Արմինֆո. Հայաստանի Կենտրոնական բանկը բարելավել է 2023 թվականի ՀՆԱ-ի աճի կանխատեսումը՝ նախկին 5,8%-ից մինչեւ 6,9% (2022 թվականի փաստացի 12,6% աճի դիմաց)՝ 2024 թվականին տեմպերի դանդաղմամբ՝ մինչև 5,5%: ՀՆԱ-ի բացարձակ մեծության գծով ԿԲ-ն ակնկալում է աճ՝ 2022թ. 8.5 տրլն դրամից մինչեւ 9.5 տրլն դրամ՝ 2023 թվին՝ 2024թ հետագա աճով մինչեւ 10.4 տրլն դրամ։ Այդ մասին ասվում է հունիսի վերջին հրապարակված ԿԲ 2023 թվականի 2-րդ եռամսյակի դրամավարկային քաղաքականության ծրագրում։
ԿԲ-ն նորացված կանխատեսման մեջ որպես 2023 թվականին ՀՆԱ-ի աճի դրայվերներ տեսնում է ավելի պակաս չափով արդյունաբերական հատվածը (4,6%) և ագրոհատվածը (1,3%), իսկ ավելի մեծ չափով ՝ շինարարության հատվածը (15,7%) և ծառայությունների ոլորտը (7,8%)։ Բայց միևնույն ժամանակ, արդյունաբերության հատված և գյուղատնտեսության հատվածի վերաբերյալ 2024 թվականի համար ԿԲ-ն կանխատեսում է աճի տեմպերի արագացում, համապատասխանաբար, մինչև 7,4% և 2,4%, մինչդեռ, շինարարության հատվածում և ծառայությունների ոլորտում ակնկալում է աճի դանդաղում, համապատասխանաբար, մինչև 9,8% և 4,8%:
Նույն զեկույցում ՀՀ ԿԲ-ն ներկայացնում է 2023-2024թթ.կանխատեսումները ԱՄՆ-ի, Եվրագոտու և ՌԴ-ի տնտեսությունների վերաբերյալ։ Մասնավորապես, ԱՄՆ և եվրոգոտու տնտեսությունների աճը 2023 թվականին կդանդաղի մինչև 1,4% և 0,6% (2022 թվականի 2,1% և 3,5% - ից), սակայն 2024 թվականին ԱՄՆ տնտեսությունը կարագացնի աճի տեմպերը մինչև 1,8%, իսկ եվրոգոտու տնտեսությունը կհասնի 0,5% անկման։ Իսկ Ռուսաստանի տնտեսությունը 2023 թվականին կհասնի 1,2 տոկոս աճի (2022 թվականի 2 տոկոս անկումից), բայց արդեն 2024 թվականին տեմպերի դանդաղումը կհասնի 1 տոկոսի ՝ 2025 թվականին լճացման հեռանկարով։
2023 թվականին Հայաստանում գործազրկության մակարդակը կբարձրանա
Եվ, չնայած 2023 թվականին ՀՆԱ-ի կանխատեսվող աճի բարելավմանը (6,9% ՝ նախկինում հնչեցրած 5,8% - ի դիմաց), գործազրկության մակարդակի սպասումները ԿԲ-ն վատթարացրել է ՝ բարձրացնելով մինչև 13,4% ՝ նախկինում կանխատեսված 12,6% - ից (2022 թվականի փաստացի 13% - ի դիմաց), ինչը միանշանակ ցածր է երկարաժամկետ կայուն մակարդակից ։ Դա պայմանավորված է բարձր պահանջարկի ֆոնին բազմակի կտրվածքով զբաղվածության մակարդակի բարձրացմամբ։ Միջնաժամկետ հեռանկարում, պահանջարկի որոշակի ճշգրտման և ներուժի աճի արդյունքում, գործազրկության մակարդակը կայունանում է 15% գնահատված բազային սանդղակի մոտ: Համեմատության համար նշենք, որ 2019-2020թթ. գործազրկության փաստացի մակարդակը 17,9% - ից հասել է 18,1% - ի, այնուհետև 2021թ. նվազել է մինչև 15,3%:
2023 թվականին գնաճը թիրախից շատ ավելի ցածր կլինի
Գնաճի գծով ՀՀ ԿԲ-ն 2023 թվականին ակնկալում է մինչև 0,4% խիստ նվազում (դեկտեմբերին՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի նկատմամբ) 2022թ. 8,3%-ից, ընդ որում ՝ նման նվազում կարձանագրվի միջին տարեկան գնաճը՝ մինչեւ 2,2% (հունվար-դեկտեմբերը 2022 թվականի հունվար-դեկտեմբերի նկատմամբ) ՝ 2022 թվականի 8,6% - ից, որից հետո երկու ցուցանիշներն էլ առաջիկա երկու տարիներին կբարձրանան մինչև 3,5% և 2,8% 2024թ. եւ մինչեւ 3,9% եւ 3,7% 2025թ. ՝ ընդհուպ մոտենալով 4 տոկոս թիրախային նշաձողին։ Սա վերաբերում է պաշտոնական գնաճին (Վիճակագրական կոմիտեի կողմից հաշվարկվող), սակայն բազային գնաճի գծով (ՀՀ ԿԲ-ի կողմից հաշվարկվող) նույնպես կանխատեսվում է նվազում. 2022թ. 8,9% - ից մինչև 2023թ. 3%, այնուհետև 2024թ.՝ մինչև 2,1%՝ 2025թ. մինչեւ 3,6% հետագա բարձրացմամբ։ Համեմատության համար նշենք, որ նախաքովիդյան 2019 թվականին պաշտոնական և հիմնական գնաճը եղել է հավասարապես շատ ցածր մակարդակի վրա՝ 0,7%, նույնպես զգալիորեն հեռանալով թիրախային 4% - ից։
