Արմինֆո. Եվրասիական տնտեսական միությունում (ԵԱՏՄ) զեկույց են պատրաստել Հայաստանի նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու հնարավոր հետևանքների մասին:
Ռուսաստանի կառավարության կայքում հրապարակված հաղորդագրության մեջ ասվում է, որ ի կատարումն Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի նախագահների 2026 թվականի մայիսի 29-ի համատեղ հայտարարության՝ Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի անդամները պատրաստել են "Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու հնարավոր հետևանքների մասին" զեկույցը:
Զեկույցը ներառում է տեղեկատվություն ԵՄ-ին անդամակցությանն ուղղված Հայաստանի ձեռնարկած միջոցների մասին, ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի իրավական ռեժիմների (մասնավորապես ՝ ԵԱՏՄ անդամակցության շրջանակներում Հայաստանի Հանրապետության պարտավորությունների և ԵՄ-ին անդամակցության հետ կապված պարտավորությունների) համատեղելիության վերլուծություն, տեղեկատվություն ԵՄ-ին անդամակցելու Հայաստանի որոշման հետևանքով առաջացող ռիսկերը կանխելու իրավական մեխանիզմների մասին, ինչպես նաև Հայաստանի նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու հնարավոր հետեւանքների գնահատում։
Նշվում է, որ Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ռուսաստանի կառավարությունների ղեկավարների ստորագրած դիմումը Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդին ՝ զեկույցի հավելվածով, 2026 թվականի հոկտեմբերի 20 - ին ուղարկվել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով՝ Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի անդամներին՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին, Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևին, Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովին և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին պաշտոնապես փոխանցելու համար:
Զեկույցում ԵՄ-ին անդամակցելու Հայաստանի որոշման հետևանքով առաջացող ռիսկերի կանխարգելմանն ուղղված իրավական մեխանիզմների վերաաաաբերյալ բաժնում ասվում է, որ 2014 թվականի մայիսի 29-ի ԵԱՏՄ պայմանագրի կողմերը (Բելառուս, Ղազախստան, Ղրղզստան և Ռուսաստան) "միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճանաչված նորմերին և սկզբունքներին համապատասխան և, մասնավորապես, 1969 թվականի մայիսի 23-ի Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի կոնվենցիայի դրույթներով իրավունք ունեն քննարկել"Եվրասիական տնտեսական միության մասին" 2014 թվականի մայիսի 29-ի պայմանագրի եւ միության իրավունքը կազմող միության շրջանակներում այլ միջազգային պայմանագրերի գործողությունը ժամանակավորապես կասեցնելու մասին համատեղ որոշում ընդունելու հարցը՝ Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ, որը կարող է գործել ընդհուպ մինչեւ Հայաստանի Հանրապետությունում ԵԱՏՄ-ում երկրի մասնակցության պահպանման կամ ԵՄ-ին միանալու մասին հանրաքվեի անցկացումը"։
ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կասեցման հետևանքները
ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կասեցման իրավական հետևանքները բաժնում նշվում է, որ այդ ինտեգրացիոն միավորմանը անդամակցության կասեցման մասին որոշում ընդունելու դեպքում Հայաստանի տնտեսավարող սուբյեկտների, ինչպես նաև նրա քաղաքացիների համար կկասեցվի 2014 թվականի մայիսի 29-ի ԵԱՏՄ մասին պայմանագրով սահմանված իրավական ռեժիմի կիրառումը, որը պայմանավորված է Հայաստանի Հանրապետության ՝ որպես միության անդամ պետության կարգավիճակով:
Ընդգծվում է, որ նման որոշման առանցքային արդյունքները կլինեն․ Հայաստանից ԵԱՏՄ անդամ պետություններ ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ պարտադիր մաքսային հայտարարագրման և մաքսային հսկողության վերականգնումը ՝ երրորդ երկրներից ներմուծման համար ԵԱՏՄ իրավունքով նախատեսված կարգով և պայմաններով; ԵԱՏՄ անդամ պետություններից Հայաստան արտահանվող ապրանքների նկատմամբ պարտադիր մաքսային հայտարարագրման և մաքսային հսկողության վերականգնումը ՝ ԵԱՏՄ իրավունքով և ԵԱՏՄ անդամ պետությունների օրենսդրությամբ երրորդ երկրներ արտահանման համար նախատեսված կարգով և պայմաններով; մաքսային և այլ վճարների վճարման վերականգնում, որոնց գանձումը վերապահված է մաքսային մարմիններին ԵԱՏՄ իրավունքին և ԵԱՏՄ անդամ պետությունների օրենսդրությանը համապատասխան ՝ ԵԱՏՄ և ԱՊՀ մասնակից պետությունների միջև փոխադրվող ապրանքների նկատմամբ; ԵԱՏՄ իրավունքին և ԵԱՏՄ անդամ պետությունների օրենսդրությանը համապատասխան՝ ԵԱՏՄ և ԱՊՀ մասնակից պետությունների միջև տեղափոխվող ապրանքների նկատմամբ արգելքների և սահմանափակումների կիրառման վերականգնում։
