Փորձագետ. Գնումների մասին օրենսդրության ամենամեծ բացը խախտման պատասխանատվության բացակայությունն է

Արմինֆո. Հայաստանի գնումների ոլորտ մասնագետները գտնում են, որ գնման համակարգի բարեփոխումների առումով ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված առաջարկներն ընդհանուր առմամբ ընդունելի են: «Գաղափարները որպես այդպիսին, ավելի առաջադեմ են, քան մինչ օրս գործող կարգը: Այնուամենայնիվ, կարելի է ասել, որ ՀՀ ֆինանսների նախարարության խորհրդակցությունները հասարակական կազմակերպությունների հետ ոչինչ չտեվեցին, քանի որ անկախ փորձագետների առաջարկությունները մնացին թղթի վրա», - այս մասին ԱրմԻնֆո-ի հետ զրույցում հայտարարել են «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրորի ծրագրերի ղեկավար Վարուժան Օկտանյանը և «Հայաստանի գնումների գծով մասնագետների ասոցիացիայի» նախագահ Արսեն Համբարձումյանը:

Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլի ներկայացուցչի խոսքերով, ստացվում է, որ հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ քննարկումներից հետո Ֆինանսների նախարարությունը կառավարությանը ներկայացրեց այն առաջարկները, որոնք ինքն էր նախաձեռնել: Հանրության ներկայացուցիչների հետ միակ հանդիպման ժամանակ նախարարությունը ներկայացրեց պատրաստի նախագիծ, կապված հայտերի վերանայման և գնահատման հստակ կանոնակարգված պայմանների, պայմանագրի իրականացման նվազագույն ժամկետների հաստատման հետ: Ֆինանսների նախարարությունը հրաժարվեց նաև հայտերի ապահովման այնպիսի գործիքներից, ինչպիսիք են տուգանքների միակողմանի կիրառումն այն ընկերությունների նկատմամբ, որոնք խախտել են մրցույթի կանոնները 70 մլն դրամի պետական ​​գնումների դեպքում: Այս նորարարությունները, ինչպես նշել են նրանք, ողջունվում են փորձագիտական ​​հանրության կողմից, իսկ դրանց անհրաժեշտությունը վաղուց հասունացել է:

Այնուամենայնիվ, փորձագետների կարծիքով, գնումների կազմակերպման ներկայիս կարգում կան մի շարք հակասական կետեր: Այս առումով «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնի» և «Հայաստանում գնումների մասնագետների ասոցիացիա» ՀԿ-ի քննարկումների ընթացքում եղան մի շարք առաջարկություններ, որոնք չարտացոլվեցին վերջնական փաստաթղթում: Մասնավորապես, առաջարկվել էր սահմանել պայմանագրի նախնական արժեքի 2% -ից մինչև 5%-ի չափով հայտի ապահովման պահանջ, այլ ոչ թե մասնակցի գնային առաջարկի 5% չափով, ինչը հանգեցնում է որոշակի չարաշահումների: Փորձագետները նաև պնդում էին, որ դիմումների ընդունման մերժումը կլիներ հիմնավորված, բացառելով հետագա ճշգրտումների հնարավորությունը: «Այս և այլ գրավոր մեկնաբանություններն անտեսվեցին առանց որևէ բացատրության», - ասել է Արսեն Համբարձումյանը:

Ըստ Համբարձումյանի, 2016 թ. վերջին ընդունվեց «Գնումների մասին» օրենքը, իսկ ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը նպատակ էր հետապնդում իր ներքին օրենսդրությունը համապատասխանեցնել միջազգային պարտավորություններին: Այնուամենայնիվ, ներդաշնակեցման գործընթացն ընթանում էր լուրջ բացթողումներով, ինչի արդյունքում նոր օրենքի ընդունումը գործընթացն ավելի արդար չդարձրեց: Մասնավորապես, armeps.am էլեկտրոնային պլատֆորմը, որը նախատեսված էր գործընթացի բոլոր մասնակիցների համար ապահովել հավասար մրցակցային պայմաններ, իրենց հրապարակայնության և մատչելիության պատճառով, ըստ էության, լիարժեք չի աշխատում, քանի որ դրանով չի իրականացվում անկախ աուդիտ, քանի որ մարդկային գործոնի ոչ ոք չի վերացրել:

Բիզնեսի իրական սեփականատերերի ինստիտուտի բացահայտման ինստիտուտը, ըստ փորձագետների, նույնպես ի վիճակի չէ իրականացնել իր առաքելությունը`բացահայտել ընկերության փոխկապակցվածությունը պետական ​​պաշտոնյայի կամ գնահատող հանձնաժողովի անդամի հետ: «Ստացվում է, որ ստիպված ենք հավատալ մասնակցի ազնիվ խոսքին, քանի որ նա, որպես կանոն, լրացնում է գործադիր տնօրենի կամ հիմնական բաժնետիրոջ ազգանունը: Իսկ մեխանիզմներ, որպես այդպիսին, չկան, քանի որ առկա է քաղաքական կամքի բացակայությունը», - ասել է Վարուժան Օկտանյանը: Բացի այդ, նա չի տեսնում նաև համապատասխան ռեսուրսների առկայությունն իրավապահ մարմինների, բարձրաստիճան պաշտոնյաների էթիկայի հանձնաժողովի մոտ:

Փորձագետները կասկածի տակ են դնում նաև Գնումների բողոքարկման խորհրդի մանդատը: Չնայած նրան, որ այն հայտարարված է որպես անկախ և անկողմնակալ մարմին, Ֆինանսների նախարարությունը պատասխանատու է դրա գործունեության ապահովման համար, իսկ Խորհուրդն ինքն աշխատում է նախարարության շենքում: Բացի այդ, կան թերություններ, որոնք կապված են Խորհրդի կազմակերպչական և իրավական կարգավիճակի բացակայության հետ: «Ամենամեծ բացը, ինչպես և նախկինում, գործընթացի մասնակիցների կողմից օրենսդրության խախստման դիմաց պատասխանատվության բացակայությունն է: Նման պայմաններում, անկախ նրանից, թե որքան կատարյալ է օրենսդրությունը գնումների ոլորտում, այն կարող է խախտվել», - եզրափակել է տնտեսագետ Արսեն Համբարձումյանը .

Նշենք, որ Հայաստանում գնումների ոլորտի առաջին օրենքն ընդունվել է 2000 թվականին: Եվ չնայած հաջորդ օրենքն ամրագրեց պետական ​​գնումների հիմնական գաղափարներն ու սկզբունքները, մինչև 2010 թվականը պետական ​​կարիքների համար գնումներն իրականացվում էին կենտրոնացված ձևով: Ներկայիս օրենքը, որն ընդունվել է 2016 թվականին, ուժի մեջ մտավ 2017 թվականի ապրիլի 25-ին: Օրենքը, ինչպես այն ժամանակ նշեց ֆինանսների նախարար Վարդան Արամյանը, առաջին հերթին ուղղված է պետական միջոցների օգտագործման արդյունավետության բարելավման, կոռուպցիոն ռիսկերից խուսափելու համար` թափանցիկություն ապահովելով ողջ շղթայի ընթացակարգերում, ստեղծելով հավասար մրցակցային պայմաններ բոլոր մասնակիցների և այն անձանց համար, ովքեր մասնակցում են գործընթացին: