Արմինֆո. ԱՊՀ Միջպետական բանկը նախաձեռնում է ԵԱՏՄ և հետխորհրդային տարածքի երկրների ազգային արժույթներով փոխադարձ առևտրի հիմնադրամի ստեղծում: Այդ մասին խոսվել է այսօր Երևանում կայացած <ԵԱՏՄ երկրների ազգային արժույթները՝ գործնական աշխատանքի փորձը> միջազգային ֆորումի ժամանակ:
Ֆորումի մասնակիցները նշել են վերջին տարիներին միջազգային առևտրի զգալի աճը, այդ թվում ԵԱՏՄ շրջանակներում՝ նոմինացված ազգային արժույթներով, և առևտրային գործակալների աստիճանական հեռացումը ամերիկյան դոլարներով և եվրոյով գործարքներից: Դա կապված է լրացուցիչ տրանզակցիոն ծախքերից խուսափելու ցանկությամբ՝ ԵԱՏՄ երկրներում տնտեսական և փոխարժեքային իրավիճակի կայունացման պայմաններում:
Ինչպես հաղորդել Է ֆորումի ժամանակ, այսօր Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ փոխադարձ առեւտրում ավելի ու ավելի հաճախ են պայմանագրերն արտահայտված սական ռուբլով, և չնայած պատժամիջոցների հետ կապված արժութային ռիսկերի առկայությանը՝ գործարքների 47 տոկոսն իրականացվում է ռուսական ռուբլով: Ֆորումի մասնակիցները նշել են ազգային արժույթների ուղղակի գնանշումների տեխնոլոգիայի և դրանց ոչ թանկ հեջավորման ընթացակարգերի մշակման անհրաժեշտությունը փոխադարձ առեւտրի հետագա խթանման համար:
Ելույթ ունենալով ֆորումի ժամանակ՝ Միջպետական բանկի հայկական ներկայացուցչության ղեկավար, Հայաստանի էկոնոմիկայի նախկին նախարար Վահան Մելքոնյանը նշել է բազմաթիվ գործոնների առկայությունը, որոնք թույլ են տալիս արդեն այսօր ակտիվորեն օգտագործել է հայկական ազգային արժույթն արտահանման-ներմուծման գործառնություններում: Նրա խոսքով, դրան նպաստում է Հայաստանի լավ գործող և կայուն բանկային համակարգը, հայկական դրամի փոխարժեքային կայունությունը, ինչն իր հերթին ամուր հիմք է ստեղծում տրանզակցիոն ծախքերի նվազման համար եւ ավելացնում գործառնությունների արագությունը: Նա նշել է, որ հենց այն պատճառով, որ շուկան արդեն հասունացել է եւ պատրաստ է անցնել ազգային արժույթներով հաշվարկների, Միջպետբանկը նախաձեռնել է այնպիսի հիմնադրամի ստեղծում, որի հետ աշխատանքը թույլ կտա ինչպես ֆոնդավորել արտաքին առեւտրային գործառնությունները ՝ իր վրա չվերցնելով կոմերցիոն վարկային ռիսկերը, այնպես էլ կատարել հաշվարկներ ՝ առանց արժութային լուրջ ռիսկերի:
ԱրմԻնֆո-ի թղթակցին հարցազրույցում պարզաբանելով ասվածը ՝ Մելքոնյանը նշել է, որ Միջպետբանկի միջոցով արտահանողների աշխատանքը թույլ կտա առեւտրային ֆինանսավորում ստանալ ազգային արժույթով՝ հատկապես ոչ միայն զուտ առեւտրային գործարքներում, այլեւ պետական գնումների խոշոր պայմանագրերում արտադրողների մասնակցության դեպքում: <Ավանդաբար արտահանողները դիմում են առևտրային բանկերին բավականին թանկ վարկերի համար ՝ տեղյակ չլինելով առևտրային ֆինանսավորման այլ հնարավորությունների և գործիքների առկայության մասին ։ Միջպետբանկի գործիքակազմը լիովին կարող է արդյունավետ կերպով փոխարինել դրանք՝ միաժամանակ հարթելով հնարավոր վարկային եւ արժութային ռիսկերը, դրանք բաշխելով միմյանց եւ իրենց հաճախորդների միջեւ, և որպես բանկ՝ իր վրա վերցնելով հեջավորման գործընթացը: Դրա համար բանկն ունի բավականաչափ գործիքներ, Ռուսաստանի, Հայաստանի և ԵԱՏՄ այլ երկրների բորսայական հարթակներ ուղղակի հասանելիության հնարավորություններ>, - ընդգծել է Մելքոնյանը: Նա նշել է, որ բանկը կիսում է ռիսկերը գործընթացի բոլոր մասնակիցների միջեւ: <Մենք կպաշտպանենք գործարքը, կպաշտպանենք մեր հաճախորդի ռենոմեն՝ չնայած կարող ենք նաև կորցնել: Բայց մենք շահույթ չհետապնդող բանկ ենք և մեր կանոնադրական առաքելությունն է՝ նպաստել ԵԱՏՄ և ԱՊՀ երկրների տնտեսական ինտեգրման առաջխաղացմանը ։ Այդ պատճառով շատ պրոդուկտներով բանկն ունի զրոյական կամ գրեթե զրոյական միջնորդավճարներ>, - նշել է զրուցակիցը ։