Բացի այդ, ըստ զեկույցի, դա կհանգեցնի Հայաստանի համապատասխանության գնահատման մարմինների, Հայաստանի համապատասխանության գնահատման մարմինների կողմից տրվող համապատասխանության գնահատման փաստաթղթերի հավատարմագրման ճանաչման կասեցմանը, ինչը կհանգեցնի Հայաստանի Հանրապետությունում արտադրվող ապրանքների համապատասխանության գնահատման փաստաթղթերի ձևակերպման անհրաժեշտությանը Բելառուսում, Ղազախստանում, Ղրղզստանում կամ Ռուսաստանում գործող համապատասխանության գնահատման մարմիններում ԵԱՏՄ տեխնիկական կանոնակարգերի պահանջներին:
Ավելացվում է, որ դա նաև կհանգեցնի անասնաբուժական և բուսասանիտարական հսկողության համակարգերի համարժեքության ճանաչման դադարեցմանը, ինչը, մասնավորապես, կհանգեցնի ԵԱՏՄ մաքսային տարածք ներմուծվող անասնաբուժասանիտարական հսկողության (վերահսկողության) ենթակա ապրանքների արտադրություն, վերամշակում և (կամ) պահպանում իրականացնող կազմակերպությունների և անձանց ռեեստրում դրանք գրանցելու համար միության պահանջներին համապատասխան գյուղատնտեսական արտադրանքի բոլոր մատակարարների վերաթեստավորման անհրաժեշտությանը, ինչպես նաև կպահանջի Հայաստանում կիրառվող անասնաբուժական և բուսասանիտարական սերտիֆիկատների ձևերի երկկողմ համաձայնեցում (ԵԱՏՄ անդամ պետություններ մատակարարելիս)։ Նշվում է, որ պետք է ապահովվի Հայաստանի Հանրապետությունից, որպես երրորդ երկրի (ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող) արտադրանքի նկատմամբ սանիտարական, բուսասանիտարական և անասնաբուժասանիտարական հսկողության լիարժեք ձևաչափի իրականացումը:
Դա նաև կհանգեցնի Հայաստանի տնտեսավարող սուբյեկտների և նրանց կողմից մատուցվող ծառայությունների նկատմամբ ԵԱՏՄ շուկայի շրջանակներում ծառայությունների առևտրի ռեժիմի կիրառման դադարեցման, որը սահմանված է ԵԱՏՄ մասին պայմանագրով և Միության իրավունքի ակտերով; Հայաստանից ապրանքների հարկման ռեժիմի վերականգնման՝ երրորդ երկրներից ապրանքների նկատմամբ կիրառվող կարգով; Հայաստանից աշխատավորների եկամուտների համար երրորդ երկրներից աշխատավորների համար գործող հարկման ռեժիմի վերականգնման։
Բացի այդ, կհանգեցնի ԵԱՏՄ-ի մասին պայմանագրով նախատեսված ԵԱՏՄ անդամ պետություններում Հայաստանի աշխատավորների կողմից աշխատանքային գործունեության իրականացման ռեժիմի դադարեցմանը. երրորդ երկրների աշխատավորների նկատմամբ կիրառվող արտոնագրերի/աշխատանքի թույլտվությունների ձևակերպման պահանջների վերականգնում, Հայաստանի Հանրապետության աշխատավորների վրա միության անդամ պետություններում աշխատաշուկայի կարգավորման նպատակով կիրառվող քվոտայի սահմանափակումների տարածում; աշխատավորներին և նրանց ընտանիքների անդամներին ԵԱՏՄ մասին պայմանագրով նախատեսված բժշկական օգնության և սոցիալական ապահովության (սոցիալական ապահովագրության) տրամադրման ռեժիմի դադարեցում: Որպես ևս մեկ քայլ նշվում է կոոպերացիոն համագործակցության կրճատումը, Հայաստանում իրականացվող կոոպերացիոն նախագծերի նկատմամբ ԵԱՏՄ բյուջեից ֆինանսական աջակցության միջոցների տրամադրման հայտերի քննարկման կասեցումը; ավտոմոբիլային փոխադրումների իրականացման չթույլատրված ռեժիմի վերացում և համապատասխան երկիր մեկնող բեռների երկաթուղային փոխադրումների սակագների բարձրացում (միասնական սակագնի կիրառման դադարեցման հաշվին), ԵԱՏՄ այլ անդամ պետությունների տարածքում անցկացվող պետական գնումներին Հայաստանի Հանրապետությունից ապրանքների և ծառայությունների մասնակցության ազգային ռեժիմի տրամադրման դադարեցում։
"ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության կասեցումը կարող է ազդեցություն ունենալ էներգետիկ ոլորտում Հայաստանի Հանրապետության հետ միության անդամ պետությունների երկկողմ համագործակցության իրականացման պայմանների վրա, այդ թվում ՝ հաշվի առնելով ԵԱՏՄ գազի ընդհանուր շուկայի գործոոոունեությանը Հայաստանի Հանրաապետության մասնակցության դադաարեցումը (որը գործում է որպես գազային ոլորտում ԵԱՏՄ անդամ պետությունների միջև փոխհարաբերությունների համակարգ, որը ձևավորվել է հաշվի առնելով անդամ պետությունների օրենսդրությունը և անդամ պետությունների միջև միջազգային պայմանագրերը ՝ Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի 2024 թվականի դեկտեմբերի 26-ի Թիվ 22)", - ասվում է զեկույցում:
Նշվում է, որ կդադարեցվեն նաև Հայաստանի նկատմամբ ԵԱՏՄ ԱԱԳ գործընկերների (Իրան, Վիետնամ, Սերբիա, Մոնղոլիա, ԱՄԷ) հետ ազատ առևտրի ռեժիմի գործողությունները: Բացի այդ, Հայաստանի նկատմամբ կդադարեցվի ներմուծման մաքսատուրքերի, հատուկ, հակագնագցման, փոխհատուցման տուրքերի գումարների բաշխումը, ինչպես նաև կդադարեցվի Հայաստանի Հանրապետության կողմից ԵՏՀ Կոլեգիայի պաշտոնատար անձանց և անդամների գործունեությունը ԵՏՀ աշխատանքում:
