբյանը հիշեցրեց, որ Ջերմուկի հիմնական ակտիվներն են հանքային ջուրը, մաքուր օդը, բնությունը և հանգստավայրի համբավը։ Նա նշեց, որ պատահական չէ, որ Խորհրդային Միությունը դրան շնորհել է ազգային նշանակության հանգստավայրի կարգավիճակ։
«Սա դարավոր տնտեսական ռեսուրս է, որը Փաշինյանը ոչնչացնում է ձեռքի մեկ շարժումով։ Նրանք մեզ ասում են. եկեք այս ռեսուրսի կողքին քարհանք զարգացնենք, իսկ դրա դիմաց տարեկան հարկեր կստանանք։ Կառավարությունը պարծենում է մոտ 130 միլիոն դոլար տարեկան հարկերով և հոնորարներով։ Լավ։ Բայց որտե՞ղ է հաշվարկի մյուս կեսը։ Որքա՞ն կարժենա առողջությանը հասցված հնարավոր վնասը։ Որքա՞ն կարող է արժենալ Ջերմուկի առողջարանի միջազգային ապրանքանիշի կորուստը։ Որքա՞ն ներդրումներ կկորչեն հյուրանոցներում, առողջարաններում և վերականգնողական բժշկության մեջ, եթե Ջերմուկը միջազգային շուկայում սկսի կապվել ոչ թե առողջապահության, այլ աղտոտված հանքի հետ։ Կառավարությունը մեզ չի տրամադրում այս թվերը», - նշեց քաղաքական գործիչը։
Ըստ նրա, դա պայմանավորված է նրանով, որ եթե այս թվերը ներկայացվեն, կարող է պարզվել, որ «հաջողության պատմության» տնտեսական հաշվեկշիռը լիովին կեղծված է։
Նա հիշեցրեց, որ 2011թ. 2019 թվականին, երբ Ամուլսարի հարցը հանրային լուրջ ճգնաժամ առաջացրեց, կառավարությունը խոսեց լրացուցիչ հետազոտությունների, անկախ գնահատականների և բոլոր բնապահպանական հարցերի պատասխանների անհրաժեշտության մասին: ELARD զեկույցը փաստագրեց նախորդ գնահատումների խնդիրներն ու թերությունները: Նոր ՇՄԱԳ-ի (Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման) անհրաժեշտությունը նույնիսկ քննարկվեց այդ ժամանակ:
«Գիտական կասկածները քաղաքական հայտարարությամբ չեն վերանում: Եվ այսօր Փաշինյանը պարզապես հայտարարում է, որ այս ռիսկերը «տեղ չունեն»՝ առանց որևէ հիմնավորում կամ նոր հետազոտություն ներկայացնելու: Եվ չկան «կանաչ» բնապահպանական ՀԿ-ներ, որոնք պայքարում են դրա համար: Որովհետև Նիկոլի միակ արվեստը տիրապետում է սեփական ժողովրդին խաբելու և կոտրելու արվեստը, հենց այդ պատճառով էլ նրա ներկայիս տերերը գնահատում են նրան: Նրա հայտարարության ժամանակը նույնպես ընտրվել է ճշգրիտ՝ նախընտրական կրքերի հանդարտվելուց անմիջապես հետո»: Եթե ընտրություններից առաջ նմանատիպ բան արվեր, ընտրությունները կեղծելը անհամեմատ ավելի դժվար կլիներ: Իրականում, սա մեկ հանքի պատմություն չէ: «Ընտրություններից առաջ Հայաստանը և Միացյալ Նահանգները ստորագրեցին համագործակցության հուշագիր կարևոր հանքային ռեսուրսների վերաբերյալ», - նշեց ՀԱԿ փոխնախագահը։ Ըստ նրա, միջազգային համագործակցությունն ինքնին խնդիր չէ. հարցն այն է, թե ինչ դեր կընտրի Հայաստանն իր համար այս համագործակցության մեջ։ «Արդյո՞ք մենք կդառնանք հումք մատակարարող տարածաշրջան, որտեղ հանքանյութերը արդյունահանվում են օտարերկրյա արդյունաբերության համար՝ մեր սեփական ժողովրդի առողջության հաշվին։ Կամ մենք կձգտե՞նք զարգացնել տեխնոլոգիաներ Հայաստանում, և տնտեսությունը կհիմնվի վերամշակման, գիտության և վերջնական բարձրարժեք արտադրանքի վրա»։ Ոսկու հանքը դադարեցնում է գործունեությունը շահագործումից հետո՝ թողնելով ավերածություններ և աղտոտվածություն։ «Ջերմուկի ջուրը, օդը և բնությունը, եթե պահպանվեն, կարող են ստեղծել հարստություն հարյուրավոր տարիների համար», - ընդգծեց Զուրաբյանը։
Քաղաքական գործիչը նշեց, որ հանքանյութերը արտահանվում են միայն մեկ անգամ, մինչդեռ գիտելիքները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, զբոսաշրջությունը, առողջարանային բժշկությունը և մաքուր բնությունը կարող են կերակրել երկիրը սերունդներ շարունակ։
«Այսպիսով, հարցը շատ պարզ է։ «Հանո՞ւն դառնա Հայաստանը, թե՞ երկիր»։ Երկրի և ժողովրդի շահերով առաջնորդվող մարդու պատասխանը ակնհայտ է։ Հայաստանի ապագան մեր հողում չէ։ Հայաստանի ապագան մեր ժողովրդի առողջության և ստեղծագործական ներուժի, մեր բնության և այն երկրի մեջ է, որը մենք կթողնենք հաջորդ սերնդին», - եզրափակեց ՀԱԿ փոխնախագահը։
Նշենք, որ Ամուլսարի հանքը գործարկվել է հոկտեմբերի 10-ին։ Փաշինյանը, գործարկելով, հայտարարել է, որ Ամուլսարի ոսկու հանքը տարեկան կարտադրի մոտ 210,000 ունցիա ոսկի։ Նշվում է, որ հանքի շահագործման արդյունքում «Լիդիան Արմենիան» տարեկան կվճարի մոտ 130 միլիոն դոլարի հարկեր և հոնորարներ պետական բյուջե, ինչը դրական ազդեցություն կունենա Հայաստանի ՀՆԱ-ի վրա՝ 1.5-2%-ով։
Ամուլսարի նախագիծը, ենթադրաբար, կստեղծի ավելի քան 4000 ուղղակի և անուղղակի աշխատատեղ։ Համաձայն կառավարության, «Լիդիան Արմենիա»-ի և Ջերմուկի, Վայքի և Սիսիանի համայնքների միջև կնքված համայնքային զարգացման համաձայնագրի՝ հանքի ողջ կյանքի ընթացքում նախատեսվում է տարեկան 7-9 միլիոն դոլար հատկացնել համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրերի համար։
Նախագիծն իրականացվում է «Լիդիան Արմենիա»-ի և ՀՀ կառավարության միջև ռազմավարական համագործակցության շրջանակներում։ Ընկերությունը նախագծում ներդրել է մոտ 750 միլիոն դոլար, որից 150 միլիոն դոլարը ապահովվել է ՀՀ կառավարության կողմից տրված պետական երաշխիքով։
Բնապահպանները քննադատել են ՀՀ իշխանությունների որոշումը՝ ընդգծելով, որ հանքի գործունեությունը անդառնալի վնաս կպատճառի Ջերմուկ հանգստավայրին և Սևանա լճին։