Խոսելով հայկական արտահանման խթանման խնդրի մասին ՝ Մելքոնյանը կարծիք է հայտնել, որ տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական լարվածության և Հայաստանի շրջափակման պայմաններում պետությունը կարող էր իր վրա վերցնել արտահանողների տրանսպորտային ծախսերի մասնակի սուբսիդավորումը ՝ վերցնելով ոչ թե կոմերցիոն ռիսկեր, ինչն անհեթեթ կլիներ, այլ՝ քաղաքական, երկրային: Նա ընդգծել է, որ արդարացված կլիներ իրականացնել հայ արտադրողների ապրանքների արտահանման մասնակի բյուջետային ֆինանսավորման նախագիծ ՝ այդ նպատակով հատկացնելով, օրինակ, 50 մլն ԱՄՆ դոլար։ Նրա հաշվարկներով, եթե կոնտեյների առաքումը Ռուսաստան արժե մոտ 5 հազար ԱՄՆ դոլար, ինչը շատ թանկ է, եւ եթե պետությունն իր վրա վերցներ այդ գումարի գոնե մեկ քառորդի սուբսիդավորումը, ապա երկրի արտահանման ներուժը միանգամից կբարձրանար 10 տոկոսով, քանի որ կտրման գինը կապված է արտադրության արդյունավետության հետ: Արտադրողները, առավել ևս ՝ ոչ այնքան խոշոր, հաշվարկում են իրենց ծախքերը և հաճախ հրաժարվում են ինչպես իրենց արտադրանքի արտահանումից, այնպես էլ, բնականաբար, արտադրության ընդլայնման գործընթացում ներդրումներ կատարելուց ՝ չունենալով սպառման շուկաներ ։
Մինչդեռ, <Ռուսական արտահանման կենտրոնի> միջազգային նախագծերի գծով կառավարիչ տնօրեն Ալեքսեյ Դենիսովի խոսքով, ԵԱՏՄ արտաքին առեւտրային գործունեության մասնակիցների շրջանում մարքեթինգային հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ընկերությունների 12 տոկոսն արդեն ակտիվորեն օգտագործում է ազգային արժույթներն իրենց գործառնություններում, իսկ 36 տոկոսը պատրաստ է անցնել դրանց: Հիմնական խնդիրները, որոնք մատնանշում են արտահանողները, արտարժույթի փոխարկման բարձր ծախքերն են, ինչպես նաեւ գործարքների ձևավորման սովորությունները՝ սեփական կամ առեւտրային գործընկերների: Նրանք նաեւ մատնանշում են արժութային ռիսկերի առկայությունը պատժամիջոցային միջոցների պատճառով, ինչպես նաև դրանց հեջավորման թանկարժեք գործիքները: Շուկայի մասնակիցները դժգոհ են նաև առևտրային ֆինանսավորման սահմանափակ թվով գործիքներից։
Ռուսական շուկայում արտահանողների աշխատանքը սահմանափակվում է նաեւ ԵԱՏՄ երկրներում ռուսական ռուբլու հասանելիության ցածր մակարդակով, այդ թվում ՝ ռուբլով վարկային առաջարկի բացակայությամբ: Նման վիճակի պատճառը, նրանց կարծիքով, ներքին ֆինանսական շուկաների թերզարգացածության և կարգավորիչ սահմանափակումների առկայության մեջ է, որոնք չեն խթանում ազգային արժույթների օգտագործումը։ Այս խնդիրներից շատերը պատրաստ է իր վրա վերցնել Միջպետական բանկը՝ որպես խաղացող, որը կարող է ակտիվորեն աշխատել փոխարկման գործառնությունների եւ հեջավորման ոլորտում, միջբանկային վարկավորման և
բորսայական գործառնությունների շուկայում:
Նշենք, որ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը 2019 թվականի հունվար-դեկտեմբերին կազմել է 3912.9 մլրդ դրամ ($8154.1 մլն) ՝ 2018 թվականի 16.4% - ից տարեկան աճի դանդաղումով մինչև 10.4%: Դրա կառուցվածքում արտահանման ծավալն արագացրել է տարեկան աճը ՝ 2018 թվականի 7.8% - ից հասնելով 9.4% - ի ՝ 1267.1 մլրդ դրամ ($2640.3 մլն), ընդ որում՝ ներմուծման տարեկան աճը 2018-ի 21.1% - ից կտրուկ դանդաղել է մինչև 10.8% ՝ կազմելով 2645.8 մլրդ դրամ ($5513.8 մլն) ։