Նույն կանխատեսումային զեկույցում Կենտրոնական բանկը մեջբերում է FAO ինդեքսը, որը 2023 թվականին մինչև 127,9 կետի անկումից հետո (2022 թվականի 143,6 կետից) հետագայում կաճի՝ 2024 թվականին մինչև 129,2 կետ, իսկ 2025 թվականին՝ մինչև 132 կետ։ Նավթի գինը 2023 թվականին կնվազի մինչև 78,4 դոլար մեկ բարելի դիմաց (2022 թվականի մեկ բարելի դիմաց 98,7 դոլարից) և կշարունակի անկումը մինչև 76 դոլար 2024-2025թթ.: Իսկ պղնձի գինը 2022 թվականին մեկ տոննայի դիմաց 9288,1 դոլարից մինչև 8956 դոլար նվազելուց հետո, 2023 թվականին դեռ մի փոքր կնվազի մինչև 8809,5 դոլար, բայց հետո 2024 թվականին կդդիտվի մեկ տոննայի դիմաց մինչև 9156 դոլար, իսկ 2025 թվականին՝ մինչեւ 9383,2 դոլար բարձրացում։
Այս հաշվետվությունում ներկայացվում են նաև ԱՄՆ-ում, Եվրագոտում և ՌԴ-ում գնաճի կանխատեսումները՝ նույնպես դանդաղման միտումով։ Այսպես, ԱՄՆ - ում գնաճը 2023 թվականին կդանդաղի մինչև 4,8% (2022 թվականի 8% - ից), եվրագոտում ՝ մինչև 6,3% (2022 թվականի 8,4%-ից), Ռուսաստանում ՝ մինչև 4,8% (2022 թվականի 13,7%-ից), 2024-2025 թվականներին ԱՄՆ - ում գնաճի հետագա արգելակմամբ ՝ մինչև 3,4-2,4%, եվրագոտում՝ մինչև 3,6 - 2,2%, ՌԴ-ում ՝ մինչև 4,7-4,4%:
Արտահանման ու ներմուծման միտումը 2024 թվին կդրսեւորի շրջադարձ դեպի անկում
Արտաքին առեւտրի գծով ԿԲ-ի նորացված կանխատեսումը 2023 թվականին արտահանման աճի դանդաղում է նախանշում՝ 2022 թվականի 54,4 տոկոսից մինչեւ 18,7 տոկոս, իսկ ներմուծումը ՝ 33,8 տոկոսից մինչեւ 22,1 տոկոս, որից հետո 2024 թվականին սպասվում է անկում, համապատասխանաբար, 2,9 եւ 4,5 տոկոսով, բայց արդեն 2025 թվականին կդիտվի գրեթե միանման աճ՝ 4,4 եւ 4,6 տոկոսով։ Համեմատության համար նշենք, որ 2021 թվականին արտահանումն ու ներմուծումն աճել են 19,1%-ով և 16,9%-ով (2020 թվականի 3,9-17,7% անկումից)՝ գերազանցելով, նույնիսկ, նախաքովիդային աճի տեմպերը՝ 2019 թվականի 9,4-10,8% ։ Կենտրոնական բանկը 2023 թվականին արտահանման և ներմուծման աճի նման դանդաղումը անվանում է տեմպերի որոշակի կայունացում 2022 թվականի թռիչքից հետո, սակայն դեպի Ռուսաստան արտահանման հնարավորությունները շարունակում են ընդլայնվել ՝ հաշվի առնելով ներուժի որոշակի աճի հանգամանքները։ Ծառայությունների արտահանման տեսանկյունից ակնկալվում է, որ հսկայական թվով միջազգային այցելուների ներհոսքը կշարունակվի: Միևնույն ժամանակ, կպահպանվի ՏՏ ոլորտի ծառայությունների արտահանման բարձր աճը՝ չնայած 2023 թվականի երկրորդ կեսին տեմպերի որոշակի դանդաղմանը։
Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից փոխանցումների տեմպերը խիստ կդանդաղեն
Կենտրոնական բանկը նոր կանխատեսման մեջ նախանշում է դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքի վերընթաց տեմպերի դանդաղում՝ ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ ԱՄՆ-ի ուղղությամբ ՝ դա պայմանավորելով Հայաստանի գործընկեր երկրներում տնտեսական ակտիվության արգելակման ազդեցությամբ: Մասնավոր փոխանցումների մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 2023 թվականին կնվազի մինչև 4,5% (2022 թվականի 8,3% - ից), որից հետո 2024 թվականին աննշան կբարձրանա մինչև 4,8%, բայց հետո 2025 թվականին կրկին կնվազի մինչև 4,2% ։ Որպես համեմատություն՝ նշենք, որ 2022 թվականին ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքը կտրուկ արագացել է՝ 53,8% - ից մինչեւ 3 անգամ աճ՝ պայմանավորված Ռուսաստանից փոխանցումների մի քանի անգամ աճով, ինչը միանգամայն բացատրելի է ՌԴ-ից Հայաստան հսկայական թվով ներգաղթյալների ներհոսքով, որոնք այստեղ են տեղափոխվել իրենց բիզնեսների և կապիտալի հետ միասին։ Արդյունքում՝ 2022 թվականին արձանագրվել է ընթացիկ հաշվի հավելուրդ, որի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կազմել է 0,1% (2021 թվականի ՀՆԱ-ի 3,7% դեֆիցիտի դիմաց), բայց արդեն 2023 թվականին կրկին արձանագրվելու է ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտ ՀՆԱ - ի 1,7% մակարդակում, որը հաջորդ երկու տարիներին գրեթե չի փոխվի՝ 1,5% 2024 թվականին և 1,8% 2025 թվականին։ Դա պայմանավորված կլինի 2024 թվականից Ամուլսարի հանքավայրի շահագործմամբ և, հետևաբար, թանկարժեք մետաղների արտահանման դրական ազդեցությամբ։
ԱՄՀ և ՀԲ բարելավված կանխատեսումներ, թարմ վիճակագրություն
Հունիսի առաջին կեսին իրենց կանխատեսումները թարմացրել են նաեւ ԱՄՀ-ն եւ ՀԲ-ն ՝ Հայաստանի համար կանխատեսելով տնտեսական աճի ավելի բարձր տեմպեր, քան նախկինում էին հնչում։ Այսպես, ԱՄՀ-ն բարելավել է Հայաստանի ՀՆԱ աճի կանխատեսումը 2023 թվականի համար ՝ նախկին 4,5% - ից մինչև նորացված 5,5%, իսկ ՀԲ-ի սպասումներն ավելի զուսպ են եղել, բայց՝ նույնպես աճի տեմպերի բարելավման ուղղությամբ ՝ նախկին 4,1% - ից մինչև նորացված 4,4%: Մեկ ամիս առաջ ՝ մայիսին, Հայաստանի ՀՆԱ աճի վերաբերյալ 2023թ. իր կանխատեսումը բարելավել էր ՎԶԵԲ-ը ՝ նախկին 4% - ից մինչեւ նորացված 5%։
Այդ կառույցների գնահատմամբ՝ 2023 թվականի տնտեսական հեռանկարներն, ընդհանուր առմամբ, դրական են, չնայած պահպանվող բարձր ռիսկերին, ընդ որում, կանխատեսումը ենթակա է բարդ արտաքին միջավայրի հետ կապված բարձր ռիսկերի, ներառյալ տարածաշրջանային լարվածությունը, գլոբալ ֆինանսական պայմանների խստացումը եւ հիմնական առեւտրային գործընկերների տնտեսական աճի դանդաղումը։ Մասնավորապես, ԱՄՀ-ն նշում է. "Մակրոտնտեսական քաղաքականությունն անհրաժեշտ է կարճաժամկետ հեռանկարում տնտեսության գերտաքացումը կանխելու համար՝ միջնաժամկետ հեռանկարում աջակցելով ներառական և կայուն աճին ։ Հայաստանի տնտեսական աճի երկարաժամկետ ներուժի բացահայտման համար անհրաժեշտ է հետագա առաջընթաց կառուցվածքային բարեփոխումների իրականացման գործում, ներառյալ առևտրային կապերի խթանումը և դիվերսիֆիկացումը, ֆինանսների հասանելիության ընդլայնումը, կառավարման բարեփոխումների ավարտը և կլիմայի փոփոխության նկատմամբ կայունության բարձրացումը":
ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով ՝ 2023թ. հունվար-մայիսին տնտեսական ակտիվության աճն արագացել է տարեկան մինչև 12,5% (2022թ.նույն ժամանակահատվածի 10,2% - ից)։ Դա դիտվել է արտահանման և ներմուծման աճի կտրուկ արագացման ֆոնին, համապատասխանաբար, մինչև 93,3% և 83,3% (մեկ տարի առաջ՝ 27,5% և 42,2%): Հայաստանի պարենային շուկայում 2023թ. մայիսին տարեկան գնաճը 9% - ից նվազել է մինչև 1,3%, ինչն առավելապես պայմանավորված էր սննդամթերքի և նավթամթերքի էժանացմամբ՝ ծառայությունների սակագների շարունակվող աճի պայմաններում։
